മഹർഷിമാർ ആയുർവേദത്തിൽ രോഗശാന്തിക്ക് വിവിധ ഔഷധങ്ങൾ നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു. ജ്വരവും അജീരണവും വേദനയും ഉള്ളവർക്കായി, ആരഗ്വധ, അഭയ, മുഷ്ത, തിക്താ, ഗ്രാന്തിക എന്നിവ ചേർത്ത് കഷായം ഉണ്ടാക്കണം; ഇത് കഷായവും ദഹനക്ഷമവുമാണ്. ബോധം നഷ്ടപ്പെടുമ്പോൾ, മധൂക, സാരാ, സിന്ദൂത്ത, വച, ഉഷണ എന്നിവ സമം ചേർത്ത് ജലത്തിൽ അരച്ച് നാസികയിലൂടെ നൽകണം. ത്രിവൃത്ത്, വിശാലാ, ത്രിഫലാ, കടുകാ, ആരഗ്വധ എന്നിവ ചേർത്ത് കഷായത്തിൽ ക്ഷാരവും ചേർത്താൽ, ഇതു ശുദ്ധികരവും ജ്വരനാശിനിയുമാണ്. മഹൗഷധ, അമൃത, മുഷ്ത, ചന്ദന, ഉഷീര, ധാന്യക എന്നിവ ചേർത്ത്, പഞ്ചസാരയും തേനും ചേർത്താൽ, തൃतीय ജ്വരത്തിന് അത്യുത്തമം. അപ്പാമാർഗം വേരിൽ നിന്ന് ഏഴ് ചുവന്ന തന്തികൾ സൂര്യോദയത്തിൽ അരയിലിട്ട് കെട്ടിയാൽ, തൃतीय ജ്വരമില്ലാതാകും. ഗംഗയുടെ വടക്കൻ തീരത്ത്, സന്താനമില്ലാത്ത യതിയുടെ മരണമുണ്ടെങ്കിൽ, അവനു തിലജലം അർപ്പിച്ചാൽ, ഇരട്ട ദിവസങ്ങളിൽ വരുന്ന ജ്വരമോരുക്കാവും. ഗുഡൂചി, വിപലാ, വാസക, മൃദ്വിക, ബലാ എന്നിവയുടെ കഷായവും ലേയവും ചേർത്ത് ഉണ്ടാക്കുന്ന എണ്ണ ജ്വരനാശിനിയാണ്. ധാത്രി, ശിവാ, കണാ, വഹ്നി എന്നിവ ചേർത്ത് കഷായം ഉണ്ടാക്കുമ്പോൾ, എല്ലാ ജ്വരങ്ങളും തൂക്കുന്നു. പിന്നെ, ജ്വരത്തോടു കൂടിയ അതികഠിന വയറിളക്കത്തിന്, പൃശ്നിപർണി, ബലാ, ബില്വ, നാഗര, ഉത്പല, ധാന്യക, പാഠാ, ഇന്ദ്രയവ, ഭൂനിംബ, മുഷ്ത, പർപടക എന്നിവ വലിയ ഔഷധങ്ങളുമായി ചേർത്ത് കഷായം ഉണ്ടാക്കണം. നാഗര, അതിവിഷാ, മുഷ്ത, ഭൂനിംബ, അമൃതവത്സക എന്നിവ ചേർത്ത് കഷായം ഉണ്ടാക്കുമ്പോൾ, എല്ലാ ജ്വരങ്ങളും വയറിളക്കവും ഇല്ലാതാക്കുന്നു. മുഷ്ത, പർപടക, ദിവ്യശൃംഗവേര, ശാലപർണി, പൃശ്നിപർണി, ബൃഹതി, കണ്ടകാരിക എന്നിവ പാലിൽ വേവിച്ചാൽ, അതു ഗുണകരമാണ്. ബലാ, അശ്വദംഷ്ട്രാ, ബില്വ, പാഠാ, നാഗര, ധാന്യക എന്നിവ ഭക്ഷണത്തിൽ ചേർത്താൽ, വയറിളക്കമുള്ളവർക്ക് ഗുണം ചെയ്യും. ബില്വയും മാങ്ങാ കുരുവും ചേർത്ത കഷായത്തിൽ പഞ്ചസാര ചേർത്താൽ വയറിളക്കം മാറും; കൂടാതെ കുഡജ വൃക്ഷത്തിന്റെ ചുരുളും ഗുണകരമാണ്. വത്സക, അതിവിഷാ, വിശ്വകനാ, കണ്ഡ എന്നിവ ചേർത്ത കഷായം, വേദനയും രക്തവയറിളക്കവും ഉള്ളവർക്ക് ഉത്തമം. ഗ്രഹണി രോഗത്തിന്, ചിത്രകയുടെ കഷായവും ലേയവും ചേർത്ത് ഉണങ്ങിയ നെയ്യ് ഉപയോഗിക്കണം; ഇത് ദഹനശക്തി വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും ഗുല്മ, വീക്കം, വയറു രോഗങ്ങൾ, പ്ലീഹാ, വേദന, അരശം എന്നിവ ശമിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. സൗവർചല, സൈന്ധവ, വിദംഗ, ഉദ്ഭിദ എന്നിവയും, സാമുദ്രയും ചേർത്ത് അഞ്ചു ഉപ്പുകൾ ഉണ്ടാക്കണം. അരശത്തിന് മൂന്നു ചികിത്സകൾ ഉണ്ട്: ശസ്ത്രക്രിയ, ക്ഷാര, അഗ്നി. പുതിയ മുറിച്ചു എടുത്ത മോർ അരശത്തിന് ഗുണകരമാണ്. ഗുഡൂചി, പിപ്പലി, നെയ്യിൽ വറുത്ത അഭയ എന്നിവ ചേർത്ത ആമ്ലം ഉപ്പും ചേർത്ത വിഭവങ്ങൾ കഴിച്ചാൽ, അരശവും കോസ്റ്റബദ്ധതയും ഇല്ലാതാകും. തിലരസം അരശവും ചർമ്മരോഗവും ദഹനശക്തി വർദ്ധിപ്പിക്കും; അഞ്ചു കോലകളും കുരുമുളയും മൂന്നു ഉഷ്ണവസ്തുക്കളും ദഹനശക്തി വർദ്ധിപ്പിക്കും. ഹരിതകി കഴിച്ചാലും, ഇഞ്ചിയും ജഗ്ഗരിയും ചേർത്താലും, കൽ ഉപ്പും ചേർത്താലും, ദഹനാഗ്നി സ്ഥിരമായി ഉണരുന്നു. ഫലതൃക, അമൃത, കഠിന ഭൂനിംബ, നിംബ എന്നിവ കഷായം ഉണ്ടാക്കി തേനും ചേർത്താൽ, പീതവും പാണ്ഡുവുമില്ലാതാക്കും. ത്രിവൃത്, ത്രിഫലാ, ശ്യാമാ, പിപ്പലി, പഞ്ചസാര, തേൻ എന്നിവ ചേർത്ത മധുരം, രക്തപിതജ്വരവും സങ്കീർണ്ണരോഗങ്ങളും മാറ്റും. വാസാ ശരീരത്തിൽ ഉണ്ടാകുമ്പോഴും ജീവൻ നിലനിൽക്കുമ്പോൾ, രക്തപിതം, ക്ഷയം, ചുമ എന്നിവയാൽ ദുർബലത വരുന്നത് എന്തുകൊണ്ട്? ആറ്റരൂപ, ദ്രാക്ഷ, പാഠ്യാ എന്നിവ ചേർത്ത കഷായത്തിൽ പഞ്ചസാരയും തേനും ചേർത്താൽ, ചുമ, ശ്വാസംമുട്ടൽ, രക്തപിതം എന്നിവ മാറും. വാസാ രസം പഞ്ചസാര ചേർത്ത് കുടിച്ചാൽ രക്തരോഗം മാറും. സല്ലകി, ബദരി, ജാംബു, പ്രിയാല, മാങ്ങ, അർജുന, ധവ എന്നിവ പാലും തേനും ചേർത്ത് വേർവേർ ആയി കഴിച്ചാൽ രക്തസ്രാവം നിൽക്കും. നിർഗുണ്ഡിയുടെ വേരും ഫലവും ഇലയും ചേർത്ത നെയ്യ് കുടിച്ചാൽ, ക്ഷയരോഗം ഉള്ളവർ രോഗമുക്തരാവും, ദേവതയെപ്പോലും പ്രകാശിക്കും. ഹരിതകി, പിപ്പലി, ഉണങ്ങിയ ഇഞ്ചി, കുരുമുള, ജഗ്ഗരി എന്നിവ ചേർത്ത മധുരം, ചുമയും ദാഹവും അജീരണമുമാറ്റും. കണ്ടകാരി, ഗുഡൂചി എന്നിവയുടെ രസം 30 പാലയും, ഒരു പ്രസ്ഥം നെയ്യുമായി വേവിച്ചാൽ, ചുമയും ദഹനശക്തിയും വർദ്ധിപ്പിക്കും. കാളമൈ, നെല്ലിക്ക, വെള്ളമൈ, ഉണങ്ങിയ ഇഞ്ചി, തേൻ എന്നിവ ചേർത്താൽ, അശ്മരിയും ശ്വാസംമുട്ടലും മാറും; ഭാരംഗയും വിശ്വയും ചൂടുള്ള വെള്ളം കൂടി കുടിക്കണം. വായിലെ ശബ്ദദോഷത്തിന്, കാദിരം എണ്ണയിൽ മുക്കി വായിൽ വയ്ക്കണം, അല്ലെങ്കിൽ പാഠ്യാ പിപ്പലിയും അല്ലെങ്കിൽ ഇഞ്ചിയും ചേർത്തത് ഉപയോഗിക്കണം. വിദംഗ, ത്രിലാ പൊടി തേൻ ചേർത്ത് കഴിക്കണം, അല്ലെങ്കിൽ മാങ്ങയും ജാംബു കഷായം തേൻ ചേർത്ത് കുടിക്കണം; ഇത് വാന്തിക്ക് ഉത്തമമാണ്. ത്രിഫലാ തേൻ ചേർത്ത് കുടിച്ചാൽ, വാന്തിയും ദാഹവും, ചക്രഭ്രമവും, ബോധനഷ്ടവും മാറും. പഞ്ചഗവ്യ കുടിച്ചാൽ, അക്ഷിപ്രപഞ്ചവും ഭൂതദോഷവും മാറും; കുഷ്മാണ്ഡ രസം അരിയും ചേർത്ത് കുടിച്ചാലും അതു ഗുണകരമാണ്. ബ്രഹ്മി, വച, കുഷ്ഠ, ശംഖപുഷ്പി ചേർത്ത പഴയ നെയ്യ്, ഭ്രാന്ത്, ഭൂതദോഷം, അക്ഷിപ്രപഞ്ചം എന്നിവയ്ക്ക് ഉപയോഗിക്കണം. അശ്വഗന്ധ കഷായം, അല്ലെങ്കിൽ അതിന്റെ ലേയം നാലു ഗുണം പാലിൽ വേവിച്ച നെയ്യ് ചേർത്ത് കഴിക്കണം; ഇത് വാതം ശമിപ്പിക്കുകയും, വീര്യവും സന്താനവും നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു. നീലിയും മുന്ഡിയും ചേർത്ത പൊടി തേനും നെയ്യുമായി, ചിന്നാ കഷായം കൂടെ കഴിച്ചാൽ, വാതരക്തം അതികഠിനമായാലും മാറും. അഞ്ചു പാഠ്യാ ജഗ്ഗരി ചേർത്ത്, കഷായം, ലേയം, ചൂർണം, രസം എന്നിവ ഉപയോഗിച്ചാൽ, കുഷ്ഠം, അരശം, വാതരോഗം മാറും. കാളാഗുഡൂചി കഷായവും ലേയവും, നെയ്യും പാലും ചേർത്ത് വേവിച്ചാൽ, വാതരക്തം, കുഷ്ഠം, വ്രണം, സമാനരോഗങ്ങൾ മാറും. ത്രിഫലയും ഗുഗ്ഗുലുവും വാതരക്തവും ബോധനഷ്ടവും മാറ്റും; ഗുഗ്ഗുലു പശുവിന്റെ മൂത്രം ചേർത്ത് കഴിച്ചാൽ, തണ്ടുവേദന മാറും. ഉണങ്ങിയ ഇഞ്ചിയും ഗോക്ഷുരവും ചേർത്ത കഷായം, വാതം, സാമവാതം എന്നിവയുടെ വേദന മാറ്റും; ദശമൂല, അമൃത, എരണ്ഡ, രാസ്നാ, നാഗര, ദാരു എന്നിവ ചേർത്ത് വേവിച്ചാലും അതു ഗുണകരമാണ്. ഇങ്ങനെ മഹർഷിമാർ രോഗങ്ങൾക്കും ദോഷങ്ങൾക്കും അനുസൃതമായി വിവിധ ഔഷധങ്ങൾ നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു; അവയുടെ ക്രമവും ഗുണവും അനുസരിച്ച്, രോഗശാന്തിക്ക് ഇവ ഉപയോഗിക്കണം.