ഗരുഡ മഹാപുരാണത്തിലെ ഈ ഭാഗങ്ങളിൽ, ദോഷങ്ങളുടെ കൂടിയിരുപ്പ് ശരീരത്തിൽ ഉണ്ടാക്കുന്ന വ്യത്യസ്ത രോഗാവസ്ഥകളെയും അവയുടെ ലക്ഷണങ്ങളെയും വിശദമായി വിവരിക്കുന്നു. ആദ്യം, ദോഷങ്ങളുടെ അശാന്തി മൂലം പുരുഷത്വം, ഉത്സാഹം, ശക്തി എന്നിവയുടെ നഷ്ടം, ദു:ഖം, മനസ്സിന്റെ അസ്വസ്ഥത, ജ്വരം, വിവിധ വേദനകൾ, രോമാഞ്ചം, ദീർഘനിദ്ര എന്നിവ സംഭവിക്കുന്നു. അതിനൊപ്പം, ചർമ്മരോഗങ്ങൾ, പടരുന്ന പുണ്ണുകൾ, ശരീരമുഴുവനും ദുർബലത ഉണ്ടാക്കുന്ന രോഗങ്ങൾ, അസമവായിച്ച ഭക്ഷണവും തണുത്ത, മിശ്രിത ഭക്ഷണവും സമാനവായു ദോഷത്തെ അശാന്തമാക്കുന്നു. അസമയത്ത് ഉറങ്ങലും ഉണർന്നലും മൂലം, പിണ്ണു, വയറുവീക്കം, കാഠിന്യം, ഉണങ്ങൽ, മോഹം നിറയുന്ന രോഗങ്ങൾ എന്നിവ ഉണ്ടാകുന്നു. അപാനവായു ദോഷം ഉണങ്ങിയ, ഭാരമുള്ള ഭക്ഷണങ്ങൾ, സ്വാഭാവിക വൃത്തികൾ തടയൽ, അമിത യാത്ര, അനാവശ്യ ചലനം എന്നിവ മൂലമാണ് അശാന്തമാകുന്നത്. അപാനദോഷം ഉണങ്ങിയാൽ, താഴെവയറ്റിൽ മൂത്രം, ശുക്ലം, മൂൽവ്യാധി, പൈൽസ്, മൂൽവയു വീഴൽ തുടങ്ങിയ രോഗങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു. ശരീരമുഴുവനും അസ്വസ്ഥത, മന്ദത, ഭാരത്വം, ഉണങ്ങൽ, ശീതത്വം, വീക്കം, ജീർണ്ണാഗ്നി കുറഞ്ഞുപോകൽ എന്നിവ ഉണ്ടാകും. ഉണങ്ങൽ, ഉരുകൽ, നാശം എന്നിവ മാറ്റാൻ ഉചിതമായ ഔഷധങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചാൽ രോഗങ്ങൾ മാറും; അല്ലെങ്കിൽ മന്ദതയും അനുബന്ധ രോഗങ്ങളും തുടരാം. വായു തടസ്സം പല രൂപത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നു; പിത്തം കൂടുമ്പോൾ, ദഹനം, ദാഹം, വേദന, തലകറക്കം, ഇരുണ്ടത്വം എന്നിവ ഉണ്ടാകുന്നു. കഠിനം, ചൂട്, അമ്ലം, ഉപ്പ്, കറുത്ത ഭക്ഷണങ്ങൾ കഴിക്കുമ്പോൾ, ദഹനശക്തി കുറഞ്ഞു, തണുപ്പും ഭാരവും വേദനയും ഉണ്ടാകുന്നു. കഫം കൂടുമ്പോൾ, ഉപവാസം, ഉണങ്ങൽ, ചൂട്, ചൂട് തേടൽ, ശരീരവേദന, ഹൃദയഭാരം, ദഹനം കുറഞ്ഞുപോകൽ എന്നിവയോ, രക്തം കൂടുമ്പോൾ, ചർമ്മത്തിലും മാംസത്തിലും കഠിന വേദനയും, ചുവപ്പും, വീക്കം, പാടുകൾ എന്നിവയോ ഉണ്ടാകുന്നു. വീക്കം മാംസത്തോടൊപ്പം കഠിനമാകുന്നു, ഹൃദയഭാരം, പുണ്ണുകൾ, പുഴുക്കളുടെ ചലനം പോലുള്ള അനുഭവം, വീക്കം തണുപ്പും മൃദുവും ആയി കൈകാലുകളിൽ കാണപ്പെടുന്നു. ഇത് ആഢ്യവാതം പോലെയാണ്, കൊഴുപ്പിൽ നിന്നു ഉണരുന്ന, സ്പർശം മറഞ്ഞതും, ചൂടോ തണുപ്പോ ഉള്ളതും; മജ്ജയിൽ തടസ്സം ഉണ്ടെങ്കിൽ, അശാന്തമായ ഉരക്കം, കഠിനത്വം, വേദനയും വീക്കും കൈകൊണ്ട് കുറയുന്നു; ശുക്ലം തടസ്സം വരുമ്പോൾ, വീക്കം ഉണ്ടാകുമെങ്കിലും അമിത ഉണരിക്കൽ ഇല്ല. ഭക്ഷണം കഴിഞ്ഞു വയറുവേദന, ദഹനം കുറഞ്ഞു കൃത്യമായ വേദന, മൂത്രം തടസ്സം വന്നാൽ മൂത്രാശയത്തിൽ വീക്കം, ദേഹത്തിന്റെ യോജിച്ച ഭാഗം വിച്ഛേദം, കഠിനത്വം, ജ്വരം, അക്ഷമത, അചേതനത്വം എന്നിവ സംഭവിക്കുന്നു. ശുക്ലം മറ്റൊരു ശക്തിയാൽ അമിതമായി സമ്മർദ്ദം വരുമ്പോൾ, ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞ് ദുഷിതമായ നിലയിൽ പുറത്തുവരുന്നു. വാതം ശരീരത്തിലെ എല്ലാ ധാതുക്കളിലും തടസ്സം വരുമ്പോൾ, കാൽ, ഇടുപ്പു, പിൻഭാഗം എന്നിവയിൽ വേദന. വാതം വിപരീത ദിശയിൽ ചലിക്കുമ്പോൾ ഹൃദയത്തിൽ അസ്വസ്ഥത, പിത്തം തടസ്സം വരുമ്പോൾ ശ്വാസം തടസ്സം, തലകറക്കം, ദു:ഖം, ദഹനം, വേദന, ദഹനം കുറഞ്ഞുപോകൽ, ദഹനരോഗങ്ങൾ, ദാഹം, കഠിനമായ വേദന, കഫം തടസ്സം വരുമ്പോൾ ശരീരവേദന, ഹൃദയഭാരം, ഭാരത്വം, ദഹനം കുറഞ്ഞുപോകൽ, രക്തം തടസ്സം വരുമ്പോൾ ചർമ്മം, മാംസം എന്നിവയിൽ കഠിനമായ വേദന, ചുവപ്പ്, വീക്കം, പാടുകൾ, പുണ്ണുകൾ എന്നിവ. വീക്കം മാംസത്തോടൊപ്പം കഠിനമാകുന്നു, ഹൃദയഭാരം, പുണ്ണുകൾ, പുഴുക്കളുടെ ചലനം പോലുള്ള അനുഭവം, വീക്കം തണുപ്പും മൃദുവും ആയി കൈകാലുകളിൽ കാണപ്പെടുന്നു. ഇത് ആഢ്യവാതം പോലെയാണ്, കൊഴുപ്പിൽ നിന്നു ഉണരുന്ന, സ്പർശം മറഞ്ഞതും, ചൂടോ തണുപ്പോ ഉള്ളതും; മജ്ജയിൽ തടസ്സം ഉണ്ടെങ്കിൽ, അശാന്തമായ ഉരക്കം, കഠിനത്വം, വേദനയും വീക്കും കൈകൊണ്ട് കുറയുന്നു; ശുക്ലം തടസ്സം വരുമ്പോൾ, വീക്കം ഉണ്ടാകുമെങ്കിലും അമിത ഉണരിക്കൽ ഇല്ല. ഭക്ഷണം കഴിഞ്ഞു വയറുവേദന, ദഹനം കുറഞ്ഞു കൃത്യമായ വേദന, മൂത്രം തടസ്സം വന്നാൽ മൂത്രാശയത്തിൽ വീക്കം, perforation മൂലം ശരീരത്തിലെ ഭാഗം വിച്ഛേദം, വ്യക്തി വേഗത്തിൽ വീഴുന്നു, ജ്വരം, അചേതനത്വം, അക്ഷമത അനുഭവിക്കുന്നു. ശുക്ലം അമിതമായി സമ്മർദ്ദം വരുമ്പോൾ ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞ് ദുഷിതമായ നിലയിൽ പുറത്തുവരുന്നു. വാതം ശരീരത്തിലെ എല്ലാ ധാതുക്കളിലും തടസ്സം വരുമ്പോൾ, കാൽ, ഇടുപ്പു, പിൻഭാഗം എന്നിവയിൽ വേദന. വാതം വിപരീത ദിശയിൽ ചലിക്കുമ്പോൾ ഹൃദയത്തിൽ അസ്വസ്ഥത, പിത്തം തടസ്സം വരുമ്പോൾ ശ്വാസം തടസ്സം, തലകറക്കം, ദു:ഖം, ദഹനം, വേദന, ദഹനം കുറഞ്ഞുപോകൽ, ദഹനരോഗങ്ങൾ, ദാഹം, കഠിനമായ വേദന, കഫം തടസ്സം വരുമ്പോൾ ശരീരവേദന, ഹൃദയഭാരം, ഭാരത്വം, ദഹനം കുറഞ്ഞുപോകൽ, രക്തം തടസ്സം വരുമ്പോൾ ചർമ്മം, മാംസം എന്നിവയിൽ കഠിനമായ വേദന, ചുവപ്പ്, വീക്കം, പാടുകൾ, പുണ്ണുകൾ എന്നിവ. വ്യാനവായു ബാധിക്കുമ്പോൾ ശരീരമുഴുവനും വേദന, മന്ദത, ശബ്ദം നഷ്ടം, ദഹനം, ചൂട്, ചലനം, വേദന എന്നിവ ഉണ്ടാകുന്നു. സമാനവായു ദോഷം വന്നാൽ, ചൂട് നഷ്ടപ്പെടുന്നു, വിയർപ്പ് നിൽക്കുന്നു, ദാഹം, കഠിനമായ ദഹനവേദന, അപാനവായു ദോഷം വന്നാൽ, മലമൂത്രം മഞ്ഞ നിറത്തിൽ മാറുന്നു. സ്ത്രീകളിൽ, രക്തസ്രാവം, ചൂട്, മൂത്രം നിൽക്കൽ എന്നിവ. കഫം തടസ്സം വന്നാൽ, ശബ്ദം, ഉരുളൽ, ശ്വാസം തടസ്സം, ഉരുളൽ, വിയർപ്പ്, ശ്വാസം തടസ്സം, ശ്വാസം കൂടൽ. ഉദാനവായു ദോഷം വന്നാൽ, കൈകാലുകളിൽ ഭാരത്വം, ദഹനം കുറഞ്ഞുപോകൽ, ശബ്ദം ദുർബലമാകുന്നു. ശക്തി, വർണ്ണം, സന്ധികൾ, അസ്ഥികൾ, കൈകാലുകൾ എന്നിവയിൽ ഭാരത്വം, വൃദ്ധി, ദഹനം കുറഞ്ഞുപോകൽ. സമാനവായു ദോഷം വന്നാൽ, ശരിയായ പ്രവർത്തനം അറിയാതെ പോകുന്നു, വിയർപ്പ് ഇല്ല, ദഹനം ദുർബലമാകുന്നു. അപാനവായു ദോഷം വന്നാൽ, മലമൂത്രം പൂർണ്ണമായി പുറത്താകും. ഈ രീതിയിൽ, വാതരക്തം എന്ന രോഗം ഇരുപത്തിരണ്ടു വിധങ്ങൾ ഉള്ളതായി മനസ്സിലാക്കണം. പ്രാണ, ഉദാന, സമാന, വ്യാന, അപാന എന്നിവയുമായി പരസ്പരം ദോഷങ്ങൾ ബാധിക്കുന്നു. തടസ്സം ഇരുപത് വിധങ്ങൾ ഉള്ളതായി അറിയണം. ഹൃദയഭാരം, ശ്വാസം തടസ്സം, ശീതത്വം, തലവേദന എന്നിവ ഉണ്ടാകുന്നു. പ്രാണം അപാനവായു കൊണ്ട് തടസ്സം വരുമ്പോൾ, ഹൃദയരോഗം, വായ് ഉണങ്ങൽ; പ്രാണം ഉദാനവായു കൊണ്ട് തടസ്സം വരുമ്പോൾ, ശക്തി നഷ്ടം. വൈദ്യൻ, വാതത്തിന്റെ സ്ഥാനം, വർദ്ധന, കുറവ്, പ്രവർത്തനം എന്നിവ പരിശോധിച്ച്, എല്ലാ തടസ്സങ്ങളും തിരിച്ചറിയണം. പിത്തം, കഫം, രക്തം, മജ്ജ, ശുക്ലം എന്നിവയും പരസ്പരം വാതങ്ങളിൽ മിശ്രിതമായി തടസ്സം വരുന്നു. ഈ മിശ്രിതം മൂലമായ രോഗങ്ങൾ പലവിധത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്നു; വൈദ്യൻ അതിന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ അനുസരിച്ച് തിരിച്ചറിയണം. തടസ്സങ്ങൾ ശക്തമായതാണെങ്കിലും, ആവർത്തിച്ച് ഔഷധങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചാൽ കുറയുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച്, പ്രാണവും ഉദാനവുമാണ് ജീവനും ശക്തിയും; ഇവ ദോഷം വന്നാൽ, ജീവനും ശക്തിയും നഷ്ടപ്പെടും. അറിയാത്തതോ, സ്ഥാനം തെറ്റിയതോ ആയ വാതം തടസ്സം വന്നാൽ, അതിന്റെ ചികിത്സ വളരെ ദുഷ്കരമാണ്, കൂടാതെ അനുബന്ധ രോഗങ്ങൾ ഉണ്ടാകാം. അനവധിയുള്ള രോഗങ്ങൾ, പിളർപ്പുകൾ, ഹൃദയരോഗം, വയറുവീക്കം, ജ്വലനരോഗങ്ങൾ എന്നിവ അനാസരമായ രോഗികൾക്ക് ഉണ്ടാകുന്നു. സുഷ്രുത, ഈ കാരണമെല്ലാം ഞാൻ, ആത്രേയൻ പറഞ്ഞതുപോലെ, മനുഷ്യജീവിതം മെച്ചപ്പെടുത്താൻ, എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും വിശദീകരിച്ചു. ഈ രോഗങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കി, ചികിത്സ ആരംഭിക്കണം. ത്രിഫലാ, തേൻ, നെയ്യ്, വെല്ലം എന്നിവ ചേർത്ത് ഉപയോഗിച്ചാൽ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ഔഷധമാണ്. ത്രിഫലാ, പിപ്പലി ചേർത്തോ, ഒറ്റത്തെയോ, ശതാവരി, ഗുഡൂചി, അഗ്നി, വിഡംഗ എന്നിവ ചേർത്തോ, ശതാവരി, ഗുഡൂചി, ഉണങ്ങിയ ഇഞ്ചി, മൂഷലിക, ബലാ, പുനർനവ, ബൃഹതീ, നിർഗുണ്ഡി, നെമ് ഇലകൾ, ഭൃംഗരാജം, ആമലക, വാസക, ഇവയുടെ രസങ്ങൾ, ത്രിഫലാ ഏഴുതവണ പാചനം ചെയ്തതോ, ഒറ്റത്തെയോ. മുൻപ് പറഞ്ഞതുപോലെ, ലഭ്യമായതനുസരിച്ച്, ചൂർണമായോ, ലഡു, ഗുളിക, നെയ്യ്, എണ്ണ, കഷായം എന്നിവ ഉപയോഗിച്ചാൽ ക്ഷയരോഗങ്ങൾക്കെതിരെ പ്രയോജനപ്പെടുന്നു; ഒരു പലയോ, അരപലയോ, ഒരു കർഷയോ, അരകർഷയോ. ഇങ്ങനെ, ഗരുഡ മഹാപുരാണത്തിലെ 168-ാം അധ്യായത്തിൽ, ധൻവന്ത്രി പറയുന്നു: "സുഷ്രുത, ഞാൻ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും പരിഹാരമായ, ഉത്തമമായ ഔഷധത്തിന്റെ സാരം ചുരുക്കത്തിൽ പറയുന്നു; ജീവികൾക്കു ജീവൻ നിലനിർത്താൻ കേൾക്കൂ.