ധന്വന്തരി ഭഗവാൻ സുഷ്രുതനോടു പറഞ്ഞു: "സുഷ്രുതാ, വ്യാധികളായ വാതം, ശോഫം, കഫം, ദഹനശക്തിയില്ലായ്മ, മൂത്രക്കഴിവ്, അജീരണം, കുടലിലെ അസുഖങ്ങൾ, വ്രണങ്ങൾ, ഭഗന്ദരാദികൾ എന്നിവയ്ക്ക് ഔഷധങ്ങൾ എങ്ങനെ ഉപയോഗിക്കാമെന്നു ശ്രദ്ധിച്ചു കേൾക്കു. വലിയ ശോഫം വരുമ്പോൾ, മിരിയം (മരീചം) ഉം വെള്ളരുവും ചേർത്ത് കഷായം ഉണ്ടാക്കി കൊടുക്കുന്നതു അതിന് ഉത്തമം. അതുപോലെ, മധുരം ചേർത്തൊരുക്കിയ ലേഹ്യം ചുമയ്ക്കും ദാഹത്തിനും ദഹനശക്തിക്കുമുള്ള അസുഖങ്ങൾ ഇല്ലാതാക്കുന്നു. കണ്ഠകാരി, ഗുടൂചി എന്നിവയുടെ രസം ഓരോത് മുപ്പത്തിരണ്ടു പലയും എടുത്തു, ഒരു പ്രസ്ഥം നെയ്യിൽ വേവിച്ചാൽ ചുമയും ഹൃദയ ദൗർബല്യവും മാറുന്നു. കൃഷ്ണ, ധാത്രി, പഞ്ചസാര, ചുക്ക്, കുരുമുളക്, ഇന്ദുപ് എന്നിവ ചേർത്ത് കഷായം ഉണ്ടാക്കി, എരണ്ടെണ്ണയിൽ കലർത്തി കുടിച്ചാൽ ഗുരുവായ വാതം മാറ്റാം. ബാല, പുനർനവ, എരണ്ട, ബൃഹതികൾ, ഗോക്ഷുരം എന്നിവയും, വർണ്ണത്തിന് ഹിങ്ങുലം ചേർത്ത് കുടിച്ചാൽ വാതജവേദന അകറ്റുന്നു. തൃഫല, നിംബ, യഷ്ടിമധു, കടുക, അരഗ്വധം എന്നിവ ചേർത്ത് കഷായം ഉണ്ടാക്കി തേനിൽ ചേർത്ത് കൊടുക്കുന്നതു ദാഹവും വേദനയും മാറ്റുന്നു. തൃഫലയും യഷ്ടിമധുവും ചേർത്ത വെള്ളം അജീരണമൂലമുള്ള വേദന മാറ്റുന്നു. ശുദ്ധമായ മണ്ഡൂരവും തൃഫല ചൊറിയും തേനും നെയ്യും ചേർത്ത് ലേഹ്യമായി കഴിച്ചാൽ ത്രിദോഷജ വേദന മാറും. തൃവൃത്, കൃഷ്ണ, ഹരീതകി എന്നിവ രണ്ടും നാലും അഞ്ചും അളവിൽ എടുത്ത് വലിയ വല്ലരുവുപോലുള്ള ഗുളികയാക്കി കഴിച്ചാൽ മലം കട്ടിയാവുന്നതും രോഗവും മാറും. ഹരീതകി, യവക്ഷാരം, പിപ്പലി, തൃവൃത് എന്നിവ പൊടിയാക്കി നെയ്യിൽ ചേർത്ത് കഴിച്ചാൽ ഉദാവർത്തം ഇല്ലാതാകും. തൃവൃത്, ഹരീതകി, ശ്യാമ, സ്നൂഹീ പാൽ എന്നിവ ചേർത്ത് ഗുളികയാക്കി മൂത്രത്തിൽ കഴിച്ചാൽ മലം തടയുന്നത് മാറുന്നു. തൃയൂഷണം, തൃഫല, ധന്യ, വിഡംഗം, ചവ്യ, ചിത്രകം എന്നിവയുടെ കഷായവും ലേഹ്യവും ചേർത്ത് നെയ്യിൽ വേവിച്ചാൽ വാതഗുല്മം മാറുന്നു. നാഗര മൂല്യം പാൽ ചേർത്ത് വേവിച്ച്, അര അളവിൽ സൈന്ധവവും ശിവനെയ്യും ചേർത്ത് കുടിച്ചാൽ ഹൃദയവേദന മാറും. കണ, പശാണഭേദം, ശിലാജതു എന്നിവയുടെ പൊടി അരി, വെള്ളരുവു എന്നിവയുമായി ചേർത്ത് കഴിച്ചാൽ മൂത്രക്കഴിവ് സുഖകരമാകുന്നു. വാതം മൂലം വേദനയും മൂത്രക്കഴിവ് ബുദ്ധിമുട്ടും അനുഭവിക്കുന്നവർ അമൃത, നാഗരി, ധാത്രി, വാജിഗന്ധ, ത്രികണ്ഠക എന്നിവയുടെ കഷായം കുടിക്കണം. പഞ്ചസാരപോലെയുള്ള യവക്ഷാരം എല്ലാ മൂത്രസംബന്ധമായ അസുഖങ്ങളും മാറ്റുന്നു; അതുപോലെ തന്നെ നിദിഗ്ധികാരസം തേനിൽ ചേർത്ത് കുടിച്ചാലും അതു മാറും. ഉപ്പും തൃഫലയുടെ ലേഹ്യവും മൂത്രാവരോധം മാറ്റുന്നു; മൂത്രം തടയുന്നപോൾ കർപ്പൂരപൊടി മൂത്രനാളത്തിലിടണം. ശിഗ്രുമൂലത്തിന്റെ കഷായം, അതിന്റെ ഊഷ്മളതയും കർകശതയും മൂത്രം ഒഴിയാൻ സഹായിക്കുന്നു. ധാത്രിരസം തേനും മഞ്ഞളുമായി ചേർത്ത് കുടിച്ചാൽ എല്ലാ മൂത്രാസുഖങ്ങളും മാറും. തൃഫല, ദാരു, ദാർവി, അഷ്ടകം എന്നിവയുടെ കഷായം തേനിൽ ചേർത്ത് കുടിച്ചാൽ മൂത്രരോഗങ്ങൾ മാറും. സ്ഥൂലത കുറയ്ക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ അല്പാല്പമായി ജാഗരണം, ബ്രഹ്മചര്യം, വ്യായാമം, ധ്യാനം എന്നിവ വർദ്ധിപ്പിച്ച്, അഹാരമിതമായി ജീവിക്കണം. യവവും ശ്യാമാകവും ഭക്ഷ്യമായി കഴിക്കുകയും, തേൻ ചേർത്ത വെള്ളം അല്ലെങ്കിൽ ഉഷ്ണമായ കഞ്ഞിയും കുടിച്ചാൽ ദേഹമർദ്ദം കുറയുന്നു. ചവ്യ, ജീരകം, വ്യോഷം, ഹിംഗു, സൌവർചല, ആമലകി എന്നിവയുടെ പൊടി തേനിൽ ചേർത്ത് കഴിച്ചാൽ രക്തം ശുദ്ധീകരിക്കുകയും, മേദസ്സും ദഹനശക്തിയും വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. നാലുഭാഗം വെള്ളവും രണ്ടുഭാഗം മൂത്രവും ചേർത്ത് ചിത്രകത്തിന്റെ കഷായം ഉണ്ടാക്കി, അതിന്റെ ലേഹ്യത്തിൽ ഒരു പ്രസ്ഥം നെയ്യും പാൽ ചേർത്ത് കുടിച്ചാൽ കുടലിലെ അസുഖങ്ങൾ മാറും. പത്ത് ദിവസം, ഓരോ ദിവസവും പത്തു പിപ്പാലിക വീതം പാലിൽ ചേർത്ത് കഴിക്കണം; പിന്നെ അതേപോലെ കുറയ്ക്കുക. പാലിൽ വേവിച്ച അരി ആയിരം ദിവസം കഴിച്ചാൽ, പോഷണം, ദീർഘായുസ്, പ്ളീഹാസംബന്ധമായ രോഗങ്ങൾ എന്നിവ ഇല്ലാതാകും. പുനർനവയുടെ കഷായം, ലേഹ്യം എന്നിവ ചേർത്ത് തയ്യാറാക്കിയ നെയ്യ് ശോഫം മാറ്റുന്നു. അതുപോലെ, പശുവിന്റെ മൂത്രം, പിപ്പലി പാലിൽ ചേർത്ത്, അല്ലെങ്കിൽ വെള്ളരുവും ഹരീതകിയും തുല്യമായി, അല്ലെങ്കിൽ വിശ്വം എന്നിവയും ഉപയോഗിക്കാം. ബാലയും പാലും ചേർത്ത് തയ്യാറാക്കിയ എരണ്ടെണ്ണം കുടിച്ചാൽ കുടലിലെ ദ്രവം കൂടിയതും വേദനയും മാറും. പഥ്യയുടെ ചതഞ്ഞു കടുകെണ്ണയിൽ വറുത്തു കറുപ്പ് ഉപ്പു ചേർത്ത് ലേഹ്യമായി കഴിച്ചാൽ കുടലിലെ രോഗങ്ങൾ മാറും. നിർഗുണ്ഡീയുടെ മൂല്യം പുരട്ടിയാൽ ഗ്രന്ഥികൾ ഇല്ലാതാകും; സ്നുഹി, ഗണ്ടീരികാ ഇലകളിൽ പിഴിഞ്ഞു ഉഷ്ണീകരിച്ച് പൊട്ടികൾക്ക് ലേപനം ചെയ്താൽ അർബുദം മാറും. ഹസ്തികർണപലാശം കഴുത്തിൽ പുരട്ടുകയും, ധത്തൂര, എരണ്ട, നിർഗുണ്ഡി, വർഷാഭൂ, ശിഗ്രു, കടുക് എന്നിവ ചേർത്ത് പുരട്ടിയാൽ ഗലഗണ്ഡം (ഗോയിടർ) മാറുന്നു. പോൾട്ടീസ് ഉപയോഗിച്ച് പുരാതനവും ഗുരുവായ elephantiasis-ഉം മാറ്റാം; ശോഭാഞ്ജന, ഇന്ദുപ്, ഹിംഗു എന്നിവ ചേർത്ത മിശ്രിതം പുണ്ണുകൾക്കും ഉത്തമം. ശരപുങ്ഖയുടെ ചതഞ്ഞു തേനിൽ ചേർത്താൽ എല്ലാ വ്രണങ്ങളും, പുണ്ണുകളും ഭേദിക്കുന്നു; നിംബപ്പത്രം പുരട്ടിയാലും ശോഫം, പുണ്ണ് എന്നിവ മാറും. തൃഫല, ഖദിര, ദാരു, ന്യഗ്രോധം എന്നിവ ഉപയോഗിച്ച് വ്രണങ്ങൾ ശുദ്ധീകരിക്കാം; പുതിയ വ്രണം വന്നാൽ, അതിനാൽ വേദനയുണ്ടെങ്കിലും, ഉടൻ തന്നെ ഡോക്ടർ അത് നന്നായി കഴുകണം. പുറത്തുനിന്നുള്ള ഘാതം മൂലം വന്ന വ്രണങ്ങൾ തിരിച്ചറിയുമ്പോൾ, അല്പം ചൂടാക്കിയ നെയ്യും തേനും യഷ്ടിമധുവും ചേർത്ത് പുരട്ടണം. ചൂടും രക്തവും പിത്തവും ഇല്ലാതാക്കുന്ന ശാന്തികരമായ ചികിത്സ ഉപയോഗിക്കണം; ബാംബൂ, എരണ്ട, ദൂബി എന്നിവയുടെ കഷായം അതിനായി ഉത്തമം. ഹിംഗും കല്ലുപും ചേർത്ത് കുടിച്ചാൽ കുടലിൽ കുടുങ്ങിയ രക്തം പുറത്താക്കാം; അല്ലെങ്കിൽ യവരസം, ബദരഫലം, കുളത്ത് എന്നിവയുടെ രസം എണ്ണ ഇല്ലാതെ കുടിച്ചാലും ഉത്തമം. യവം കൊണ്ടുള്ള ഭക്ഷ്യവും കല്ലുപ് ചേർത്തു കുടിച്ചാലും ഉത്തമം; കരഞ്ജ, അരിഷ്ട, നിർഗുണ്ഡി എന്നിവയുടെ രസം വ്രണത്തിലെ പുഴുക്കളെ ഇല്ലാതാക്കുന്നു. തൃഫലയുടെ പൊടിയിൽ ഗുഗ്ഗുളും ചേർത്ത് ഗുളികയാക്കി ഉപയോഗിക്കുമ്പോൾ, തടസ്സം ഇല്ലാതാക്കുകയും വ്രണവും ശോഫവും മാറുകയും ചെയ്യുന്നു. ദൂർവാരസത്തിൽ കംപില്ലകവും ദാർവച്ചാളും ചേർത്ത് തയ്യാറാക്കിയ ലേഹ്യം വ്രണഭേദനയ്ക്ക് പ്രധാന ഔഷധം. ഇനി, ഭഗന്ദരത്തിനും അതിനോട് സാമ്യമുള്ള രോഗങ്ങൾക്കും ചികിത്സ എങ്ങനെ ചെയ്യണമെന്ന് ഞാൻ പറയും. ആദ്യം ശസ്ത്രക്രിയയിലൂടെ ഭഗന്ദരം തുറക്കണം; പിന്നെ വ്രണചികിത്സ പോലെ തന്നെ പരിചരിക്കണം. ഗുഗ്ഗുളും തൃഫലയും വ്യോഷവും തുല്യമായി ചേർത്ത് നെയ്യിൽ കലർത്തി ഉപയോഗിച്ചാൽ വേദനയുള്ള, പീഡകരമായ ഭഗന്ദരവും ഭഗന്ദരരോഗവും മാറും. നിർഗുണ്ഡി രസം ചേർത്ത് തയ്യാറാക്കിയ എണ്ണം കുടിക്കാനും പുരട്ടാനും നാസയത്തിനും ഉത്തമം; ചർമ്മരോഗങ്ങൾക്കും അതു ഗുണം ചെയ്യും. ഗുഗ്ഗുളും തൃഫലയും കൃഷ്ണയും ത്രിപഞ്ചവും തുല്യമായി ചേർത്ത് ഗുളികയാക്കി കഴിച്ചാൽ അർബുദം, ശോഫം, ഭഗന്ദരവും മാറുന്നു." ഇങ്ങനെ ധന്വന്തരി ഭഗവാൻ, ഔഷധങ്ങളുടെ മഹത്വവും രോഗനിവാരണ മാർഗങ്ങളും വിശദമായി സുഷ്രുതനോട് ഉപദേശിച്ചു.