ഒരു കാലത്ത്, മഹാനായ ധൻവന്ത്രിയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശിഷ്യനായ സുശ്രുതനും രോഗചികിത്സയുടെ രഹസ്യങ്ങൾ ചർച്ച ചെയ്യുകയായിരുന്നു. ധൻവന്ത്രി, പരത്തിയുള്ള പരമാവധി കൃത്യതയോടെ, രോഗചികിത്സയുടെ മാർഗങ്ങൾ വിശദീകരിച്ചു. “സുഷ്രുതാ, പുറംകാരണങ്ങൾ മൂലമുണ്ടാകുന്ന വ്രണങ്ങൾ തിരിച്ചറിയുമ്പോൾ, വൈദ്യൻ തിളപ്പിച്ച നെയ്യും തേനും യസ്തിമധുവും ചേർത്തുള്ള മിശ്രിതം വാപിക്കേണ്ടതാണ്. ചൂട്, രക്തം, പിത്തം എന്നിവയെ ശമിപ്പിക്കുന്നതിനു, വൃക്ഷം, എരണ്ട, ദൂർവാ എന്നിവയുടെ കഷായം ഉപയോഗിക്കണം. അഫ്സതിദയും കല്ലുപവും ചേർത്ത് ഈ കഷായം കുടിച്ചാൽ, പക്കാശയത്തിൽ കുടിയിരിക്കുന്ന രക്തം പുറത്തുവരും; അല്ലെങ്കിൽ, യവം, ബദര, കുളത്ത എന്നിവയുടെ ജലം എണ്ണയില്ലാതെ കുടിക്കാം. യവം ഉപയോഗിച്ചുള്ള ഭക്ഷണവും, കല്ലുപം ചേർത്ത യവജലം കുടിക്കലും, കരഞ്ഞ, അരിഷ്ട, നിർഗുണ്ഡി എന്നിവയുടെ ജലം വ്രണത്തിൽ കണ്ടുപിടിക്കുന്ന പുഴുക്കളെ നശിപ്പിക്കും. ഗുഗ്ഗുള്, ത്രിഫലാ പൊടി ചേർത്ത് നിർബന്ധമില്ലാതെ ഗുളികകളാക്കി കഴിക്കുമ്പോൾ, വ്രണവും വീക്കവും മാറ്റപ്പെടും. ദൂർവാ ജലം, കംപില്ലക, ദാർവാ ചർമ്മം എന്നിവ ചേർത്ത് തയ്യാറാക്കുന്ന ലേപം വ്രണശമനത്തിൽ പ്രധാന വഹിക്കുന്നു. പിന്നീട് ധൻവന്ത്രി, ഭഗന്ദര, നാസൂർ മുതലായ രോഗങ്ങളുടെ ചികിത്സ വിശദീകരിച്ചു: “സുഷ്രുതാ, നാസൂർ ശസ്ത്രക്രിയയിലൂടെ തുറന്ന്, വ്രണചികിത്സ പോലെ പരിചരിക്കണം. ഗുഗ്ഗുള്, ത്രിഫലാ, വ്യോഷം, നെയ്യ് ചേർത്ത് ലേപിച്ചാൽ വേദനയും ഭഗന്ദരവും ശമിക്കും. നിർഗുണ്ഡി ജലം ചേർത്ത എണ്ണ, കുടിയ്ക്കാനും, തേച്ചുവയ്ക്കാനും, നാസികയിലിടാനും ഉപയോഗിക്കാം; ഇത് ചർമ്മരോഗങ്ങൾക്കും ഗുണം ചെയ്യും. ഗുഗ്ഗുള്, ത്രിഫലാ, കൃഷ്ണാ, ത്രിപഞ്ചം ചേർത്ത് ഗുളികയാക്കുമ്പോൾ, опухി, വീക്കം, ഭഗന്ദര എന്നിവയ്ക്ക് ഗുണം ചെയ്യും. ഉപദംശം രോഗത്തിൽ, ലിംഗത്തിന്റെ നടുവിൽ രക്തം ചൊരിയുന്നത് ശുദ്ധീകരണത്തിന് സഹായിക്കും; ആൾക്കുൾ നശിപ്പിക്കുന്നതിനാൽ, വ്രണത്തെ സൂക്ഷ്മമായി സംരക്ഷിക്കണം. പറ്റോള, നിമ്പ, ത്രിഫലാ, ഗുഡൂചി, ഗുഗ്ഗുള്, ഖദിരം ചേർത്ത് കഷായം കുടിച്ചാൽ, ഉപദംശം നശിക്കും. ത്രിഫലാ തേൻ ചേർത്ത് ചുട്ടു ലേപിച്ചാൽ, ഉപദംശത്തിലെ വ്രണം ഉടനെ ശമിക്കും. ത്രിഫലാ, നിമ്പ, ഭൂനിമ്ബ, കരഞ്ഞ, ഖദിരം എന്നിവ ചേർത്ത കഷായം നെയ്യിൽ പാകം ചെയ്ത് ലേപം ഉപയോഗിക്കണം. പൊട്ടിയ അസ്ഥി തിരിച്ചറിഞ്ഞ്, ആദ്യം തണുത്ത വെള്ളത്തിൽ കഴുകണം; പകൽ പാകം ചെയ്ത ലേപം കുസ ഗ്രാസിൽ കെട്ടണം. ഉഴുന്ന്, മാംസം, നെയ്യ്, പാൽ, കഷായം, യവജലം എന്നിവ പോഷകാഹാരമായി നൽകണം. വെളുത്തുള്ളി, തേൻ, നെയ്യ്, പഞ്ചസാര എന്നിവ ചേർത്ത ലേപം കഴിച്ചാൽ, പൊട്ടിയ അസ്ഥികൾ വേഗത്തിൽ ചേർന്നുപോകും. അശ്വത്ത, ത്രിഫലാ, വ്യോഷം, വരഭി, ഗുഗ്ഗുള് ചേർത്ത് ഗുളികയാക്കുമ്പോൾ, പൊട്ടിയ സംയോജനം പുനഃസ്ഥാപിക്കും. കുഷ്ഠം, എല്ലാ ചർമ്മരോഗങ്ങൾക്കും, വമനം, വിരചന, രക്തമോക്ഷണം നിർദേശിക്കപ്പെടുന്നു; വച, വാസാ, പറ്റോള, നിമ്പ, കലിനി, ചർമ്മം എന്നിവ ഉപയോഗിക്കണം. ത്രിവൃത്, കർണഫല, ത്രികടു ചേർത്ത കഷായം തേൻ ചേർത്ത് കുടിച്ചാൽ, വാതവും ഹൃദ്രോഗവും ശമിക്കും. മന:ശിലാ, കറുത്ത മുളക് ചേർത്ത എണ്ണ, കുഷ്ഠം നശിപ്പിക്കും; ശിവാ, പഞ്ചഗുഡ, അരി ചേർത്ത മിശ്രിതവും അതുപോലെ ഗുണം ചെയ്യും. കരഞ്ഞ, ഇടഗജ, പശുവിന്റെ മൂത്രം ചേർത്ത് ലേപമിടുമ്പോൾ, കുഷ്ഠം ശമിക്കും; കരവീരം തേച്ചു, എണ്ണയിലേകി അനുരഞ്ജനം ചെയ്താൽ, കുഷ്ഠം മാറും. ഹലദി, മലയ, രാസ്നാ, ഗുഡൂചി, ഇടഗജ, ആരഗ്വധ, കരഞ്ഞ എന്നിവ ചേർത്ത ലേപം കുഷ്ഠത്തിന് ഉത്തമമാണ്. മന:ശിലാ, വിഡംഗ, വാഗജി, കടുക്, കരഞ്ഞ, മൂത്രം ചേർത്ത് ലേപമിടുമ്പോൾ, കുഷ്ഠം സൂര്യൻപോലെ നശിക്കും. വിഡംഗ, ഇടവചാ, കുഷ്ഠ, നിശാ, സിന്ദൂത്ത, കടുക്, പുളി മൂത്രം ചേർത്ത് ലേപമിടുമ്പോൾ, സിദ്ധ്മാ, കുഷ്ഠം എന്നിവ നശിക്കും. പ്രപുന്നാട, സുബീജ, ധാത്രി, സര്ജ resin, സ്നുഹി, സൗവീരം ചേർത്ത് പൊടി ഉണ്ടാക്കാം; ഇത് സിദ്ധ്മാ രോഗത്തിന് ഉത്തമമാണ്. ആരഗ്വധയുടെ ഇലകൾ മോർ ചേർത്ത് ചതച്ചാൽ, സിദ്ധ്മാ, കുഷ്ഠം, ചർമ്മരോഗങ്ങൾ, പിറ്റിരോഗം എന്നിവ നശിക്കും. വാഗജി ചൂടാക്കി കുടിക്കണം; പാൽ, തിലഎണ്ണ, ത്രിഫലാ, തേൻ, വ്യോഷം, ഭല്ലാതക, പഞ്ചസാര—ഈ ഏഴു വസ്തുക്കൾ ബലവും, ബുദ്ധിയും, കുഷ്ഠം മാറ്റുകയും, കൗമാരവും വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യും. വിഡംഗ, ത്രിഫലാ, കൃഷ്ണാ പൊടി തേൻ ചേർത്ത് കഴിച്ചാൽ, കുഷ്ഠം, പുഴു, മൂത്രരോഗം, വ്രണം, ഭഗന്ദര എന്നിവ നശിക്കും. അഭയാരിഷ്ട, അരിഷ്ട, ആമലക, നിശാ എന്നിവ കഴിച്ചാൽ, എല്ലാ കുഷ്ഠവും ചർമ്മരോഗങ്ങളും അതിജയിക്കാം. ഖദിരയുടെ വേര് പത്തായിരം കുഴികളുള്ള ചട്ടിയിൽ ചുട്ട്, അതിന്റെ ജലം ധാത്രി ജലവും തേനും ചേർത്ത് കുടിച്ചാൽ, കുഷ്ഠം നശിക്കും, പുതുമയും ലഭിക്കും. ധാത്രി, ഖദിരം, വാഗജി ചേർത്ത് കഷായം കുടിച്ചാൽ, ശ്വിത്രം—ശംഖം, ചന്ദ്രൻപോലെ വെളുത്തത്—വേഗത്തിൽ മാറും. ഭല്ലാതകയിലുണ്ടാക്കിയ എണ്ണ ഒരു മാസം കുടിച്ചാൽ, രോഗം അതിജയിക്കാം; ഖദിരം വെള്ളം, മറ്റു പാനങ്ങൾ ചേർത്ത് ഉപയോഗിച്ചാൽ, കുഷ്ഠം മാറും. സോമരാജി ഫലം, മലപ്പൂക കഷായത്തിൽ പാകം ചെയ്ത്, ഒരു കർഷം ഉപ്പു ചേർത്ത് കഴിക്കണം; അക്ഷ, ഫൽഗു ചേർത്ത നെയ്യ് കുടിക്കണം. അപരാജിതാ ലേപം വ്രണത്തിൽ ഇടുമ്പോൾ, അതിജീവിക്കാൻ കഴിയാത്ത ശ്വിത്രം നശിക്കും; വാസാ, ശുദ്ധമായ ത്രിഫലാ, പറ്റോള, കരഞ്ഞ എന്നിവയും ഉപയോഗിക്കണം. നിമ്പ, കൃഷ്ണവേത്രം കഷായം, ലേപം ചേർത്ത് കഴിച്ചാൽ, ശരീരം വജ്രംപോലെയാകും; കുഷ്ഠം മാറി നൂറു വയസ്സ് ജീവിക്കും. ദൂർവാ ജലം നാലു ഗുണം എണ്ണയിൽ പാകം ചെയ്ത് ചർമ്മത്തിൽ ഇടുമ്പോൾ, ചർമ്മരോഗം, പിറ്റിരോഗം മാറും. വൃക്ഷചർമ്മം, അർക, കുഷ്ഠം, ഉപ്പു, മൂത്രം, ഗംഭാരി, ചിത്രക എന്നിവ ചേർത്ത് എണ്ണ ഉണ്ടാക്കി, ചർമ്മരോഗങ്ങൾക്കും വ്രണങ്ങൾക്കും ഉപയോഗിക്കാം. ഉല്പരിപാകം രോഗത്തിൽ, ആമലക ഫലവും നിമ്പ ഫലവും, ചിത്രക പശുവിന്റെ മൂത്രം ചേർത്ത്, വാസാ, അമൃത, പർപടിക, നിമ്പ, ഭൂനിമ്ബ, സജ്ജ, ത്രിഫലാ, കുളത്ത എന്നിവ ചേർത്ത് കഷായം തേൻ ചേർത്ത് കുടിച്ചാൽ, പിതം മാറും. ഫലത്രിക, പറ്റോള, കയ്പ്പു, പഞ്ചസാര, യസ്തിമധു ചേർത്ത കഷായം കുടിച്ചാൽ, ജ്വരം, ഛർദി, പിതം എന്നിവ അതിജയിക്കാം. ഇങ്ങനെ, ധൻവന്ത്രി, വൈദ്യശാസ്ത്രത്തിന്റെ ഗാഢമായ രഹസ്യങ്ങൾ സുശ്രുതനു വിശദീകരിച്ചു. ഓരോ രോഗത്തിനും പ്രകൃതിക്ക് അനുസരിച്ച് ഔഷധങ്ങൾ നിർദേശിച്ചു; സ്നേഹവും കരുണയും നിറഞ്ഞു, രോഗികൾക്ക് ആശ്വാസം നൽകുന്ന മാർഗങ്ങൾ.