കൂഷ്മാണ്ഡം ചർമ്മരോഗങ്ങൾ, മൂത്രസംബന്ധമായ അസുഖങ്ങൾ, ജ്വരം, ശ്വാസംമുട്ടൽ, ചുമ, പിത്തം, കഫം എന്നിവ നീക്കി ശരീരത്തിന് സമ്പൂർണ്ണമായ ആരോഗ്യവും മൂത്രാശയത്തിന്റെ ശുദ്ധിയും നൽകുന്നു. കലിംഗയും ആലബുനിയും പിത്തം ഇല്ലാതാക്കുകയും വാതം ഉണർത്തുകയും ചെയ്യുന്നു; ത്രപുഷയും ഉർവ്വാരുകയും വാതവും കഫവും തണുപ്പിക്കുകയും പിത്തം നിയന്ത്രിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. വൃക്ഷാമ്ലം കഫവും വാതവും നീക്കുന്നു; ജമ്പീരം കഫവും വാതവും കുറയ്ക്കുന്നു; ദാഡിമം വാതം ഇല്ലാതാക്കുകയും ബദ്ധത നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു; നാഗരംഗം ഭാരം കൂടിയതാണ്. കേശരയും മാതുലുങ്ഗവും അഗ്നിദീപനം ഉണർത്തുകയും കഫവും വാതവും കുറയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; മാഷം വാതവും പിത്തവും ഇല്ലാതാക്കുന്നു, തൈലംപോലെയും ഉഷ്ണവും വാതശമനവുമാണ്. ശരമാമലകം മധുരവും ഹിതവും ഉത്തേജകവും അമ്ലത്വം നൽകുന്നതുമാണ്; ഹരീതകി, അമൃതത്തോടു സമമായുള്ളത്, ഭക്ഷണശേഷം അഗ്നി വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു. സ്ത്രംസനി കഫവും വാതവും ഇല്ലാതാക്കുന്നു; അക്ഷയും അതുപോലെ മൂന്നു ദോഷങ്ങളും ജയിക്കുന്നു; ടിന്റിഡി പഴം അമ്ലവും, വാത-കഫശമനവും, വിസർജനപ്രവർത്തകവുമാണ്. ലകുചം ദോഷം ഉണർത്തുകയും മധുരവുമാണ്; ബകുലം കഫവും വാതവും ഇല്ലാതാക്കുന്നു; ബിജപുരകം ഉദരഫുലിപ്പും വാതവും കഫവും ശ്വാസംമുട്ടലും ചുമയും നശിപ്പിക്കുന്നു. കപിത്തം ബദ്ധത നൽകുകയും ദോഷങ്ങൾ നീക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; പാകംചെയ്തത് ഭാരമുള്ളതും പ്രത്യുദ്രവിയുമാണ്, പാകമാകാത്തത് കഫവും പിത്തവും വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു, പൂർണ്ണമായി പാകംവന്നാൽ പിത്തം കൂടുന്നു. പാകംചെയ്ത മാമ്പഴം വാതവും മാംസം, വീര്യം, വർണ്ണം, ശക്തി എന്നിവയും വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു; ജാംബവം വാതം, കഫം, പിത്തം എന്നിവ ഇല്ലാതാക്കുന്നു, ബദ്ധത നൽകുകയും മലബന്ധം വരുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. ടിന്ദുകം കഫവും വാതവും നീക്കുന്നു; ബദര വാതവും പിത്തവും ഇല്ലാതാക്കുന്നു; ബിൽവം ബദ്ധതയും വാതവുമാണ്; പ്രിയാലം വാതം ശമിപ്പിക്കുന്നു. രാജാദനപഴം, മോചം, പനസ, തേങ്ങ എന്നിവ വീര്യവും മാംസവും വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും മധുരം, തൈലം, ഭാരമുള്ളതുമാണ്. മുന്തിരി, മധൂക, ഈത്ത, കുങ്കുമം എന്നിവ വാതവും രക്തദോഷങ്ങളും ജയിക്കുന്നു; പാകംചെയ്ത മാഗധീ മധുരവും ഉത്തമവുമാണ്, ശ്വാസംമുട്ടലും പിത്തവും നീക്കുന്നു. ഇഞ്ചി രുചികരവും ഉല്ലാസകരവുമാണ്, അഗ്നിദീപനം ഉണർത്തുകയും കഫവും വാതവും ശമിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; ഉണക്കിഞ്ചി, കുരുമുളക്, തിപ്പലി എന്നിവ കഫവും വാതവും ജയിക്കുന്നു. കുരുമുളക് വൈദ്യന്മാർ ഉല്ലാസകരമല്ലെന്ന് പറയുന്നു, പക്ഷേ ഉദരഗഠ്ഢിയും വേദനയും ഇല്ലാതാക്കുന്നു; ഹിംഗു വാതവും കഫവും നീക്കുന്നു. അജ്വൈൻ, ധന്യ, ജീരകം എന്നിവ വാതവും കഫവും നീക്കുന്നതിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനമാണ്; ഇൻദുപ് കണ്ണിന് നല്ലതും ഉല്ലാസകരവുമാണ്, മൂന്നു ദോഷങ്ങളും ശമിപ്പിക്കുന്നു. സൗവർചല ലവണം മലബന്ധം കുറയ്ക്കുകയും ഉഷ്ണവും ഹൃദയവേദനയും ഇല്ലാതാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; വിദംഗം ഉഷ്ണവും വേദനാശമനവുമാണ്, തീവ്രവും വാതനാശിനിയുമാണ്. രോമക ലവണം വാതകവും മധുരവും രുചികരവും തൈലപോലെയും ഭാരവുമാണ്; യവക്ഷാര ഹൃദ്രോഗം, പാണ്ഡു, കണ്ഠരോഗം എന്നിവ ഇല്ലാതാക്കുകയും അഗ്നി ഉണർത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. സജ്ജിക്ഷാര ഉഷ്ണവും ഉല്ലാസകരവുമാണ്, മൂർച്ചയുള്ളതും ദോഷനാശിനിയുമാണ്, ലഘുവും ഹിതവുമാണ്, വിഷം നീക്കുന്നു. നദീജലം വാതകവുമാണ്, ഉഷ്ണവും ശുദ്ധവും മധുരവും ലഘുവുമാണ്; വാതവും കഫവും നീക്കുന്നു, പക്ഷേ ചേരിയിലത്തെ ജലം വാതകവും ഒഴിവാക്കേണ്ടതുമാണ്. ഉറവിടജലം രുചികരവുമാണ്, അഗ്നിദീപനം ഉണർത്തുകയും ഉഷ്ണവും കഫം നശിപ്പിക്കുകയും ലഘുവുമാണ്; കിണർജലം ഉല്ലാസകരവും പിത്തം നീക്കുന്നതുമാണ്, മഴവെള്ളം പിത്തം നശിപ്പിക്കുന്നു. പകൽ സൂര്യപ്രഭയിൽ, രാത്രി ചന്ദ്രപ്രഭയിൽ വെച്ച വെള്ളം എല്ലാ ദോഷങ്ങളും ഇല്ലാതാക്കുന്നു, മഴവെള്ളത്തിന് തുല്യമാണ്. ചൂടുവെള്ളം ജ്വരം, ശ്വാസംമുട്ടൽ, കൊഴുപ്പ്, വാതം, കഫം എന്നിവ നീക്കുന്നു; തിളപ്പിച്ച വെള്ളം തണുപ്പും മൂന്നു ദോഷങ്ങളും ഇല്ലാതാക്കുന്നു, എന്നാൽ നിലനിൽക്കുന്ന വെള്ളം ദോഷകരമാണ്. പാലിൽ പശുവിന്റെ പാലിന് വാതവും പിത്തവും നീക്കാനുള്ള കഴിവുണ്ട്, തൈലംപോലെയും ഭാരവുമാണ്, ജീവവായു വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു; മാടിന്റെ പാലിന് കൂടുതൽ ഭാരവും തൈലംപോലെയും അഗ്നിദാഹം ഇല്ലാതാക്കുന്നു. ആട്ടിന്റെ പാലിൽ രക്താതിസാരം, ചുമ, ശ്വാസംമുട്ടൽ, കഫം എന്നിവ ഇല്ലാതാക്കുന്നു; കണ്ണിന് നല്ലതും സ്ത്രീകൾക്ക് പോഷകവുമാണ്, രക്തസ്രാവരോഗങ്ങളിൽ ഹിതവുമാണ്. തൈര് വാതശമനവും ഉല്ലാസകരവുമാണ്, പക്ഷേ പിത്തവും കഫവും വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു; മോര്, തക്രം എന്നിവ ദോഷങ്ങൾ ഇല്ലാതാക്കുകയും നാഡികൾ ശുദ്ധീകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. പുതുതായി മറിച്ച വെണ്ണ കുടലിന്റെ രോഗങ്ങൾ, അർശസ്, വേദന എന്നിവ നീക്കുന്നു; പഴയ വെണ്ണയും അതുപോലെയുള്ളവയും ഭാരവും ചർമ്മരോഗം വരുത്തുന്നു. തക്രം പുരാതനമുനികൾ കുടലിന്റെ രോഗങ്ങൾ, ഫുലിപ്പു, അർശസ്, പാണ്ഡു, അതിസാരം, ഉദരഗഠ്ഢി എന്നിവയ്ക്ക് ഉത്തമമാണെന്ന് പറയുന്നു, മൂന്നു ദോഷങ്ങളും ശമിപ്പിക്കുന്നു. നെയ് ഉല്ലാസകരവും മധുരവുമാണ്, വാതം, പിത്തം, കഫം എന്നിവ നീക്കുന്നു; പശുനെയ് മനസ്സിനും കണ്ണിനും നല്ലതും, ശരിയായി തയ്യാറാക്കിയാൽ മൂന്നു ദോഷങ്ങളും ജയിക്കുന്നു. ശുദ്ധമാക്കിയ നെയ് മർദവം, വിഷം, ഉന്മാദം, മൂർച്ച എന്നിവ നീക്കുന്നു; ആട്ടിനെയും മറ്റ് മൃഗങ്ങളുടെയും നെയ് പശുപാലിന്റെ ഗുണങ്ങൾക്കൊപ്പമുണ്ട്; മൂത്രം വാതം, കഫം നീക്കുന്നു, കീടങ്ങളും വിഷവും ഇല്ലാതാക്കുന്നു. എള്ളെണ്ണ പാണ്ഡു, ഉദരഫുലിപ്പു, ചർമ്മരോഗം, അർശസ്, ഫുലിപ്പു, ഉദരഗഠ്ഢി, മൂത്രരോഗം എന്നിവ ഇല്ലാതാക്കുന്നു; വാതവും കഫവും നശിപ്പിച്ച് ശരീരം ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നു, അതാണ് ഏറ്റവും ഉത്തമം. കടുക് കീടങ്ങളും പാണ്ഡുവുമാണ് നശിപ്പിക്കുന്നത്, കഫം, കൊഴുപ്പ്, വാതം എന്നിവ കുറയ്ക്കുന്നു; ആലിവെണ്ണ കണ്ണിന് നല്ലതും പിത്തം, ഹൃദ്രോഗം, വാതം എന്നിവ ഇല്ലാതാക്കുന്നു. അമുതം കഫവും പിത്തവും കുറയ്ക്കുന്നു, മുടി വളർത്തുന്നു, ചർമ്മത്തിനും ചെവിക്കും പോഷകമാണ്; തേൻ മൂന്നു ദോഷങ്ങളും ജയിക്കുന്നു, പക്ഷേ വാതകവുമാണ്. കരിമ്പ് വിക്കാരം, ശ്വാസക്കുരുക്ക്, കീടം, ഛർദി, മൂത്രരോഗം, ദാഹം, വിഷം എന്നിവ ഇല്ലാതാക്കുന്നു; അതിന്റെ നീർ രക്തവും പിത്തവും ഇല്ലാതാക്കുന്നു, ശക്തി വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു, ഉത്തേജകവുമാണ്, പക്ഷേ കഫം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു. ചക്കര പിത്തം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു, ഉഗ്രവുമാണ്; സുരയും മീനപ്പുഴുങ്ങലും ലഘുവാണ്; കൽക്കണ്ടം ഉത്തേജകവുമാണ്, തൈലംപോലെയും മധുരവും രക്തം, പിത്തം, വാതം എന്നിവ ജയിക്കുന്നു. ശർക്കര വാതവും പിത്തവും കുറയ്ക്കുന്നു, ഉഷ്ണവും വാതശമനവുമാണ്, പക്ഷേ കഫം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു; പഴയ ശർക്കര പ്രത്യേകിച്ച് പിത്തം നീക്കുന്നു, ഹിതവും രക്തശുദ്ധികരവുമാണ്. പഞ്ചസാര നെയ് ചേർത്ത് കഴിക്കുന്നത് രക്തവും പിത്തവും ഇല്ലാതാക്കുന്നു, ഉത്തേജകവുമാണ്; മധ്യപക്വമായ പഞ്ചസാര അമ്ലത്വം കൊണ്ടു എല്ലാ വിധ പിത്തവും ഉണ്ടാക്കുന്നു, പക്ഷേ കഫവും വാതവും ജയിക്കുന്നു. വളരെ ഉഗ്രവും പുതുതായി തയ്യാറാക്കിയ പുളി രക്തവും പിത്തവും വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു; പൊള്ളിച്ച അരിയാൽ ഉണ്ടാക്കിയ കഞ്ഞി അഗ്നിദീപകവും രുചികരവും ഹിതവുമാണ്. നാരികേര് കഞ്ഞി ലഘുവാണ്, വാതം താഴേക്കു നടത്തുന്നു, മൂത്രാശയം ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു; സതക്ര, ദാഡിമം, പിപ്പലി, ശർക്കര, തേൻ എന്നിവ ചേർത്ത് തയ്യാറാക്കുമ്പോൾ അത്യന്തം ഹിതമാണ്. നന്നായി തയ്യാറാക്കിയ കഞ്ഞി ചുമ, ശ്വാസക്കുരുക്ക്, അതിസാരം എന്നിവയ്ക്ക് ഉത്തമമാണ്; പാലിൽ പാചകമാക്കിയ അരി കഫവും ശക്തിയും വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു, കൃഷ്ണര വാതം ഇല്ലാതാക്കുന്നു. നന്നായി കഴുകി വറ്റിച്ച, നന്നായി തൈലം ചേർത്ത്, ഹൃദയത്തിൽ സന്തോഷം നൽകുന്ന വിധത്തിൽ ചൂടോടെ, വേരുകളും പഴങ്ങളും കിഴങ്ങുകളും ചേർത്ത് തയ്യാറാക്കിയ അരി പോഷകവുമാണ്, പക്ഷേ ഭാരവുമാണ്. ഈവിധം, വിവിധ ഔഷധസസ്യങ്ങളും ഭക്ഷ്യവസ്തുക്കളും പാനീയങ്ങളും, അവയുടെ ഗുണങ്ങളും ദോഷങ്ങളും, ശരീരത്തിലെ ദോഷങ്ങൾ എങ്ങനെ ശമിപ്പിക്കാമെന്നതും, മഹർഷിമാർ വിശദമായി വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.