മഹർഷി ധന്വന്തരി ആഹാരവും ഔഷധങ്ങളും സംബന്ധിച്ചുള്ള ഗുണങ്ങളെ സ്നേഹപൂർവം വിശദീകരിച്ചു. അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: കടുക് കൃത്യമായി ഉപയോഗിച്ചാൽ കീടങ്ങളും പല്ലുരോഗവും നശിപ്പിക്കുന്നു; കഫം, മെത്ത, വാതം എന്നിവയെ കുറയ്ക്കുന്നു. ലിനൻ എണ്ണ കണ്ണിന് ഗുണകരമാണ്, പിതം, ഹൃദ്രോഗം, വാതം എന്നിവയെ നീക്കുന്നു. എരണ്ടയുടെ എണ്ണ കഫവും പിതവും കുറയ്ക്കുന്നു, മുടി വളർച്ചയ്ക്ക് സഹായിക്കുന്നു, ചർമ്മവും ചെവിയും പോഷിപ്പിക്കുന്നു. തേൻ എല്ലാ ത്രിദോഷങ്ങളെയും പ്രതിരോധിക്കുന്നു, പക്ഷേ അതിന് വാതം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്ന സ്വഭാവമുണ്ട്. കശുവണ്ടി ഹിക്കപ്പ്, ആസ്ത്മ, കീടങ്ങൾ, ഛർദി, മൂത്രരോഗങ്ങൾ, ദാഹം, വിഷം എന്നിവയെ കുറയ്ക്കുന്നു. അതിന്റെ ജ്യൂസ് രക്തവും പിതവും കുറയ്ക്കുന്നു, ദേഹത്തിന് ശക്തി നൽകുന്നു, വൃദ്ധി വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു, പക്ഷേ കഫം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു. പഞ്ചസാര പിതം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു, അതിന്റെ രുചി ഉഗ്രമാണ്; സുരാ, മീൻ ഉപ്പു എന്നിവ ഹളവാണ്; മിഠായി വൃദ്ധി വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു, ഇളം, മധുരം, രക്തം, പിതം, വാതം എന്നിവയെ കുറയ്ക്കുന്നു. വെല്ലം വാതവും പിതവും കുറയ്ക്കുന്നു, ഉണങ്ങിയതാണ്, വാതം ശമിപ്പിക്കുന്നു, പക്ഷേ കഫം ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നു. പഴയ വെല്ലം പിതം കുറയ്ക്കുന്നു, ആരോഗ്യകരമാണ്, രക്തം ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു. പഞ്ചസാര നെയ്യിൽ ചേർത്താൽ രക്തവും പിതവും കുറയ്ക്കുന്നു, വൃദ്ധി വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു. ഇടത്തരം പഴയ പഞ്ചസാര അതിന്റെ പുളിയാൽ എല്ലാ വിധ പിതവും ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നു, പക്ഷേ കഫവും വാതവും കുറയ്ക്കുന്നു. വളരെ ഉഗ്രവും പുതുതായി നിർമ്മിച്ച വിനാഗിരി രക്തവും പിതവും ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നു. വറുത്ത അരിയുമായി ഉണ്ടാക്കിയ കഞ്ഞി ജീരണം മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നു, ദാഹം ഉണർത്തുന്നു, ആരോഗ്യകരമാണ്. നാരുവായ കഞ്ഞി ഹളവാണ്, വാതം താഴേക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്നു, മൂത്രാശയത്തെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു. സതക്ര, മാതള, പിപ്പലി, വെല്ലം, തേൻ, പിപ്പലി എന്നിവ ചേർത്ത് തയ്യാറാക്കിയാൽ അതിന് കൂടുതൽ ഗുണം ലഭിക്കുന്നു. നന്നായി തയ്യാറാക്കിയ നാരുവായ കഞ്ഞി ചുമ, ആസ്ത്മ, അതിസാരത്തിന് അനുയോജ്യമാണ്. പാലിൽ അരി പാകം ചെയ്താൽ കഫവും ശക്തിയും വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു, കൃഷ്ണര വാതം നശിപ്പിക്കുന്നു. നന്നായി കഴുകിയ, ഉരിഞ്ഞ, ഇളം, നെയ്യിൽ പാകം ചെയ്ത അരി, വേരുകൾ, പഴങ്ങൾ, കിഴങ്ങുകൾ ചേർത്ത് തയ്യാറാക്കിയാൽ പോഷകമാണ്, പക്ഷേ ഭാരമാണ്. അൽപം ചൂടുള്ള, നന്നായി പാകം ചെയ്ത സൂപ്പ് ഹളവാണ്; പാകം ചെയ്ത, നന്നായി ഉരിഞ്ഞ പച്ചക്കറികൾ, നെയ്യും മറ്റും ചേർത്ത് തയ്യാറാക്കിയാൽ ആരോഗ്യകരമാണ്. മാതളവും ആമലകിയും ചേർന്ന സൂപ്പ് ജീരണമേകുന്നു, വാതവും പിതവും കുറയ്ക്കുന്നു; മുള്ളങ്കയുമായി തയ്യാറാക്കിയാൽ കഫം, ശ്വാസം, ചുമ, മൂക്കുരോഗം എന്നിവയെ കുറയ്ക്കുന്നു. ജവ, ബോർ, കാളര, എന്നിവയുടെ സൂപ്പ് തൊണ്ടയ്ക്ക് ഗുണകരമാണ്, വാതം നീക്കുന്നു; പയർ, ആമലകി സൂപ്പ് ദേഹത്തെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു, കഫവും പിതവും നശിപ്പിക്കുന്നു. വെല്ലം ചേർന്ന തയിര് വാതം ശമിപ്പിക്കുന്നു; സക്തവ ഉണങ്ങിയതും വാതം ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നതും ആണ്; നെയ്യിൽ നിറച്ച ശഷ്കുലി ജീരണമേകുന്നു, വൃദ്ധി വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു, ഭാരമാണ്. മാംസം ചേർത്ത ഭക്ഷണം പോഷകമാണ്; പാകം ചെയ്ത മാവു ഭക്ഷണം ദീർഘമായി ജീരണമാവും; എണ്ണയിൽ പാകം ചെയ്തതും കണ്ണിന് ഗുണകരമാണ്, വെള്ളത്തിൽ പാകം ചെയ്തതും ദീർഘമായി ജീരണമാവും. വളരെ ചൂടുള്ള കഞ്ഞി ആരോഗ്യകരമാണ്; തണുത്ത മാവു ഭക്ഷണം ഗുണകരമാണ്; ഭക്ഷണത്തിന് ശേഷം വെള്ളം കുടിച്ചാൽ ക്ഷീണം, ദാഹം എന്നിവ നീക്കുന്നു. ആഹാരവും പാനവും ശരിയായി നിയന്ത്രിച്ചാൽ രോഗം വരില്ല; പാവയുടെ കൺതലയുടെ നിറത്തിൽ, വിഷത്തിന്റെ നിറത്തിൽ, തണുത്ത വെള്ളം ദേഹത്തിന്റെ നിറം മാറ്റുന്നു. വളരെ ശക്തമായ വാസന, സ്പർശം, രുചി ഭക്ഷണക്കാരന് മാനസിക വിഷമം ഉണർത്തുന്നു; അതിന്റെ വാസന നകത്തിൽ ശ്വസിച്ചാൽ കണ്ണ് രോഗം വരാം, മികച്ച വൈദ്യന്മാരും അതിനെ ചികിത്സിക്കാൻ കഴിയില്ല; വിറയൽ, ഉരക്കം, മുതലായ ലക്ഷണങ്ങൾ വിഷത്തിന്റെ അടയാളങ്ങളാണ്. ധന്വന്തരി പറഞ്ഞു: ജ്വരം എട്ട് തരത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നു, ഓരോന്നും, രണ്ടും, പുറത്തു നിന്നുള്ള കാരണങ്ങൾ കൊണ്ടും. ദാഹവും ജ്വരവും ശമിപ്പിക്കാൻ മുസ്ത, പർപടക, ഉഷീര, ചന്ദന, ഉഡിയ, നാഗര എന്നിവ ചേർത്ത് തിളപ്പിച്ച വെള്ളം തണുപ്പിച്ച് നൽകണം. നാഗര, ദേവദാരു, ധാന്യക, രണ്ട് തരത്തിലുള്ള ബൃഹതി എന്നിവ ആദ്യം ജീരണത്തിനായി ജ്വരമുള്ള രോഗിക്ക് നൽകണം, അത് ജ്വരം കുറയ്ക്കുന്നു. ആരഗ്വധ, അഭയ, മസ്ത, തിക്ത, ഗ്രന്തിക എന്നിവ ചേർത്ത് തയ്യാറാക്കിയ കഷായം ജ്വരത്തോടൊപ്പം അജീരണം, വേദന എന്നിവയ്ക്കും ഗുണകരമാണ്. മധൂക, സാരാ, സിന്ദൂത്ത, വച, ഉഷണ എന്നിവ സമമായി അരച്ച് വെള്ളത്തിൽ ചേർത്ത് നാസയിൽ നൽകണം, അതിലൂടെ ബോധം തിരിച്ചുവരുന്നു. തൃവൃത, വിശാല, ത്രിഫല, കടുക, ആരഗ്വധ എന്നിവ ചേർത്ത് കഷായം, കൽക്കര, ചേർത്ത് പാനീയം എടുത്താൽ എല്ലാ ജ്വരവും നീങ്ങുന്നു. മഹൗഷധ, അമൃത, മസ്ത, ചന്ദന, ഉഷീര, ധാന്യക എന്നിവ ചേർത്ത് പഞ്ചസാരയും തേനും ചേർത്താൽ തൃതീയ ജ്വരത്തിന് ഗുണകരമാണ്. അപാമാർഗയുടെ വേരിൽ നിന്ന് ഏഴ് ചുവപ്പ് തന്തികൾ സൂര്യോദയത്തിൽ അരയിൽ കെട്ടിയാൽ തൃതീയ ജ്വരം തീർന്നുപോകുന്നു. ഗംഗയുടെ വടക്കൻ തീരത്ത് കുട്ടികളില്ലാത്ത സന്യാസി മരിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, അവന് എള്ള് വെള്ളം നൽകുന്നത് ഓരോ ദിവസവും വരുന്ന ജ്വരം ശമിപ്പിക്കുന്നു. ഗുഡൂചി, വിപല, വാസക, മൃദ്വിക, ബാല എന്നിവയുടെ കഷായവും, കൽക്കവും ചേർത്ത എണ്ണ ജ്വരത്തെ നശിപ്പിക്കുന്നു. ധാത്രി, ശിവ, കണ, വഹ്നി എന്നിവ ചേർത്ത കഷായം എല്ലാ ജ്വരവും നീക്കുന്നു. ഇപ്പോൾ ജ്വരവും അതിസാരവും മാറ്റുന്ന ഔഷധം പറയാം. പൃഷ്ണിപർണി, ബാല, ബില്വ, നാഗര, ഉത്പല, ധാന്യക, പാഠ, ഇന്ദ്രയവ, ഭൂനിംബ, മസ്ത, പർപടക എന്നിവ ചേർത്ത് വലിയ ഔഷധങ്ങളുമായി കഷായം തയ്യാറാക്കിയാൽ ശക്തമായ അതിസാരവും ജ്വരവും ശമിക്കുന്നു. നാഗര, അതിവിഷ, മസ്ത, ഭൂനിംബ, അമൃതവത്സക എന്നിവ ചേർത്ത് കഷായം എടുത്താൽ എല്ലാ ജ്വരവും അതിസാരവും നശിക്കുന്നു. മസ്ത, പർപടക, ദിവ്യശൃംഗവേര, ശാലപർണി, പൃഷ്ണിപർണി, ബൃഹതി, കൺടകാരിക എന്നിവ ചേർത്ത് പാലിൽ തിളപ്പിച്ചാൽ ഗുണകരമാണ്. ബാല, അശ്വദൻഷ്ട്ര, ബില്വ, പാഠ, നാഗര, ധാന്യക എന്നിവ ഭക്ഷണത്തിൽ ചേർത്താൽ അതിസാരമുള്ളവർക്ക് ഗുണകരമാണ്. ബില്വയും മാങ്ങയുടെ കുരുവും ചേർത്ത കഷായം, പഞ്ചസാര ചേർത്താൽ അതിസാരം ശമിക്കുന്നു; അതുപോലെ കുഡ്ജയുടെ തൊലി ചേർന്ന കഷായവും ഗുണകരമാണ്. വത്സക, അതിവിഷ, വിശ്വകണ, കൺട എന്നിവ ചേർത്ത് കഷായം എടുത്താൽ വേദനയും രക്തവും ഉള്ള അതിസാരത്തിന് ഗുണകരമാണ്. ഇപ്പോൾ ഗ്രഹണിയുടെ ചികിത്സ: ഗ്രഹണി നശിപ്പിക്കാൻ ചിത്രകയുടെ കഷായവും കൽക്കവും ചേർത്ത് നിർമ്മിച്ച നെയ്യ് ഉപയോഗിക്കണം; ഇത് ജീരണം ഉണർത്തുന്നു, ഗുല്മം, വീക്കം, വയറു രോഗങ്ങൾ, സ്പ്ലീൻ രോഗങ്ങൾ, വേദന, അർശസ് എന്നിവയ്ക്കും ഗുണകരമാണ്. സൗവർചല, സൈന്ധവ, വിദംഗ, ഉദ്ഭിദ, സാമുദ്ര എന്നിവ ചേർത്ത് അഞ്ചു ഉപ്പുകൾ ഉപയോഗിക്കണം. അർശസിന് (പൈൽസ്) മൂന്ന് വിധം ചികിത്സയുണ്ട്: ശസ്ത്രക്രിയ, കൽക്കര, അഗ്നി. പുതിയതായും ചുരണ്ടിയ തയിരും പൈൽസിന് ഔഷധമാണ്. ഗുഡൂചി, പിപ്പലി, നെയ്യിൽ വറുത്ത അഭയ എന്നിവ ചേർത്ത്酸പുളിയും ഉപ്പും ചേർന്ന ഭക്ഷണം പൈൽസും കൺസ്ടിപേഷനും നശിപ്പിക്കുന്നു. എള്ളിന്റെ രസവും പൈൽസും ചർമ്മരോഗങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്നു; അഞ്ചു കോല, കുരുമുളക്, മൂന്ന് തരത്തിലുള്ള ഉഗ്രം ജീരണം ഉണർത്തുന്നു. ഹരിതകി കഴിച്ചാലും, ഇഞ്ചിയും വെല്ലവും ചേർത്താലും, കൽസൈന്ധവം ചേർത്താലും ജീരണമേകുന്നു. ഇങ്ങനെ മഹർഷി ധന്വന്തരി വിവിധ ഭക്ഷണങ്ങൾ, കഞ്ഞികൾ, കഷായങ്ങൾ, എണ്ണകൾ, ഉപ്പുകൾ, ഔഷധങ്ങൾ എന്നിവയുടെ ഗുണങ്ങൾ, രോഗങ്ങൾക്കും അവയുടെ ചികിത്സകൾക്കും അനുയോജ്യമായ രീതിയിൽ വിശദീകരിച്ചു.