ഏകാന്തമായ ഒരു കാലത്ത്, ധന്വന്തരി മഹർഷി ആയുര്വേദത്തിന്റെ ഗഹനമായ ജ്ഞാനം ശിഷ്യന്മാരോട് വളരെയധികം സ്നേഹത്തോടെ വിശദീകരിച്ചു. അദ്ദേഹം ആദ്യം പദാർത്ഥത്തിന്റെ ഗുണങ്ങളെ കുറിച്ച് പറഞ്ഞു: രുചി, വീര്യ, പ്രഭാവം എന്നിവയ്ക്ക് പദാർത്ഥം തന്നെ പ്രധാനമായ അടിസ്ഥാനം ആണെന്നും, രുചിയുടെ മാറ്റങ്ങൾ സംഭവിച്ചാലും പദാർത്ഥം സ്ഥിരതയോടെ നിലനില്ക്കുന്നുവെന്നും, എല്ലാ പദാർത്ഥങ്ങൾക്കും അതാണ് ദ്രുതമായ ആധാരമെന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. വീര്യത്തെക്കുറിച്ച് ധന്വന്തരി വിശദീകരിച്ചു: വീര്യം തണുപ്പ്, ചൂട്, ഉപ്പു എന്നീ മൂന്ന് രൂപങ്ങളിൽ കാണപ്പെടുന്നു. രുചിയുടെ മാറ്റം രണ്ടുതരം, പ്രത്യേകിച്ച് കഠിനമായ രുചിയിൽ കൂടുതൽ കാണപ്പെടുന്നു. ചികിത്സയുടെ നാലു പ്രധാന അംശങ്ങൾ അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: വൈദ്യൻ, ഔഷധം, രോഗി, ശുശ്രൂഷകൻ. ഇവയിൽ ഏതെങ്കിലും ഒത്തുപോകാതിരുന്നാൽ, ചികിത്സയിൽ വിജയം ലഭിക്കില്ല. മഹർഷി തുടർന്നു പറഞ്ഞു: പ്രദേശം, കാലം, വയസ്സ്, അഗ്നി, പ്രകൃതി, ഔഷധം, ശരീരം, മനസ്സ്, ശക്തി, രോഗങ്ങൾ—ഇവയെ മനസ്സിലാക്കി, അതനുസരിച്ച് ചികിത്സ നടത്തണം. പ്രദേശത്തെക്കുറിച്ച് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: കലാപരമായ ഗുണങ്ങൾ ഉള്ള പ്രദേശം 'സാമാന്യ' പ്രദേശം എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ബാല്യകാലം പതിനാറു വയസ്സുവരെ, മധ്യവയസ്സു എഴുപത് വരെ, അതിനുശേഷം വൃദ്ധാവസ്ഥ എന്നാണ് പറയുന്നത്. വയസ്സിന്റെ അനുസരണയിൽ, കഫം, പിത്തം, വാതം എന്നിങ്ങനെ ദോഷങ്ങൾ സാധാരണയായി ക്രമത്തിൽ പ്രകടമാകുന്നു. വൃദ്ധാവസ്ഥയിൽ, ക്ഷാരവും, അഗ്നിയും, ശസ്ത്രക്രിയയും ഇല്ലാത്ത ചികിത്സയാണ് നിർദേശിക്കപ്പെടുന്നത്. ശരീരത്തിന്റെ രൂപത്തിൽ, ക്ഷീണിതരായവർക്ക് പോഷകചികിത്സ, അസ്ഥൂലരായവർക്ക് കുറയ്ക്കുന്ന ചികിത്സ, മധ്യമശരീരമുള്ളവർക്ക് സംരക്ഷണചികിത്സ—ഇവയാണ് മൂന്ന് പ്രധാന ശരീരതരങ്ങൾ. ശക്തിയെക്കുറിച്ച് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: ദൃഢത, വ്യായാമം, സംതൃപ്തി എന്നിവയിലൂടെ ശക്തി മനസ്സിലാക്കണം. ഒരാൾ സ്ഥിരതയുള്ളവനും, ഉജ്ജ്വലമായ ഉത്സാഹവും, ധീരതയും ഉള്ളവൻ ആണെങ്കിൽ, അതാണ് ശക്തിയുള്ളവൻ. ആയാളുടെ ആഹാരവും പാനവും, സ്വന്തം സ്വഭാവത്തിന് വിരുദ്ധമായിട്ടും, സുഖത്തിനായി സ്വീകരിക്കുമ്പോൾ, അതാണ് സമത്വാവസ്ഥ. ഗർഭിണിയായ സ്ത്രീ കഫം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്ന ആഹാരം കഴിച്ചാൽ, കഫപ്രകൃതിയുള്ള കുഞ്ഞ് ജനിക്കും; അങ്ങനെ വാതം, പിത്തം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്ന ആഹാരങ്ങൾ കഴിച്ചാൽ, അതനുസരിച്ച് കുഞ്ഞിന്റെ പ്രകൃതി രൂപപ്പെടും. വാതപ്രകൃതിയുള്ളവരുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ: ക്ഷീണിതം, ഉണങ്ങിയ ശരീരം, കുറവായ മുടി, ചഞ്ചലമായ മനസ്സ്, കൂടുതലായി സംസാരിക്കാനുള്ള ഇഷ്ടം, സ്വപ്നത്തിൽ ചലനം കാണുന്നു. പിത്തപ്രകൃതിയുള്ളവൻ: നേരത്തെ ചുണ്ടു, വെളുത്ത ത്വക്ക്, വേഗത്തിൽ ചൂടാവുന്നത്, ദ്രുതം കോപം, ബുദ്ധിമുട്ട്, സ്വപ്നത്തിൽ പ്രകാശം കാണുന്നു. കഫപ്രകൃതിയുള്ളവൻ: സ്ഥിരമായ മനസ്സ്, മൃദുവായ ശബ്ദം, സുതാര്യവും മനോഹരവുമായ മുടി, സ്വപ്നത്തിൽ വെള്ളം അല്ലെങ്കിൽ കല്ലുകൾ കാണുന്നു. രണ്ടോ മൂന്നോ ദോഷങ്ങളുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ ഒരാളിൽ കാണുമ്പോൾ, ആ വ്യക്തിക്ക് മിശ്രപ്രകൃതിയാണെന്ന് അറിയണം. എന്നാൽ ഒരേ ദോഷം പ്രധാനമായിരിക്കും. അഗ്നി നാലു തരമാണ്: ദുർബലമായ അഗ്നി (കഫം), കഠിനമായ അഗ്നി (പിത്തം), അനിയമിതമായ അഗ്നി (വാതം), സമത്വമുള്ള അഗ്നി (സമദോഷം). സമത്വമുള്ള അഗ്നിയിൽ സംരക്ഷണം; അനിയമിതത്തിൽ വാതം ശമിപ്പിക്കൽ; കഠിനത്തിൽ പിത്തം ശമിപ്പിക്കൽ; ദുർബലത്തിൽ കഫം ശുദ്ധീകരിക്കൽ. സകല രോഗങ്ങളുടെ മൂലകാരണമാണ് അജീർണം; അജീർണം അഗ്നിയെ നശിപ്പിക്കുന്നു. അതിന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ: ഭാരം, ആമ്ലത്വം, തടസം—ഇവയും നാലു തരവും. അജീർണത്തിൽ നിന്നു കോളറ, ഹൃദയക്ഷീണം തുടങ്ങിയ രോഗങ്ങൾ ഉരുത്തിരിയുന്നു; ഇവയിൽ വച, ഉപ്പ്, വെള്ളം ഉപയോഗിച്ച് വമനം ചെയ്യണം. ആമ്ലത്വത്തിൽ: വീര്യനാശം, തലകറക്കം, അന്ധത, ദാഹം—ഇവ വരുന്നു; തണുത്ത വെള്ളം കുടിക്കുകയും, വാതശമന ചികിത്സ ചെയ്യുകയും വേണം. അശുദ്ധമായ ഭക്ഷണത്തിൽ: അസ്ഥിഭംഗം, തലഭാരം, അജീര്ണ്യരോഗം—ഇവയിൽ, പകൽ ഉറക്കം ഒഴിവാക്കുകയും ഉപവാസം പാലിക്കുകയും വേണം. വയറ്റിൽ വേദനയും, മൂടൽ, മൂത്രം, മലം തടസപ്പെടുന്ന രോഗങ്ങളിൽ, ഉപ്പു വെള്ളം കുടിക്കുകയും, ഉഷ്ണസേവനം ചെയ്യുകയും വേണം. കഫം, പിത്തം, വാതം മൂലമുള്ള ഭാരം, ആമ്ലത്വം, തടസം—ഇവയിൽ, ഹിംഗു, കറുത്ത ഉപ്പ്, തിപ്പലി എന്നിവ വയറ്റിൽ പുരട്ടണം. പകൽ ഉറക്കം അജീർണം നശിപ്പിക്കാൻ ചെയ്യാം; എന്നാൽ ദുഷ്ടമായ ഭക്ഷണം പല രോഗങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കും, അതിനാൽ ഒഴിവാക്കണം. ഉഷ്ണജലവും, തേനും, അജീർണ്യത്തിന് ഉത്തമമായ ദ്രവ്യങ്ങൾ; പക്ഷേ, പാലും മുളക്, തൈര്, മീൻ എന്നിവയുമായി generally ശരിയല്ല. ബില്വ, ശോണമ, ഗംഭാരി, പാടല, ഗണികാരിക—ഈ അഞ്ച് മഹാവൃക്ഷങ്ങൾ അഗ്നിയെ ഉജ്ജ്വലമാക്കുകയും, കഫവും വാതവും ശമിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ശാലപർണ, പൃശ്നിപർണ, രണ്ട് ബൃഹതി, ഗോക്ഷുര—ഈ അഞ്ച് ഉപവൃക്ഷങ്ങൾ വാതവും പിത്തവും ശമിപ്പിക്കുകയും, ഉജ്ജ്വലത നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു. രണ്ട് ദശസൂലങ്ങൾ രോഗങ്ങൾ ഒന്നിച്ച് വന്നപ്പോൾ ജ്വരം ശമിപ്പിക്കാൻ ഉത്തമം; ചുമ, ശ്വാസം, മന്ദത്വം, വശീഭാഗം വേദന എന്നിവയ്ക്കും ഇത് ഉത്തമം. ഈ എണ്ണകൾ ഉപയോഗിച്ച് ഉഷ്ണസേവനം, തലയിൽ പുരട്ടൽ, കേശരഹിതത്വം മാറ്റാൻ ചെയ്യണം; കഷായം വെള്ളം നാലു മടങ്ങ് വേണം, കാലിൽ പുരട്ടലും അതുപോലെയാണ്. എണ്ണയും പാലും തുല്യമായി, എണ്ണയുടെ നാലിൽ പാകം ചേർത്ത്, ഔഷധങ്ങൾ ചേർത്ത് പാകം ചെയ്യണം; കഷായം, എനിമ, കുടിവെള്ളം തുല്യമായിരിക്കും; മസാജിനും, നാസയത്തിനും, അനുസരിച്ച് തയ്യാറാക്കണം. ശരീരവും, ഇന്ദ്രിയങ്ങളും ദൃഢമായവരും, സ്വഭാവം ഉറപ്പുള്ളവരായവരെ ആരോഗ്യവാനായി പരിഗണിക്കണം; ഇവർ ദീർഘായുസ്സുള്ളവരാണ്. ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ വഴി വസ്തുവിനെ തെറ്റായി കാണുന്നവൻ മരണത്തിനാണ് അർഹൻ; വൈദ്യനോടും, സുഹൃത്തുക്കളോടും, ഗുരുക്കളോടും വൈരാഗ്യം കാണിക്കുന്നവൻ, അതുപോലെ അതിജീവനവും, ശത്രുവിനോടും അതികം സ്നേഹിക്കുന്നവനും അപകടത്തിൽ ആയിരിക്കും. കാൽ, മുട്ട്, നെറ്റി, താടി, കവിള് എന്നിവ തെറ്റായ സ്ഥിതിയിൽ ആകുമ്പോൾ, ആ വ്യക്തി ഉടൻ ജീവൻ നഷ്ടപ്പെടും. ഇടത്തേ കണ്ണ് ചുരുങ്ങി, നാവു കറുത്ത്, മൂക്ക് ഭംഗം, ചുണ്ടുകൾ കറുത്ത്, വായ് കറുത്ത് displaced ആയിരിക്കുന്നു എങ്കിൽ, ആ വ്യക്തിയ്ക്ക് ജീവൻ നിലനിൽക്കില്ല. പിന്നീട്, ധന്വന്തരി മഹർഷി അനുപാനവും, ഉത്തമവും ദുഷ്ടവുമായ ഭക്ഷണങ്ങൾ തിരിച്ചറിയാനുള്ള ജ്ഞാനം വിശദീകരിച്ചു. ചുവന്ന അരി മൂന്ന് ദോഷങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുകയും, ദാഹം ശമിപ്പിക്കുകയും, കൊഴുപ്പു കൂടാതിരിക്കാൻ സഹായിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. മഹാശാലി അരി ഉജ്ജ്വലത നൽകുന്നു; കലമ അരി കഫവും പിത്തവും ശമിപ്പിക്കുന്നു; തണുപ്പും, ഭാരം, generally വെളുത്ത ശഷ്ടിക അരിയും മൂന്ന് ദോഷങ്ങൾ ശമിപ്പിക്കുന്നു. ശ്യാമാകം ഉണങ്ങലും, കഠിനത്വവും, വാതം വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും, കഫം, പിത്തം ശമിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; പ്രിയംഗു, നിവാര, കോരദൂഷ എന്നിവയും അങ്ങനെ തന്നെ. പൊതുവെ, ബാർലി oftentimes, തണുത്തതും, കഫം, പിത്തം അകറ്റുന്നു; ഉജ്ജ്വലതയും, തണുപ്പും, ഭാരവും, മധുരവും; ഗോതമ്പ് വാതം അകറ്റുന്നു. മുദ്ഗം കഷായം, മധുരം, ലഘു, കഫം, പിത്തം അകറ്റുന്നു; മാഷം ശക്തി നൽകുന്നു, ഉജ്ജ്വലത, ഭാരം, പിത്തം, കഫം ശമിപ്പിക്കുന്നു. രാജമാഷം ശക്തി നൽകുന്നില്ലെങ്കിലും, കഫം, പിത്തം അകറ്റുന്നു, വാതം ശമിപ്പിക്കുന്നു; കുലത്ഥം ശ്വാസം, ഹിക്കപ്പ്, ഹൃദയരോഗം, കഫം, വയറ്റിൽ ഗർഭം, വാതം എന്നിവ അകറ്റുന്നു. മകുഷ്ടകം തണുപ്പും, ബന്ധനവും, രക്തസ്രാവം, ജ്വരം, ഉന്മാദം അകറ്റുന്നു; ചണകം വാതം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു, വീര്യ, രക്തം, കഫം, പിത്തം എന്നിവയുടെ ദോഷങ്ങൾ അകറ്റുന്നു. ഇങ്ങനെ, ധന്വന്തരി മഹർഷി ആയുര്വേദത്തിന്റെ ഗഹനമായ ഗുണങ്ങൾ, രോഗങ്ങളുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ, ചികിത്സയുടെ വഴികൾ, ഉത്തമ ഭക്ഷണങ്ങൾ എന്നിവ ശിഷ്യന്മാർക്ക് വളരെയധികം ദയയോടെ വിശദീകരിച്ചു.