ധൻവന്ത്രി മഹർഷി പറഞ്ഞു: അശുദ്ധമായ ഭക്ഷണവും അന്യായമായ ജീവിതശൈലികളും, സത്പുരുഷന്മാരെ അപവാദം ചെയ്യൽ, അവഗണന, കലഹം, മോഷണം തുടങ്ങിയ പാപകരമായ പ്രവൃത്തികളും കാരണം, മനുഷ്യശരീരത്തിൽ അശുദ്ധികൾ സഞ്ചരിക്കാൻ തുടങ്ങുന്നു. ഈ അശുദ്ധികൾ, പുതിയതും പഴയതുമായ പാപഫലങ്ങൾ മൂലമാണ്, അവ നാഡികളിൽ കയറി, ചർമ്മം, മാംസം, രക്തം, മെദസ് എന്നിവയിലേക്ക് എത്തുന്നു. ഇവ ശരീരത്തിലെ ഈ ഘടകങ്ങളെ ദുഷിപ്പിക്കുകയും ഉണക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; പിന്നീട് പുറത്ത് പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. ചർമ്മത്തിന്റെ വർണ്ണം മാറുകയും ശേഷിക്കുന്ന അശുദ്ധികൾ കുഷ്ഠം പോലുള്ള ചർമ്മരോഗങ്ങളായി മാറുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ രോഗം അവഗണിക്കപ്പെട്ടാൽ, ശരീരത്തിലെ എല്ലാ നാളികേരങ്ങളിലും വ്യാപിച്ച്, പുറം-അകത്തായി എല്ലാ ഘടകങ്ങളിലും പ്രശ്നം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ചർമ്മം, രോമം, സന്ധി, നാഡികൾ എന്നിവയിലേക്ക് ചെറു കീടങ്ങൾ പടർന്ന്, വിയർപ്പ്, ഈർപ്പം, കെട്ട് എന്നിവയോടെ അവ വളരുന്നു. അങ്ങനെ പുറത്ത് കുഷ്ഠം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു; ചാരപൊടി പൂശിയതുപോലെയുള്ള രൂപം. ഈ കുഷ്ഠം ഏഴു വിധമാണെന്ന് പറയുന്നു; വാതം, പിത്തം, കഫം — ഈ ത്രിദോഷങ്ങളിൽനിന്ന് ഒറ്റയോ, ഇരട്ടയോ, മൂന്നുമോ സംയുക്തമായി ഉത്ഭവിക്കുന്നു. വാതം മൂലമായ കുഷ്ഠത്തെ "കാപാലം" എന്നു പറയുന്നു; പിത്തം മൂലമുള്ളത് "ഉദുംബരം" എന്നും, കഫം മൂലമുള്ളവ "മണ്ഡലം", "വിചർചൂ", "ഋഷ്യ", "ചർമ", "ഏകകുഷ്ഠം", "കിടിമ", "സിദ്ധ്മ", "അലസ", "വിപാദിക" എന്നിവയും, സംയുക്തദോഷങ്ങളിൽ നിന്നുള്ളവയും ("ദദ്രു", "ശതാരുഷി", "പുണ്ടരിക", "പാമാ", "ചർമദല" മുതലായവ) ഉണ്ട്. ഈ കുഷ്ഠങ്ങളിൽ പ്രധാനമായ ഏഴെണ്ണം: "കാകണ", "പൂർവത്രിക", "ദദ്രു കാകണയോടുകൂടെ", "പുണ്ടരിക", "ര്യജിഹ്വാ" എന്നിവയാണ്. ഇതിന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ: അത്യധികം മൃദുലമോ കഠിനമോ, വിയർപ്പ് അഥവാ ഉണക്കം, വർണ്ണമാറ്റം, കഠിനമായ ദഹനം, ചർമ്മത്തിൽ ചൊറിച്ചിൽ, തളർച്ച, കുത്തുന്ന വേദന, വീക്കം, ഇരുണ്ട നിറം എന്നിവയാകുന്നു. കുരുക്കളിൽ ശക്തമായ വേദന, വേഗത്തിൽ ആരംഭിക്കുകയും ദീർഘകാലം നിലനിൽക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. മുറിവുകൾ ഭേദിച്ചാലും, അവ കഠിനമായിരിക്കും; ചെറിയ കാരണത്തിൽ പോലും വലിയ പ്രശ്നം ഉണ്ടാകും. രോമാഞ്ചം, രക്തം കറുത്തുപോകൽ തുടങ്ങിയവ തുടക്കലക്ഷണങ്ങളാണ്. കാപാലം എന്നത് കറുപ്പ്, ചുവപ്പ്, ഉണക്കവും കഠിനവുമാണ്; കപ്പലുപോലെയുള്ള രൂപം, രോമങ്ങൾ അശുദ്ധമായി വിതറിയിരിക്കുന്നു, കുത്തുന്ന വേദനയും അനിയമിതത്വവും ഇതിന് സവിശേഷമാണ്. ഉദുംബരഫലത്തെപ്പോലെയുള്ള കുഷ്ഠം "ഔദുംബരം" എന്നു പേരാണ്; വൃത്താകൃതിയുള്ളതും കട്ടിയുള്ള അതിരുകളും, കഠിനമായ ദഹനവും വേദനയും കാണും. ഇത് പുറത്ത് തുറന്നതും, പരക്കാത്തതും, കീടം നിറഞ്ഞതും, ഉറപ്പുള്ളതും, ഭാരം കൂടിയതും, എണ്ണയുള്ളതും, വെള്ളയോ ചുവപ്പോ നിറമുള്ളതും അശുദ്ധികളോടുകൂടിയതുമാണ്. പരസ്പരം ബന്ധിച്ചിരിക്കുന്ന വാലുകൾ, അത്യധികം ചൊറിച്ചിൽ, സ്രാവം, കീടങ്ങൾ എന്നിവയും കാണാം. മൃദുലവും മഞ്ഞനിറമുള്ളതുമായത് "മണ്ഡലം" എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. "വിചർചിക" ഇരുണ്ട നിറമുള്ളതും, ചൊറിച്ചിലും, പിണ്ഡങ്ങളുമുള്ളതും, ഈർപ്പം കൂടിയതും, അകത്തുചുവപ്പും, പുറത്തു കഠിനതയും ഉയർന്നതുമാണ്. "ഋശ്യജിഹ്വ" എന്നത് മാൻനാക്ക് പോലെയുള്ള രൂപം, കീടങ്ങൾ അധികം, ആനച്ചർമ്മം പോലെയുള്ള കഠിനത, ഇതാണ് "ചർമാഖ്യ" കുഷ്ഠം. വിയർപ്പില്ല, മീനിലെ തവിട്ടുപോലുള്ളതും ഉണക്കവും, തീപോലുള്ള നിറം, സ്പർശിക്കാൻ അസുഖം, ചൊറിച്ചിൽ, കഠിനത, ഇരുണ്ട കറുപ്പു നിറം എന്നിവയുള്ളത് "കിടിമ" എന്നാണ്. അകത്ത് ഉണക്കം, പുറത്തു എണ്ണ, ഉരയ്ക്കുമ്പോൾ പൊടി വീഴുന്നു, മൃദുലം, തിളങ്ങുന്ന എണ്ണ, വിയർപ്പുപൂവുപോലുള്ളതും മറ്റൊരു തരം. ഉപരിതലത്തിൽ ശരീരം ചുരുങ്ങുകയും, അത്യധികം ചൊറിച്ചിൽ കൂടിയ കൂട്ടങ്ങളാൽ മൂടപ്പെടുകയും, കൈകാലിൽ ചുവപ്പ് നാരുകൾ കാണപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്ന "വിപാദിക" ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നു. അത്യന്തം വേദനയും ചൊറിച്ചിലും, ചുവപ്പ് പിണ്ഡങ്ങൾ നിറഞ്ഞതും, വ്യാപകമായി പടരുന്നതും, ദുർവാ പുല്ല് അല്ലെങ്കിൽ അതസി പൂവിന്റെ നിറം പോലുമാണ്. ഉയർന്ന വൃത്താകൃതിയിലുള്ള "ദദ്രു" എന്നത് ചൊറിച്ചിൽ കൂടിയതും, കട്ടിയുള്ള അടിസ്ഥാനം, സ്ഥിരമായ ദഹനവേദന, ചുവപ്പു സ്രാവം, നിരവധി മുറിവുകൾ എന്നിവയോടുകൂടിയതാണ്. ദഹനം, ഈർപ്പം, വേദന എന്നിവയോടെ, ഓരോ ജന്മത്തിലും ആവർത്തിക്കുന്നതുമാണ്; ചുവപ്പ് കലർന്ന, ചൊറിച്ചിൽ, ദഹനം, വേദന എന്നിവയോടെ വൃത്താകൃതിയുള്ള പാളി. ചുവപ്പു നിറം നിറഞ്ഞ, ഉയർന്ന, വെള്ളം നിറഞ്ഞ താമരയിലം പോലെയുള്ളത് "പുണ്ടരിക" എന്നാണറിയപ്പെടുന്നത്; ചുവപ്പും വെളുപ്പും കലർന്ന പാളികളാണ്. "പാമാ" എന്നത് പാളികളും പിണ്ഡങ്ങളും കൂടിയതും, ചൊറിച്ചിലും ഈർപ്പവും വേദനയും, സൂക്ഷ്മം, ഇരുണ്ട ചുവപ്പ്, ഉണക്കവും, പ്രധാനമായും ചുണ്ടിൽ, കൈയിൽ, കുത്തിയിൽ കാണപ്പെടുന്നു. പാളികളോടുകൂടി, സ്പർശിക്കാൻ വേദന, ചൊറിച്ചിൽ, ചുവപ്പ്, കഠിനമായ ദഹനം എന്നിവയുള്ളത് "കാകണ" എന്ന ചുവപ്പു പാടാണ്. ആദ്യം ചുവപ്പായും പിന്നീട് കറുപ്പായും, തൃഫലപോലെയുള്ള രൂപവും, ഓരോന്നിലും തനതായ കാരണം കാണും. ദോഷവ്യത്യാസം തിരിച്ചറിയാൻ അവയുടെ ലക്ഷണങ്ങളും പ്രവർത്തികളും സൂചിപ്പിക്കണം; ത്രിദോഷം ചേർന്ന കുഷ്ഠം ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടതാണ്. ചർമ്മം, മജ്ജ, ശുക്ലം എന്നിവയിൽ വസിക്കുന്ന കുഷ്ഠം അത്യന്തം ദുർഘടമാണ്; മെദസ്സിൽ ഉള്ളത് നിയന്ത്രിക്കാവുന്നതും, ചർമ്മം, മാംസം, അസ്ഥി എന്നിവയിൽ ഉള്ളത് ദീർഘകാലം നിലനിൽക്കുന്നതുമാണ്. കഫവും വാതവും ചേർന്ന് ചർമ്മത്തിൽ മാത്രം ഉള്ളത് അല്ലെങ്കിൽ അശുദ്ധമായത് ദുർഘടമല്ല; ചർമ്മത്തിൽ മാത്രം ഉള്ളപ്പോൾ വർണ്ണമാറ്റവും ഉണക്കവും ഉണ്ടാകും. രക്തം, മാംസം എന്നിവയിൽ വിയർപ്പ്, ചൂട്, വീക്കം എന്നിവയും, കൈകാലുകളിൽ പാളികൾ, പ്രത്യേകിച്ച് സന്ധികളിൽ കൂടുതൽ, പ്രത്യക്ഷപ്പെടും. ദോഷങ്ങൾ ആവർത്തിച്ച് സംയുക്തം ആവുമ്പോൾ മെദസ്സിൽ നാശം സംഭവിക്കുന്നു; മജ്ജ, അസ്ഥി, കണ്ണ്, ശബ്ദം എന്നിവയിൽ വ്യക്തമായ ലക്ഷണങ്ങളില്ല. മുറിവ്, ശുക്ലത്തിൽ കീടം, ഭാര്യാ-മക്കളിൽ ബാധ, ഈ എല്ലാ ലക്ഷണങ്ങളും മൃഗാദികളിലും പ്രത്യക്ഷപ്പെടും. "ശ്വിത്രം" എന്ന വെള്ളരോഗം, വെറും മരത്തിൽ നിന്നുമുള്ളത്, അത്യന്തം ഭയാനകവും ദുർഘടവുമാണ്; ഇത് ത്രിദോഷവികാരത്തിൽ നിന്നുമാണ്. വാതം മൂലമുള്ളത് ഉണക്കവും ചുവപ്പുമാണ്; പിത്തം മൂലമുള്ളത് താമ്രവർണ്ണം, താമരയിലം പോലെയും, ദഹനം കൂടിയതും, രോമനാശം വരുത്തുന്നതും; കഫം മൂലമുള്ളത് വെളുപ്പും കട്ടിയും ഭാരവുമാണ്. ചൊറിച്ചിലോടെ, ക്രമേണ ചുവപ്പാകുകയും, മാംസം മെദസ്സും ബാധിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; നിറം നോക്കി വ്യത്യാസം തിരിച്ചറിയാം, ഗുരുതരത്വം ക്രമേണ വർദ്ധിക്കും. വെളുപ്പില്ല, രോമം കൂടുതലുള്ളത്, ചേർന്നിട്ടില്ലാത്തത്, പുതിയതായുള്ളത്, തീകൊണ്ട് ചുട്ടിട്ടില്ലാത്തത് എന്നിവയാണെങ്കിൽ വെള്ളരോഗം ഭേദമാക്കാവുന്നതാണ്; അല്ലെങ്കിൽ ഉപേക്ഷിക്കണം. പുതുതായി ജനനേന്ദ്രിയങ്ങളിൽ, കൈയ്യിൽ, ചുണ്ടിൽ തുടങ്ങിയവയിൽ വന്ന വെള്ളരോഗം വിജയത്തിനാഗ്രഹിക്കുന്നവർ പ്രത്യേകിച്ച് ഉപേക്ഷിക്കണം.