രക്തം കലർന്നും അത്യന്തം ദുർഗന്ധമുള്ളതും പച്ച풀കളുടെ അവശിഷ്ടങ്ങൾ കലർന്നും വിയർപ്പ്, കത്തൽ എന്നിവയോടും കൂടിയവയാണു ചില മലം. ഇതിൽ മലയിടുമ്പോൾ വേദനയും, മൂലദ്വാരത്തിൽ ചൂടും, കശായരുചിക്കുള്ള ആഗ്രഹവും കനംകൂടിയ കഫവും കാണാം. അങ്ങനെയുള്ള അവസ്ഥയിൽ മലം ലോഹിതവുമായും, കുറവായും, പിഴിഞ്ഞൊഴുകുന്നതായും കാണാം; ഇതു മുടികൊഴിച്ചിലും, ശക്തമായ അസ്വസ്ഥതയും, മൂലദ്വാരത്തിലും വയറിലും മൂത്രാശയത്തിലും ഭാരവും ഉണ്ടാക്കുന്നു. മലമൊഴിയുമ്പോഴും ശരീരത്തിൽ പൂർണ്ണമായും ഇത് പാകപ്പെടാതെ പോയാൽ, അതിന്റെ എല്ലാ ലക്ഷണങ്ങളും പ്രകടമാകും; ഭയത്താൽ മനസ്സു അശാന്തമായിരിക്കുമ്പോൾ, ഒരാൾ കിടക്കുമ്പോൾ ഇത് പുറത്തേക്കു ഒഴുകും. അപ്പോൾ വാതം ഉടൻ തന്നെ ചൂടുള്ള, ദ്രാവകമായ, ലഘുവായ ദ്രവ്യങ്ങളാൽ നിയന്ത്രിക്കണം. വാതവും പിത്തവും ഉള്ള രോഗങ്ങളിൽ ഒരുപോലെയുള്ള ലക്ഷണങ്ങൾ കാണാം; ദുഃഖത്തിലും അതുപോലെ തന്നെ. സാരമായി പറയുമ്പോൾ, അതിസാരം രണ്ട് തരത്തിൽ കാണാം: അശുദ്ധിയോടുകൂടിയതും അശുദ്ധിയില്ലാത്തതും. രക്തം കലർന്നാൽ അത് ദ്രവദോഷം മൂലമുണ്ടാകുന്ന രോഗമാണ്; ഭാരത്താൽ അത് വെള്ളത്തിലേക്ക് ഒഴുകുന്നു; മലം ദുർഗന്ധവും ശബ്ദത്തോടുകൂടിയതും തടസ്സപ്പെട്ടതുമായും വേദനയുള്ളതുമായും കാണാം. ഇതിന് വിപരീതമായി, അശുദ്ധിയില്ലാത്തത് കഫം മൂലമാണ്, എന്നാൽ അത് മുങ്ങുന്നില്ല; അതിസാരങ്ങളിൽ അത്ര ശ്രദ്ധയില്ലാത്തവർക്ക് ഗ്രഹണീരോഗം ബാധിക്കും. ഇവനിൽ, അഗ്നി ദഗ്ധിപ്പിക്കുന്ന ഘടകങ്ങൾ അതിരുകവിഞ്ഞാൽ, മലമശുദ്ധിയോ ശുദ്ധിയോ ആയാലും, അത് പാകംചെയ്ത ശേഷം അതിസാരമായി പുറത്തേക്കു പോകുന്നു. ഈ അതിസാരം സ്വഭാവത: അത്യധികം ദ്രവം പുറത്താക്കും; അശുദ്ധിയോടുകൂടിയാൽ അതു പാകംചെയ്യാത്തതാണു, പാകംചെയ്താൽ അങ്ങനെ അല്ല. ദീർഘകാലം ഗ്രഹണീരോഗം നിലനിൽക്കുമ്പോൾ, ദ്രവം കൂടുകയും ഉപവാസം നിർബന്ധിതമാകുകയും ചെയ്യുന്നു; ചിലപ്പോൾ പെട്ടെന്ന് വിറയലും, ചിലപ്പോൾ അസ്ഥിസന്ധികളിൽ വേദനയും അനുഭവപ്പെടും; ഇത് നാലു തരത്തിൽ, വ്യത്യസ്ത ദോഷങ്ങൾ അനുസരിച്ച്, അല്ലെങ്കിൽ അവയുടെ സംയോജനത്തിലുമാണ് ഉദിക്കുക. ആദ്യ ലക്ഷണങ്ങൾ കൈകാലുകൾക്ക് ക്ഷീണം, സ്ഥിരമായ വാതം, അല്പം തുപ്പൽ, വായിൽ ദുർഗന്ധം, വിശപ്പില്ലായ്മ, ദാഹം, ക്ഷീണം, തലകറക്കം എന്നിവയാണ്. വയർ വീർപ്പും, ഛർദിയും, ചിലപ്പോൾ ചെവിയിൽ മുഴക്കവും ഉണ്ടാകും; പൊതുവായ ലക്ഷണങ്ങൾ ക്ഷീണം, ഛർദി, ഉന്മർശം, പനി എന്നിവയാണു. ഉന്മർശം, തലയും തോളും ഭാരവും, കൈകാലുകൾക്ക് വീക്കവും, വാതം മൂലം ഉറക്കം, തൊണ്ടയിലെ ഉണങ്ങൽ, കണ്ണിനു മുമ്പിൽ ഇരുണ്ടതും, ചെവിയിൽ മുഴക്കവും കാണാം. വശങ്ങളിൽ, കുശ്ഠിയിലും കഴുത്തിലും വേദനയും, ശക്തമായ പേശിവേദനയും, രോഗികളിൽ എല്ലാ ലക്ഷണങ്ങളും കൂടുകയും, വിശപ്പും ദാഹവും അണിയാത്തതുമാണ്. മലം പാകംചെയ്യുമ്പോൾ വയർ വീർപ്പും, ഭക്ഷണശേഷം സുഖവും ലഭിക്കും; വാതം മൂലം ഹൃദ്രോഗം, അമ്പിളി, മൂലരോഗം, പ്ലീഹാസംബന്ധമായ രോഗങ്ങൾ, അനാമി എന്നിവയുടെ ഭീഷണി ഉണ്ട്. ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞാൽ മലം ദ്രവവും ഉണങ്ങിയതും കട്ടിയുള്ളതും ശബ്ദത്തോടുകൂടിയതും നുരയുള്ളതുമാകും; വീണ്ടും വീണ്ടും മലം പോകേണ്ടി വരും, മൂലദ്വാരത്തിൽ ബുദ്ധിമുട്ട്, ശ്വാസക്കേട്, ചുമ എന്നിവ അനുഭവപ്പെടും. മലത്തിന് മഞ്ഞയോ നീലമഞ്ഞയോ നിറം വരും, ദ്രവമലമൊഴിക്കും; ദുർഗന്ധമുള്ളതും പുളിയുള്ളതുമായ ഉല്പിര, ഹൃദയത്തിലും തൊണ്ടയിലും കത്തൽ, വിശപ്പില്ലായ്മ, ദാഹം, വേദന എന്നിവ കാണാം. കഫം മൂലം ദഹനം വേദനാജനകമാവുകയും, മനസ്സു ഛർദ്ദിയാവുകയും, ഛർദി, വിശപ്പില്ലായ്മ, കട്ടിയുള്ള തുപ്പൽ, തുപ്പൽ, ചുമ, ഹൃദയസ്പന്ദനം, മൂക്കിൽ നിന്നു ദ്രവം വരികയും ചെയ്യും. ഹൃദയം കട്ടിയാവുകയും, വയർ ഉണങ്ങുകയും ഭാരവും അനുഭവപ്പെടും; ഉല്പിര ദുർഗന്ധവും മധുരവുമാണ്, ക്ഷീണം, ചിലപ്പോൾ ഉല്ലാസം അനുഭവപ്പെടും. മലം ചേർന്നതും, ഒട്ടിപ്പിടിച്ചതും, ഭാരമുള്ളതും, പുളിയുള്ളതുമായതും ആകുമ്പോൾ, ക്ഷീണം വരും, എല്ലാ രോഗങ്ങളും ലക്ഷണങ്ങളും കാണും—even if the person is not emaciated. ശരീരവിഭാഗങ്ങളായി വിവരിച്ച മൂന്നു അശുദ്ധികൾ—ദാഹം മുതലായവ—ഗ്രഹണീരോഗം മൂലവും ഉണ്ടാകുന്നു; ഇവ എല്ലായിടത്തും കാരണം ആയി നിലകൊള്ളുന്നു. വാതരോഗം, അശ്മരി, കുഷ്ഠം, പ്രമേഹം, ഉദരവൃദ്ധി, ദുർഗന്ധം, മൂലരോഗം, ഗ്രഹണീ—ഈ എട്ട് മഹാരോഗങ്ങൾ അത്യന്തം ജയിക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടുള്ളവയാണ്. ഇപ്പോൾ ധന്വന്തരി പറയുന്നു: "സുഷ്രുത, മൂത്രവിരുദ്ധം ഉണ്ടാകാനുള്ള കാരണങ്ങൾ കേൾക്കുക. മൂത്രാശയം, അതിന്റെ കഴുത്ത്, ലിംഗം, കട്ടികൾ, വൃക്കകൾ, മൂലദ്വാരം—ഇവയെല്ലാം ഒറ്റയൊറ്റ നാളികകളാൽ പിന്തുണയുള്ളവയാണ്, മലനാളത്തിലും അസ്ഥികൾക്കിടയിലും സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു; മൂത്രാശയം താഴോട്ടാണ് മുഖം, അവിടെയുള്ള മൂത്രവഹിനികളുടെ ദ്വാരങ്ങളോടുകൂടി. വശങ്ങളിൽ നിന്ന് സൂക്ഷ്മമായ ഒഴുക്ക് നിരന്തരം അവിടെ നിറയും; ഇവയിലൂടെ ഇരുപത് തരത്തിലുള്ള രോഗങ്ങൾ ഉണ്ടാകും. മൂത്രവിരുദ്ധവും പ്രമേഹവും രണ്ടു ഗുരുതരമായ രോഗങ്ങളാണ്, ജീവകേന്ദ്രങ്ങളെ ബാധിച്ച് മൂത്രാശയത്തിലും, കട്ടികളിലും, ലിംഗത്തിലും വേദനയുണ്ടാക്കും—ഇത് അത്ര ശക്തമല്ലെങ്കിലും ആവർത്തിച്ചാണ്. വാതം മൂലമുള്ളതിൽ മൂത്രം കുറവായിരിക്കും; പിത്തം മൂലമെങ്കിൽ മൂത്രം മഞ്ഞയും സ്ഥിരമായ കത്തലുമാണ്; കഫം മൂലമെങ്കിൽ രക്തം കലർന്നതും, മൂത്രാശയത്തിലും ലിംഗത്തിലും ഭാരവും വീക്കം കൂടിയതുമാണ്. മൂത്രം ഒട്ടിപ്പിടിച്ചതും തടസ്സപ്പെട്ടതും എല്ലാ അശുദ്ധികളാലും ബാധിച്ചതുമാണ്; വാതം മൂത്രാശയദ്വാരം തടഞ്ഞ് ഉണങ്ങിച്ചായ്ക്കുമ്പോൾ— മൂത്രം പിത്തം, കഫം, ശുക്ലം എന്നിവയുമായി കലർന്നാൽ, അത് ക്രമേണ ഭയാനകമായ ഒരു അശ്മരി രൂപപ്പെടും, പശുവിന്റെ പിത്തംപോലെ മഞ്ഞനിറമുള്ളത്. ഇതെല്ലാം കഫത്തിൽ ആധാരമുണ്ട്; ആദ്യ ലക്ഷണം മൂത്രാശയത്തിന്റെ വീക്കം, ബാധിച്ച ഭാഗത്ത് ശക്തമായ വേദന എന്നിവയാണ്. മൂത്രം മൂത്രാശയത്തിൽ തടഞ്ഞ് നിൽക്കും, മൂത്രവിസർജനം വേദനാജനകവും, പനിയും, വിശപ്പില്ലായ്മയും ഉണ്ടാകും; പൊതുവായ ലക്ഷണങ്ങൾ നാഭിയിൽ, ഗുദത്തിൽ, മൂത്രാശയത്തിൽ, തലയിൽ വേദനയാണ്. വഴിയൊരുങ്ങുമ്പോൾ മൂത്രം അധികം വരും; തടസ്സപ്പെട്ടാൽ, അതു ഗോമേദകം രത്നംപോലെ സുതാര്യമായും ബുദ്ധിമുട്ടോടെ പുറത്തുവരും. ഉല്ലാസം മൂലം, വഴിയിൽ രക്തവും മാംസവും കലർന്ന വേദനയും ഉണ്ടാകും; അവിടെ വാതം ബാധിച്ചവൻ പല്ലുകൾ കടിച്ചു വിറയലോടെ കിടക്കും. അവൻ ലിംഗവും നാഭിയും പിടിച്ചു വേദന അനുഭവിക്കും; വാതം കൂടുമ്പോൾ മലം പോകുകയും, മൂത്രം തുള്ളികളായി പലതവണ പോകുകയും ചെയ്യും. അശ്മരി ഇരുണ്ടതും കഠിനവുമാണ്, ചിലപ്പോൾ മുള്ളുപോലും കഠിനം; പിത്തം കൂടുമ്പോൾ മൂത്രാശയം ചൂട് കൊണ്ട് വേവുന്നപോലെ കത്തും. അശ്മരി ഭല്ലാതക വിത്തുപോലെയോ, ചുവപ്പോ, മഞ്ഞയോ, വെളുപ്പോ ആയിരിക്കും; കഫം മൂലം മൂത്രാശയം തണുപ്പും ഭാരവും അനുഭവപ്പെടും. വലുതും മൃദുവും തേൻനിറമോ വെളുപ്പോ ഉള്ള അശ്മരി കുട്ടികളിൽ കാണപ്പെടും, അവരിൽ കൂടുതലായാണ് ഇത് ഉണ്ടാകുന്നത്. നാളികയുടെ ചെറുതും പിടിക്കാനും പുറന്തള്ളാനും എളുപ്പവുമാകയാൽ ഒരാൾക്ക് സൗകര്യമാണ്; പക്ഷേ, ശുക്ലം തടഞ്ഞുനിൽക്കുമ്പോൾ വലിയ അശ്മരി രൂപപ്പെടും. ശുക്ലം അതിന്റെ സ്ഥാനം വിട്ടുപോകുകയോ പുറത്തേക്ക് പോകാതിരിയ്ക്കുകയോ ചെയ്താൽ, വാതം രണ്ടു വൃക്കകളുടെ ഇടയിൽ കടന്നു, ശുക്ലം ഉണക്കി, അതു അശ്മരിയായി മാറും. ഇതു മൂത്രാശയത്തിൽ വേദനയും, മൂത്രവിസർജനത്തിൽ ബുദ്ധിമുട്ടും, വീക്കം എന്നിവ ഉണ്ടാക്കും; ഉടൻ തന്നെ അത് ഉണക്കി ദ്രവീകരിക്കും. ഇത് ബാധിച്ചാൽ പനിയും ചുമയും ഉണ്ടാകും; അശ്മരി കല്ലുപോലെയാകും; അല്ലെങ്കിൽ, വാതം മൂലം പൊട്ടി മറുവഴിയിലേക്ക് നീങ്ങുകയും ചെയ്യും.