സുഷ്രുതനേ, രോഗങ്ങൾ എങ്ങനെ ഉളവാകുന്നു, അവയുടെ ലക്ഷണങ്ങളും ചികിത്സയും എന്താണെന്ന് ഞാൻ വിശദമായി പറയും. ശക്തമായ രോഗാവസ്ഥകളും തടസ്സങ്ങളും, ആവർത്തിച്ച് ഉചിതമായ ഔഷധങ്ങൾ നൽകുമ്പോൾ ക്രമേണ ശമനമാകുന്നു. പ്രാണനും ഉദാനവായുവും ജീവനും ബലവും തന്നെയാണ്; ഇവ ദോഷം പ്രാപിച്ചാൽ ജീവനും ബലവും നഷ്ടപ്പെടുന്നു. വാതം തടസ്സപ്പെട്ടാൽ, അതിന്റെ സ്ഥാനം വിട്ടാലോ അറിയാതെയോ ആയാലും, അതിനെ ചികിൽസിക്കാൻ വളരെ പ്രയാസമാണ്. പലപ്പോഴും മറ്റ് ഗുരുതര ബുദ്ധിമുട്ടുകളും ഉണ്ടാകാം. അവഗണന മൂലം, അവയെ അനുഭവിക്കുന്നവർക്ക് പിണ്ഡം, പ്ലേഹരോഗം, ഹൃദ്രോഗം, ഉദരഗദം, അഗ്നിസംബന്ധമായ രോഗങ്ങൾ എന്നിവയും ഉണ്ടാകാം. ഇവയുടെ കാരണമെന്താണെന്ന്, ആത്മാവായ ആത്രേയൻ പറഞ്ഞതുപോലെ, മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ ഉന്നതിക്കായി, എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും കാരണമെന്താണെന്ന് ഞാൻ വിശദീകരിച്ചു. രോഗങ്ങളെ ഇങ്ങനെ മനസ്സിലാക്കിയാൽ, പിന്നീട് ചികിത്സ ആരംഭിക്കണം. എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ത്രിഫല, തേൻ, നെയ്യ്, ശർക്കര എന്നിവ ചേർത്ത് ഉപയോഗിക്കാം. ത്രിഫലയും പിപ്പലിയും ചേർത്തോ, അല്ലെങ്കിൽ ത്രിഫല മാത്രം ഉപയോഗിച്ചാലും എല്ലാ രോഗങ്ങളും നശിപ്പിക്കും. അല്ലെങ്കിൽ, ശതാവരി, ഗുടൂചി, അഗ്നി, വിഡംഗ എന്നിവ ചേർത്തും ഉപയോഗിക്കാം. ശതാവരി, ഗുടൂചി, അഗ്നി, ചുക്ക്, മൂഷലിക, ബല, പുനർനവ, ബൃഹതി, നിർഗുണ്ഡി, അരയാൽ ഇലകൾ—ഇവയും ഉപയോഗിക്കാം. ഭൃംഗരാജം, ആമലകം, വാസകം എന്നിവയുടെ കഷായം അല്ലെങ്കിൽ ത്രിഫലയെ ഏഴു തവണ പ്രോസസ്സുചെയ്തതോ ഒരിക്കൽ പ്രോസസ്സുചെയ്തതോ ഉപയോഗിക്കാം. മുൻപ് പറഞ്ഞതുപോലെ, ലഭ്യത അനുസരിച്ച് ചൂർണ്ണം, ലഡു, ഗുളിക, നെയ്യ്, എണ്ണ, കഷായം എന്നിവ ക്ഷയരോഗങ്ങൾക്കും ഉപയോഗിക്കാം. ഒരുപല, അരപല, ഒരു കർഷം, അർദ്ധകർഷം എന്നിങ്ങനെ അളവിൽ നൽകാം. ഇപ്പോൾ, ഗരുഡ മഹാപുരാണത്തിലെ 168-ാം അധ്യായത്തിൽ, ധന്വന്തരി പറയുന്നു: എല്ലാ രോഗങ്ങളും മാറ്റുന്ന ഉത്തമ ഔഷധത്തിന്റെ സാരം ഞാൻ പറയാം. സുഷ്രുതനേ, ജീവികളുടെ ആയുസ്സിനായി കേൾക്കുക. കശായം, കട്ട, കയ്പ്പ്, പുളി, ഉണക്കം തുടങ്ങിയ ഭക്ഷ്യങ്ങൾ, ഉത്കണ്ഠ, ലൈംഗികത, വ്യായാമം, ഭയം, ദു:ഖം, ഉറക്കക്കുറവ് എന്നിവയാൽ വാതം വർദ്ധിക്കുന്നു. വലിയ ശബ്ദം, ഭാരം, കഠിനപ്രയത്നം, അതിരുൾക്കൽ എന്നിവയും വാതത്തെ ഉണർത്തുന്നു. കാറ്റും, അഹാരനാന്തരം, ദിവസാവസാനം എന്നിവയിലും വാതം ശക്തമാകും. ചൂടുള്ളതും, പുളിയുള്ളതും, ഉപ്പുള്ളതും, ക്ഷാരമുള്ളതും, കട്ടിയുള്ളതും, ദഹിക്കാത്തതും പോലുള്ള ഭക്ഷണങ്ങൾ, അതിശക്തമായ ചൂട്, തീ, ദു:ഖം, മദ്യം, കോപം എന്നിവ പിത്തം വർദ്ധിപ്പിക്കും. തീപിടിച്ച സമയത്ത്, അഹാരാനന്തരവും, ഉച്ചവേളയിലും, മേഘങ്ങൾ മാറിയതിനു ശേഷം, വേനൽക്കാലത്തും, അർദ്ധരാത്രിയിലും പിത്തം ദേഹത്ത് വർദ്ധിക്കും. മധുരം, പുളി, ഉപ്പ്, എണ്ണ, ഭാരമുള്ളതും തണുത്തതുമായ ഭക്ഷണങ്ങൾ, പുതിയ അരി, ചളിച്ച ഭക്ഷ്യങ്ങൾ, മീൻ, മാംസം എന്നിവയാൽ കഫം വർദ്ധിക്കും. വ്യായാമക്കുറവ്, പകലുറക്കം, കിടക്ക, ഇരിപ്പിടം എന്നിവയുടെ ആസ്വാദനം, അഹാരാനന്തരവും, വസന്തകാലത്തും കഫം വർദ്ധിപ്പിക്കും. വാതം ബാധിച്ചാൽ ശരീരത്തിൽ കരകയറ്റം, കുരുക്കൽ, തടസ്സം, അനുഭവശൂന്യത, ചെറുപ്പം, വറ്റൽ, വരണ്ടത്വം എന്നിവ കാണാം. നിറം മങ്ങൽ, അവയവങ്ങൾ വേർപിരിയൽ, ദൗർബല്യം, ക്ഷീണം എന്നിവയും വാതത്തിന്റെ ലക്ഷണങ്ങളാണ്. ഇങ്ങനെ ഉള്ള രോഗം വാതരോഗം എന്ന് പറയണം. പിത്തം ബാധിച്ചാൽ കത്തൽ, ചൂട്, കാലുകൾക്ക് തിളക്കം, ചുവപ്പ്, ക്ഷീണം, കയ്പ്പ്, പുളി, ദുർഗന്ധം, വിയർപ്പ്, ഭ്രമം, അമിതമായ ദാഹം, തലകറക്കം എന്നിവ കാണാം. ദേഹം മഞ്ഞയും പച്ചയും നിറം കാണിക്കും. കഫം ബാധിച്ചാൽ എണ്ണ, മധുരം, ദീർഘപ്രവർത്തനം, കട്ടിയുള്ളതായിരിക്കും. ശരീരം ഭാരം, വൃദ്ധി, എണ്ണ, കുഴപ്പം, കുരുക്കൽ, ഉറക്കം, അലസത്വം എന്നിവ കാണാം. രോഗത്തിന് രണ്ടു ദോഷങ്ങൾ ചേർന്നാൽ, അതിന്റെ കാരണവും ലക്ഷണവും നോക്കി തിരിച്ചറിയണം. മൂന്നു ദോഷങ്ങളും ഉണ്ടെങ്കിൽ, അതിനെ സന്നിപാതികം എന്ന് പറയുന്നു. ദേഹം ദോഷങ്ങൾക്കും ധാതുക്കൾക്കും മലങ്ങൾക്കും ആധാരമാണ്. ഇവയുടെ സമതുലിതാവസ്ഥ ആരോഗ്യമാണ്; വർദ്ധിച്ചോ കുറഞ്ഞോ അവസ്ഥ രോഗമാണ്. ധാതുക്കൾ: മെത്ത്, രക്തം, മാംസം, മജ്ജ, അസ്ഥി, വീര്യം. ദോഷങ്ങൾ: വാതം, പിത്തം, കഫം. മലങ്ങൾ: മൂത്രം, മലം മുതലായവ. വാതം തണുപ്പ്, ലഘു, സൂക്ഷ്മം, ശബ്ദഹാനി, സ്ഥിരത, ശക്തി എന്നിവയുള്ളതാണ്. പിത്തം പുളി, കട്ട, ചൂട്, ദുർഗന്ധം എന്നിവയുള്ളത്; രോഗങ്ങളുടെ കാരണമായും ഇതിന് വിലയുണ്ട്. കഫം മധുരം, ഉപ്പ്, എണ്ണ, ഭാരമുള്ളത്, കട്ടിയുള്ളതും ആണ്. വാതം കുടലിലും സന്ധികളിലും, പിത്തം വലിയകുടലിലും, കഫം വയറ്റിലും, കഴുത്തിലും തലയിലുമാണ് വാസം. കട്ട, കയ്പ്പ്, കശായം എന്നിവ വാതത്തെ ഉണർത്തും. കട്ട, പുളി, ഉപ്പ് എന്നിവ പിത്തം വർദ്ധിപ്പിക്കും. മധുരം, ചൂട്, ഉപ്പ് എന്നിവ കഫം വർദ്ധിപ്പിക്കും. ഇവയുടെ വിപരീതം ഉപയോഗിച്ചാൽ അവ ശമിക്കും. രോഗികൾക്ക് ദോഷശമനം ലഭിക്കും; ആരോഗ്യവാന്മാർക്ക് ആരോഗ്യസംരക്ഷണം. മധുരം കണ്ണിന് നല്ലത്, ദേഹത്തിലെ രസധാതു വർദ്ധിപ്പിക്കും. പുളി മനസ്സിനും ഹൃദയത്തിനും സന്തോഷം നൽകും, അഗ്നി ഉണർത്തും. കയ്പ്പ് അഗ്നി ഉണർത്തും, ജ്വരം, ദാഹം, മലിനത്വം എന്നിവ നശിപ്പിക്കും, ഉണക്കും. കശായം പിത്തം കുറയ്ക്കും, ഉണക്കും, ചുരുക്കും. ദ്രവ്യം രുചിക്കും വീര്യത്തിനും വിപാകത്തിനും ആധാരമാണ്. രുചി മാറുമ്പോഴും ദ്രവ്യം സ്ഥിരം ആയിരിക്കും. വീര്യം ശീതം, ഉഷ്ണം, ഉപ്പ് എന്നിങ്ങനെയാണ്. രുചിയുടെ വിപാകം രണ്ടുതരമാണ്, പ്രത്യേകിച്ച് കട്ടയും. ചികിത്സയുടെ നാലു ഭാഗങ്ങൾ: വൈദ്യൻ, ഔഷധം, രോഗി, പരിചാരകൻ. ഇവയിൽ ഒന്നെങ്കിലും തെറ്റായാൽ ഫലം ലഭിക്കില്ല. പ്രദേശം, കാലം, പ്രായം, അഗ്നി, പ്രക്രതി, ഔഷധം, ദേഹം, മനസ്സ്, ബലം, രോഗം എന്നിവ മനസ്സിലാക്കി ചികിത്സ നടത്തണം. മിശ്രസ്വഭാവമുള്ള പ്രദേശം പൊതുവായതാണെന്ന് പറയുന്നു. ബാല്യം പതിനാറുവരെ, മധ്യപ്രായം എഴുപതു വരെ, അതിനു ശേഷം വൃദ്ധാവസ്ഥ. കഫം, പിത്തം, വാതം എന്ന ക്രമത്തിൽ ദോഷങ്ങൾ പ്രകടമാകും. വൃദ്ധാവസ്ഥയിൽ ആൽക്കലി, അഗ്നി, ശസ്ത്രം എന്നിവയില്ലാതെ ചികിത്സ നടത്തണം. ക്ഷയരോഗികൾക്ക് പോഷകചികിത്സ, അതികായർക്കു കുറയ്ക്കുന്ന ചികിത്സ, മധ്യശരീരക്കാർക്ക് സംരക്ഷണചികിത്സ—ഇതാണ് ശരീരത്തിന്റെ മൂന്ന് വിഭാഗങ്ങൾ. ബലം സ്ഥിരത, വ്യായാമം, സന്തോഷം എന്നിവയാൽ മനസ്സിലാക്കണം. സ്ഥിരതയുള്ള, ഉത്സാഹമുള്ള, ധൈര്യശാലിയായവൻ ശക്തിയുള്ളവനാണ്. ഒരു വ്യക്തി തന്റെ സ്വഭാവത്തിന് വിരുദ്ധമായ ഭക്ഷണവും പാനീയവും സ്വയം ആശ്വസത്തിനായി സ്വീകരിച്ചാൽ, അതാണ് സമതുലിതാവസ്ഥ. ഗർഭിണി കഫം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്ന ഭക്ഷണം കഴിച്ചാൽ, കഫപ്രാധാന്യമുള്ള ശിശു ജനിക്കും. അതുപോലെ വാതം, പിത്തം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്ന ഭക്ഷണങ്ങൾ കഴിച്ചാൽ അതനുസരിച്ച് ശിശുവിന്റെ സ്വഭാവം രൂപപ്പെടും; സമമായ പോഷണം നൽകിയാൽ സമദോഷസ്വഭാവമുള്ള ശിശു ജനിക്കും. ഇങ്ങനെ, സുഷ്രുതനേ, രോഗങ്ങളുടെ കാരണവും ലക്ഷണവും ചികിത്സയും മനസ്സിലാക്കി, ഔഷധങ്ങൾ ഉചിതമായി പ്രയോഗിച്ചാൽ ആരോഗ്യവും ദീർഘായുസ്സും ലഭിക്കും.