ധന്വന്തരി മഹർഷി തന്റെ ശിഷ്യരെ സമീപിച്ചു, ജീവനും ആരോഗ്യവും സംബന്ധിച്ച ഗഹനമായ സത്യങ്ങൾ അവർക്കു വിശദീകരിച്ചു. ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ വഴി ലോകത്തെ വസ്തുക്കളെ തെറ്റായ രീതിയിൽ ഗ്രഹിക്കുന്നവൻ അനിവാര്യമായി മരണത്തിലേക്ക് നയിക്കപ്പെടുന്നു, എന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. വൈദ്യന്മാരോടും സുഹൃത്തുക്കളോടും ഗുരുക്കന്മാരോടും വൈരാഗ്യത്തോടെ പെരുമാറുന്നവരും അതീവ സ്നേഹത്തോടോ വൈരാഗ്യത്തോടോ ബന്ധപ്പെടുന്നവരും അപകടത്തിലാണെന്നും അദ്ദേഹം ഓർമ്മിപ്പിച്ചു. അങ്കിൾ, മുട്ട്, നെറ്റി, താടിയും കവിൾ എന്നിവ സ്ഥലം മാറിയാൽ അതിൽപ്പെട്ടവൻ ദീർഘായുസ്സില്ലെന്നും അദ്ദേഹം സൂചിപ്പിച്ചു. ഇടത് കണ്ണ് അകത്തേക്ക് ഒതുങ്ങിയതും, നാവിന്റെ നിറം ഇരുണ്ടതും, മൂക്ക് രൂപഭംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതും, നാവും അധരവും കറുപ്പും സ്ഥലം മാറിയതും, വായ് കറുത്തതുമാണെങ്കിൽ, അത്തരം രോഗിയോട് പ്രതീക്ഷ ഉപേക്ഷിക്കണമെന്ന് ധന്വന്തരി ഉപദേശിച്ചു. ഇതിനു ശേഷം, ഉത്തമവും ഹിതകരവുമായ ആഹാരദ്രവ്യങ്ങളെക്കുറിച്ചും അവയുടെ ഗുണങ്ങളെക്കുറിച്ചും ധന്വന്തരി വിശദീകരിച്ചു. ചുവപ്പുതവടിയരി മൂന്നു ദോഷങ്ങളെയും നശിപ്പിക്കുകയും ദാഹം ശമിപ്പിക്കുകയും കൊഴുപ്പു കൂടാതിരിക്കാൻ സഹായിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. മഹാശാലി അരി അത്യന്തം ബലപ്രദമാണ്; കലമ അരി കഫവും പിത്തവും ശമിപ്പിക്കുകയും തണുപ്പും ഭാരവും നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു. generally, വെള്ള സഷ്ടിക അരിയും മൂന്നു ദോഷങ്ങളെയും ശമിപ്പിക്കുന്നു. ശ്യാമാകം ഉണക്കവും കഠിനവുമാണ്, കഫവും പിത്തവും ശമിപ്പിക്കുന്നു, എന്നാൽ വായുവിനെ ഉത്തേജിപ്പിക്കുന്നു; പ്രിയംഗു, നിവാര, കൊരദൂഷ എന്നിവയും സമാനമായ ഗുണങ്ങളാണ് കാണിക്കുന്നത്. യവം പലപ്പോഴും ഉപയോഗിക്കുമ്പോൾ കഫവും പിത്തവും നീക്കുന്നു; ഇത് തണുപ്പും ബലവും ഭാരവും മധുരവും ആണ്. ഗോതമ്പ് വായു ദോഷം നശിപ്പിക്കുന്നു. മുദ്ഗം കശായവും മധുരവും ലഘുവും കഫപിത്തശമനവുമാണ്; മാഷ് അത്യന്തം ബലപ്രദവും ഉജ്ജീവകവുമാണ്, ഭാരവും കഫപിത്തശമനവുമാണ്. രാജമാഷ് ബലപ്രദമല്ലെങ്കിലും കഫപിത്തശമനവും വായു രോഗശമനവുമാണ്. കുലത്ത കഷ്ഠശ്വാസം, ഹിക്ക, ഹൃദ്രോഗം, കഫം, കുടലിലെ അർബുദം, വായു എന്നിവയെ നീക്കുന്നു. മകുഷ്ഠകം തണുപ്പും ബദ്ധതയും നൽകുന്നു, രക്തപിതം, ജ്വരം, ഉന്മാദം എന്നിവ ശമിപ്പിക്കുന്നു; ചണകം വായുവിനെ ഉത്തേജിപ്പിക്കുകയും വീര്യ, രക്തം, കഫം, പിത്തം എന്നിവയുടെ രോഗങ്ങൾ നീക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. മാസൂർ മധുരവും തണുപ്പും ബദ്ധതയും കഫപിത്തശമനവുമാണ്; കളായയും സമസ്ത ഗുണങ്ങളോടും കൂടിയതും വായു ഉത്തേജകവുമാണ്. ആങ്കി കഫപിത്തശമനവും വീര്യവർദ്ധകവുമാണ്; അതസി പിത്തം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു; സിദ്ധാർത്ഥം കഫവും വായുവും കീഴടക്കുന്നു. എള്ള് ഉപ്പും മധുരവും സ്നിഗ്ധവും ബലപ്രദവും ഉഷ്ണവും പിത്തവർദ്ധകവുമാണ്; കഠിനവും തണുപ്പും ബലക്ഷയകരവുമായ വിവിധ ധാന്യങ്ങളും ഉണ്ട്. ചിത്രകം, എങ്ങുടി, നാളിക, പിപ്പലി, മധുശിഗ്രു, ചവ്യ, ചരണം, നിർഗുണ്ഡി, തർക്കാരി, കാശമർദക എന്നിവയും ധന്വന്തരി പരാമർശിച്ചു. ബില്വാദി ഫലങ്ങൾ കഫപിത്തശമനവും ക്രിമിഘ്നവുമാണ്, ലഘുവും അഗ്നിദീപനവുമാണ്; മഴയുള്ള പ്രദേശങ്ങളിലും സൂര്യപ്രഭയിലും ഇവ വായു-കഫം നീക്കി എല്ലാ രോഗങ്ങളും അകറ്റുന്നു. എറണ്ട, മണിത്തക്ക, കാകമാച്ചി എന്നിവ കശായം, മൂന്നു ദോഷങ്ങൾ നീക്കുന്നു; ചാങ്ങേരി കഫവായുവിനെ ശമിപ്പിക്കുന്നു, കടുക് എല്ലാ രോഗങ്ങളും അകറ്റുന്നു. അതുപോലെ, കൗസ്മസുംബ, രാജികാ വായു-പിത്തശമനവും, നാളിക കഫപിത്തശമനവും, വെള്ളരി മധുരവും തണുപ്പുമാണ്. പത്മപത്രം, തൃപുട എന്നിവ രോഗങ്ങളെ നീക്കുന്നു, തൃപുട പ്രത്യേകിച്ച് വായു വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു; വാസ്തുക ഉപ്പോടെ എല്ലാ രോഗങ്ങളും നശിപ്പിക്കുകയും ഉത്തേജകവുമാണ്. തണ്ടുകി, വിപഹര, പാലങ്ക്യാ മുതലായവ, ഭൂമിയിൽ വളരുന്ന കിഴങ്ങുകൾ ദോഷകരവും ക്ഷയകരവുമാണ്; പാകം ചെയ്താൽ വായു-കഫം വർദ്ധിപ്പിക്കും. ഇവയിൽ ഏറ്റവും നല്ലത് അദ്യ; പാകം ചെയ്താൽ രോഗങ്ങൾ നീക്കി കണ്ഠം ശമിപ്പിക്കുന്നു; കർക്കോട്ടക, വർത്താക, പടോള, കാരവെള്ളക എന്നിവയും ഉൾപ്പെടുന്നു. കൂഷ്മാണ്ഡ ചർമ്മരോഗം, മൂത്രകൃച്ഛം, ജ്വരം, ക്ഷയശ്വാസം, ചുമ, പിത്തം, കഫം എന്നിവ നീക്കുന്നു; ഇത് ഹിതവും, എല്ലാ ദോഷങ്ങളും ശുദ്ധീകരിക്കുകയും മൂത്രാശയത്തെ ശുദ്ധീകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. കളിംഗ, ആലബുനി പിത്തം നശിപ്പിക്കുകയും വായു വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; ത്രപുഷ, ഉർവാരുക വായു-കഫം ശമിപ്പിക്കുകയും പിത്തം നിയന്ത്രിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. വൃക്ഷാമ്ലം കഫ-വായു ശമിപ്പിക്കുന്നു; ജമ്പീര കഫ-വായു കുറയ്ക്കുന്നു; ദാഡിമം വായു ശമിപ്പിക്കുകയും ബദ്ധത നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു; നാഗരംഗ ഫലം ഭാരവാനാണ്. കേശരം, മാതുളുങ്കം അഗ്നിദീപനവും കഫവായു ശമനവുമാണ്; മാഷ് വായു-പിത്തം നീക്കുന്നു, സ്നിഗ്ധവും ഉഷ്ണവുമാണ്, വായു ശമിപ്പിക്കുന്നു. ശരമാമലക വീര്യവർദ്ധകവും മധുരവും ഹിതവും അമ്ലം ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നതുമാണ്; ഹരീതകി ഗുണവതിയും അമൃതസമാനവും അഹാരശേഷം അഗ്നി വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു. സ്ത്രംസനി കഫവായു ശമിപ്പിക്കുന്നു; അക്ക്ഷം മൂന്നു ദോഷങ്ങളും കീഴടക്കുന്നു; തിന്തിഡി ഫലം അമ്ലവും കഫവായു ശമനവും വിസർജനപ്രവർത്തനവുമാണ്. ലക്ഷൂക ദോഷകരവും മധുരവുമാണ്; ബകുലം കഫവായു ശമിപ്പിക്കുന്നു; ബിജപൂരകം ഉദരവ്യാധി, വായു, കഫം, ശ്വാസം, ചുമ എന്നിവ നീക്കുന്നു. കപിത്തം ബദ്ധതയും ദോഷനാശകവുമാണ്; പാകം ചെയ്തതിൽ ഭാരവും പ്രത്യന്തരവുമുണ്ട്; പച്ചത് കഫപിത്തം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു, പൂർണ്ണപക്വത്തിൽ പിത്തം കൂടുന്നു. പാകം ചെയ്ത മാവു വായു, മാംസം, വീര്യം, വർണ്ണം, ബലം എന്നിവ വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു; ജാംബവം വായു-കഫ-പിത്ത ശമനവും ബദ്ധതയും വിസർജനത്തടസ്സവും നൽകുന്നു. തിന്ദുകം കഫവായു നീക്കുന്നു; ബദര വായു-പിത്തം ശമിപ്പിക്കുന്നു; ബില്വം ബദ്ധതയും വായുവുമാണ്; പ്രിയാലം വായു ശമിപ്പിക്കുന്നു. രാജാദന ഫലം, മോച, പനസ, തേങ്ങ എന്നിവ വീര്യവും മാംസവും വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും മധുരവും സ്നിഗ്ധവും ഭാരവുമാണ്. ദ്രാക്ഷ, മധൂക, ഈത്തപ്പഴം, കുങുമം എന്നിവ വായു-രക്തരോഗങ്ങൾ കീഴടക്കുന്നു; പാകം ചെയ്ത മാഗധി മധുരവും ഉത്തമവുമാണ്, ശ്വാസം, പിത്തം എന്നിവ നീക്കുന്നു. ഇഞ്ചി രുചികരവും ഉജ്ജീവകവുമാണ്, അഗ്നിദീപനവും കഫവായു ശമനവുമാണ്; ഉണക്കിയ ഇഞ്ചി, കുരുമുളക്, പിപ്പലി എന്നിവ കഫവായു കീഴടക്കുന്നു. കുരുമുളക് വൈദ്യരുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ ഉജ്ജീവകമല്ലെങ്കിലും, ഉദരകീൽ, വേദന എന്നിവ നശിപ്പിക്കുന്നു; ഹിംഗു വായു-കഫം നീക്കുന്നു. അജ്മോദ, ധന്യ, ജീരകം വായു-കഫം നീക്കുന്നതിൽ പ്രധാനം; സൈന്ധവലം കണ്ണിന് ഹിതവും ഉജ്ജീവകവുമാണ്, മൂന്നു ദോഷങ്ങളും ശമിപ്പിക്കുന്നു. സൗവർചല ലവണം ബദ്ധത നീക്കുന്നു, ഉഷ്ണവും ഹൃദ്രോഗശമനവുമാണ്; വിദംഗം ഉഷ്ണവും വേദനാശമനവുമാണ്, വായു നശിപ്പിക്കുന്നു. രോമക ലവണം വായുവും മധുരവും രുചികരവും സ്നിഗ്ധവും ഭാരവുമാണ്; യവക്ഷാരം ഹൃദ്രോഗം, പാണ്ഡു, കണ്ഠരോഗം എന്നിവ നീക്കി അഗ്നി ഉത്തേജിപ്പിക്കുന്നു. സൗരാഷ്ട്രം ഉഷ്ണവും ഉത്തേജകവും തിക്ഷ്ണവും ദോഷനാശകവുമാണ്; ലഘുവും ഹിതവും വിഷനാശകവുമാണ്. നദീജലം വായുവും ഉണക്കവും ശുദ്ധവും മധുരവും ലഘുവുമാണ്; വായു-കഫം നീക്കുന്നു, കുളജലം വായുവും ദോഷകരവുമാണ്. ഉത്ഭവം വെള്ളം രുചികരവും അഗ്നിദീപനവുമാണ്, ഉണക്കവും കഫനാശകവും ലഘുവുമാണ്; കിണർജലം ഉത്തേജകവും പിത്തനാശകവുമാണ്; മഴവെള്ളം പിത്തം നശിപ്പിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ധന്വന്തരി മഹർഷി, ജീവനും ആരോഗ്യവും സംബന്ധിച്ച ഈ ഗഹനമായ സത്യം ശിഷ്യന്മാരെ ബോധ്യപ്പെടുത്തി, എന്താണ് ഹിതം, എന്താണ് ദോഷം, ഏതെല്ലാം ആഹാരങ്ങളും രോഗശമനവും ആരോഗ്യവർദ്ധനവും നൽകുന്നുവെന്ന് സ്പഷ്ടമായി വിശദീകരിച്ചു.