ശുശ്രുതനെ സമീപിച്ച് ധന്വന്തരി പറയുന്നുണ്ട്: ശുശ്രുതാ, വാതരക്തത്തിന്റെ കാരണങ്ങളെ ഞാൻ വിശദമായി വിശദീകരിക്കാം, ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കു. ശരീരം കഠിനവും വേദനയുള്ളതും ഇരുണ്ടതുമായപ്പോൾ, അതിനെ അസാധ്യമായ രോഗം എന്നാണ് പരിഗണിക്കുന്നത്; അതിൽ തലയും ഉൾപ്പെടുന്നു, കാറ്റ്, സന്ധികൾ, ശരീരം എല്ലാം ബാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഒരു ചിറക് നശിച്ചാൽ അതിനെ ചിറകു পক্ষാഘാതം എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്; ശരീരത്തിന്റെ പകുതി പ്രവർത്തന രഹിതവും ബോധം ഇല്ലാത്തതുമാകും. ചിലർക്ക് ഒരു അവയവം മാത്രം ബാധിച്ചിരിക്കുന്നു, മറ്റുള്ളവർക്ക് കക്ഷിയിൽ വേദന അനുഭവപ്പെടുന്നു; കാറ്റ് മുഴുവൻ ശരീരത്തിലും വ്യാപിച്ചാൽ പൂർണ്ണമായ അചലതയും കഠിനതയും സംഭവിക്കും. മാത്രം കാറ്റ് കൊണ്ടുണ്ടാകുന്ന പക്ഷാഘാതം അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ അസുഖം ആണെന്ന് കരുതുന്നു; മറ്റ് ദോഷങ്ങൾ കൂടുമ്പോൾ അത് കൂടുതൽ ഗുരുതരമായി ക്ഷയത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്നു. അജീർണ്ണം, കഫം എന്നിവ നാളികേരങ്ങളിൽ അടിഞ്ഞുപോകുമ്പോൾ അവയവങ്ങൾ കഠിനമാവുന്നു; അത്തരത്തിൽ ദണ്ഡാപതാനക എന്ന അവസ്ഥ എപ്പോഴും അസാധ്യമായാണ് കണക്കാക്കുന്നത്. കൈയുടെ വേരിൽ നിന്ന് കാറ്റ് ഉരുത്തിരിയുമ്പോൾ അവിടെയുള്ള ശിരകൾ ചുരുങ്ങി പുറത്ത് പുഴുക്കളപോലെയുള്ള പുറംവിരലുകളിൽ രോഗം ഉണ്ടാക്കുന്നു. വിരലുകളുടെ ചുവടിലും കൈയുടെ പുറകിലും ഉള്ള സന്ധികൾ ബാധിക്കുമ്പോൾ കൈകൾ പ്രവർത്തന രഹിതമാവുന്നു; ഇതാണ് വിപൂചി എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. കാറ്റ് കാൽമുട്ടിനടുത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുമ്പോൾ തണ്ടുകളുടെ സന്ധികൾ നശിക്കുന്നു; അങ്ങനെ ആൾ കുഴഞ്ഞുപോകുന്നു. ഇരുവശത്തും തണ്ടുകൾ ബാധിച്ചാൽ അവൻ പൂർണ്ണമായും അശക്തനാവുന്നു. നടക്കാൻ തുടങ്ങുമ്പോൾ അവൻ വിറയച്ചു, കുഴഞ്ഞുനടക്കുന്നു; സന്ധികളും ബന്ധങ്ങളും ദുർബലമായതുകൊണ്ട് ഇത് കലായഖഞ്ജ എന്നറിയപ്പെടുന്നു. തണുത്തതും ചൂടുള്ളതും ദ്രവവുമുള്ളതും ഉണക്കവും ഭാരമുള്ളതും എണ്ണയുള്ളതുമായ ഭക്ഷണങ്ങൾ, അവ ദഹിച്ചാലും ദഹിക്കാതിരുന്നാലും, അതുപോലെ അതിരുകടന്ന പരിശ്രമം, ഉത്കണ്ഠ, എണ്ണയുള്ള ഭക്ഷണം, ഉറക്കമില്ലായ്മ എന്നിവയാൽ രോഗം വളരുന്നു. കഫം ശരിയായ സമയത്ത് അതിരുകടന്നാൽ, അത് മറ്റു ദോഷങ്ങളെ കീഴടക്കി ശരീരമാകെ വ്യാപിക്കുന്നു. കഫം തണ്ടുകളുടെ അസ്ഥികൾ നിറച്ചു അവയെ കഠിനമാക്കുമ്പോൾ, അസ്ഥിയും സന്ധിയും ബാധിക്കപ്പെടുന്നു; കാറ്റ് മൂലം തണ്ട് തണുത്തതാകുന്നു. അവയവങ്ങൾ ഇരുണ്ടതും, കഠിനതയും, അലസതയും, മയക്കം, വേദന, ജ്വരം എന്നിവയുമുള്ള ഈ അവസ്ഥയെ തണ്ടുകളുടെ കഠിനത (ഉദ്ഭവം) എന്ന് പറയുന്നു; ചിലർ ഇത് പുറംകാറ്റ് (ബാഹ്യവാതം) എന്നും വിളിക്കുന്നു. കാറ്റും രക്തവും ചേർന്ന് കാൽമുട്ടിൽ വീക്കം ഉണ്ടാക്കുമ്പോൾ അതിന് ഗുരുതരമായ വേദനയും ഉണ്ടാകും; വലിയ നരിയുടെ തലപോലെയുള്ള രൂപം കൊണ്ടത് ക്രോഷ്ടുകശീർഷ എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. കാലിൽ ക്ഷീണം കൊണ്ടു വേദനയും അസ്ഥിരതയും ഉണ്ടാകുമ്പോൾ, കാറ്റ് കുത്തിയാൽ അത് വാതകണ്ടക എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്. കാറ്റ് കാൽപാദം, വിരലുകൾ, നാഭി, കഴുത്ത് എന്നിവയിൽ ബാധിച്ചാൽ, ചലനം തടയപ്പെടുന്നു; ഇതാണ് ഗൃധ്രസി. കാലുകൾ വിറയലോ ഉണങ്ങലോ അനുഭവപ്പെടുമ്പോൾ അതാണ് പാദഹർഷം; ഇതു കഫവും കാറ്റും കൂടുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്നു. കാറ്റ്, പിത്തം, രക്തം എന്നിവ ചേർന്ന് കാലിൽ പ്രത്യേകിച്ച് നടക്കുമ്പോൾ കാൽ പുണ്ണെരിയുന്ന കത്തൽ ഉണ്ടാകുന്നു; ഇതാണ് പാദദാഹം. ഇപ്പോൾ ധന്വന്തരി ശുശ്രുതനോട് വാതരക്തത്തിന്റെ കാരണങ്ങൾ വിശദീകരിക്കുന്നു. പരസ്പരവിരുദ്ധമായും അതിരായും ഭക്ഷണം കഴിക്കൽ, കോപം, പകൽ ഉറക്കം, രാത്രിയിൽ ഉണർന്നിരിക്കുക എന്നിവയാൽ ഇത് ഉണ്ടാകുന്നു. വാതശോണിതം സാധാരണയായി സുഖജീവിതം നയിക്കുന്നവരും, തെറ്റായ രീതിയിൽ ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നവരും, പുഷ്ടിയേറിയവരും, അലസരായവരും ബാധിക്കുന്നു. വയറ്റിൽ ചൂട് കൂടുകയോ ശരിയായ ശുദ്ധീകരണം നടക്കാതിരിക്കുകയും ചെയ്താൽ രക്തം അശുദ്ധമാകുന്നു; അതിനൊപ്പം കാറ്റ് അല്ലെങ്കിൽ തണുത്ത കാറ്റ് രക്തത്തെ അലട്ടുന്നു, അങ്ങനെ കാറ്റ് പ്രകോപിതമായി അന്യായമായി സഞ്ചരിക്കുന്നു. അത്തരം രക്തം തടഞ്ഞു കാറ്റ് ആദ്യം അതിനെ ദുഷിപ്പിക്കുന്നു; പിന്നെ മലദ്വാരത്തിൽ വേദനയും വാതരക്തം എന്ന രോഗവും ഉണ്ടാക്കുന്നു. ആദ്യം കഠിനത ഉണ്ടാക്കുന്നു, പിന്നെ ശരീരമാകെ വ്യാപിക്കുന്നു; പ്രത്യേകിച്ച് ഭാരത്വം, ഛർദി തുടങ്ങിയ ലക്ഷണങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്നു. പിന്നീട് ഇത് സമ്ബുദം എന്ന കുഷ്ഠരോഗം പോലെ മാറുന്നു; കാൽമുട്ട്, കാൽ, തണ്ട്, അര, തോളുകൾ, കൈകൾ, വിരലുകൾ, കാലുകൾ, സന്ധികൾ എന്നിവയെ ബാധിക്കുന്നു. അറിയാതെ കുഴഞ്ഞു, വിറയൽ, തുളച്ചുവേദന, ഭാരം, ഉണങ്ങൽ എന്നിവ ആവർത്തിച്ച് വരും. ചിലപ്പോൾ കാൽപാദത്തിലും കൈകളിലും ആരംഭിച്ച് പാമ്പുപോലെ ശരീരമാകെ പടരുന്നു. ആദ്യം ചർമ്മത്തിലും മാംസത്തിലും മാത്രം കാണപ്പെടും; പിന്നീട് ഇത് ആന്തരികമായി എല്ലാ ദാതുക്കളിലും വ്യാപിക്കും. അരയിലോ മറ്റേതെങ്കിലും സ്ഥലത്തോ ചർമ്മം താമ്രവർണ്ണം, ഇരുണ്ടത, ചുവപ്പു എന്നിവയാകും; വീക്കം, കഠിനമായ ഗ്രന്ഥികൾ, പുഴു വരവ് എന്നിവയും ഉണ്ടായിരിക്കും; കാറ്റ് അസ്ഥിയിലും മജ്ജയിലും പ്രവേശിക്കും. അകത്ത് കത്തിവെട്ടുന്ന പോലെ വേദനയും, കഠിനമായ ശബ്ദവും, വേഗത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നതും അനുഭവപ്പെടും; ശരീരത്തിലുടനീളം പടർന്ന് കുഴപ്പമോ അശക്തതയോ ഉണ്ടാക്കും. കാറ്റാണ് മുഖ്യമായാൽ, അത്യന്തം വേദന, വിറയൽ, തകർച്ച, വീക്കിന്റെ ഉണങ്ങൽ, കറുപ്പ്, വർണ്ണത്തിന്റെ വർദ്ധനയോ കുറയലോ എന്നിവ കാണാം. രക്തം മുഖ്യമായാൽ, വീക്കം, തീവ്രമായ ചുവപ്പ്, ചുടൽ, എണ്ണയോ ഉണക്കത്വം കൊണ്ടും ശമനം വരാത്തത്, കുഴൽ, ഈർപ്പം എന്നിവ കാണാം. പിത്തം മുഖ്യമായാൽ, കത്തൽ, മയക്കം, കയ്പ്പ്, ബോധം നഷ്ടം, മദ്യം, ദാഹം, സ്പർശം സഹിക്കാത്തത്, അത്യന്തം വേദന, ഉണങ്ങൽ, പുഴു വരവ്, അത്യന്തം ചൂട് എന്നിവ അനുഭവപ്പെടും. കഫം മുഖ്യമായാൽ, കഠിനത, ഭാരത്വം, ഉറക്കം, എണ്ണത്വം, തണുപ്പ്, ലഘു കുഴൽ, മന്ദവേദന എന്നിവയും, എല്ലാം ചേർന്നാൽ എല്ലാത്തരം ലക്ഷണങ്ങളും കൂടി കാണപ്പെടും. ഒരു ദോഷം മാത്രം പങ്കാളിയായാൽ അതിനെ നിയന്ത്രിക്കാൻ കഴിയും; രണ്ട് ദോഷങ്ങൾ ചേർന്നാൽ കുറച്ചുകൂടി നിയന്ത്രിക്കാവുന്നതാണ്; എന്നാൽ മൂന്നു ദോഷങ്ങളും ചേർന്നാൽ, അതിവേഗം നശിപ്പിക്കുകയും രക്തപിത്തം പോലെയുള്ള ഗുരുതരാവസ്ഥയിലേക്ക് നയിക്കുകയും ചെയ്യും. കാറ്റ് വേഗത്തിൽ അവയവങ്ങളിലെ രക്തത്തെ ആക്രമിക്കുന്നു, പ്രത്യേകിച്ച് സന്ധികളിൽ; ചാനലുകൾ തടഞ്ഞ് വേദനയോടെ ജീവൻ നഷ്ടമാക്കും. പഞ്ചപ്രാണവായു ഉണങ്ങലും ചഞ്ചലതയും അതിരുകടന്ന ചാടലും അധികഭക്ഷണവും പരുക്കും വേഗതയും കൊണ്ടു പ്രകോപിതമാകുന്നു. അത് പ്രകോപിതമായാൽ കണ്ണും മറ്റ് ഇന്ദ്രിയങ്ങളും ദോഷം ചെയ്യുന്നു; മൂക്കടച്ചൽ, കത്തൽ, ദാഹം, ചുമ, ശ്വാസംമുട്ടൽ എന്നിവ ഉണ്ടാകുന്നു. കഴുത്ത് തടയൽ, കഫം വരാതിരിക്കൽ, ഛർദി, അജീർണ്ണം, മൂക്കിന്റെ രോഗങ്ങൾ എന്നിവയും, കഴുത്തിലും താടിയിലും മേല്ക്കൈ പ്രദേശങ്ങളിലും വീക്കം ഉണ്ടാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. വ്യാനവായു അതിരുകടന്ന ചലനം, കുളിക്കൽ, കളി, ആസ്വാദനങ്ങൾ, പരസ്പരവിരുദ്ധവും ഉണക്കവും ഭയപ്പെടുത്തുന്നതും ഉണർത്തുന്നതും മനസ്സിനെ ദു:ഖിപ്പിക്കുന്നതുമായ കാര്യങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ടും ദോഷിതമാകുന്നു. ഇങ്ങനെ ധന്വന്തരി ശുശ്രുതനോട് വാതരക്തം ഉൾപ്പെടെയുള്ള വിവിധ വാതരോഗങ്ങളുടെയും അവയുടെ ലക്ഷണങ്ങളുടെയും കാരണങ്ങളുടെയും വിശദമായ വിവരണം നൽകി.