കഫം പ്രധാനമായുള്ള പൈല്സ് രോഗം ഉണ്ടാകുമ്പോൾ, അവ വലിയതും, ഗാഢവും, അല്പം വേദനയുള്ളതും, വെളുപ്പും, പൊങ്ങിയതും, വീങ്ങിയതും, എണ്ണയുള്ളതും, കടുപ്പവും, വൃത്താകാരവും, ഭാരവുമുള്ളതും, ദൃഢതയുമുള്ളതുമാകുന്നു. അവ പിഴുതുപോകുന്നപോലെയും, ശാന്തമായതും, മൃദുവും, അത്യന്തം കിടിലമുളളതും, സ്പർശിക്കാൻ മനോഹരമായതും, കരിരയുടെയും പ്ലാവിൻതണ്ടിന്റെയും പശുവിന്റെ തേനിരുപ്പിന്റെയും രൂപംപോലെയും കാണപ്പെടുന്നു. ഇവ പൊതുവേ കഷ്ണത്തിലെങ്കിലും, പിത്താസയിലോ നാഭിയിലോ വേദനയുണ്ടാക്കുന്നത്തരം പുഴുവിന്റെ രൂപംപോലെയാണ്. ഇവ പുഴു നിറഞ്ഞതും, ശ്വാസം മുട്ടലും, ഹൃദയമിടിപ്പും, അമിതമായ ലാളം, വിശപ്പില്ലായ്മ, മൂക്കടച്ചുപോകൽ എന്നിവയോടൊപ്പം കാണപ്പെടുന്നു. തലയിൽ ഭാരവും, തണുപ്പും, കഷായത്വവും ഉണ്ടാകുന്നു. ലൈംഗികശക്തി ക്ഷയവും, ദഹനശക്തി ദുർബലതയും, മൃദുത്വം, ഛർദി, അജീർണം, അത്യന്തം വ്യാധികളും ഉണ്ടാവുന്നു. മലത്തിൽ എണ്ണ, ശ്ലേഷ്മം, കഫം, രക്തം എന്നിവ കൂടുതലായിരിക്കും. മലവിസർജനം നന്നായി പോകുകയോ പിരിയുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല. ചർമ്മം പളളിയും എണ്ണയുമാകും. എല്ലാ ലക്ഷണങ്ങളും ഒരുമിച്ച് കാണുമ്പോൾ, അവയുടെ എല്ലാ സ്വഭാവങ്ങളും പ്രകടമാകും. രക്തം അധികം ആയാൽ, കഷ്ടത്തിൽ മഞ്ഞ നിറം കാണും. അവ ആൽമരത്തിന്റെ പഴം പോലെയോ, ഗുഞ്ചാ, പവഴ എന്നിവ പോലെയോ ഉണ്ടാകും. അത്യന്തം ദുര്ഗന്ധവും, ചൂടും, കഠിനമായ തടസ്സവും വേദനയും ഉണ്ടാകും. അവ അപ്രതീക്ഷിതമായി രക്തം ഒഴുക്കും; അതിക്രമമായ രക്തസ്രാവം മൂലം രോഗി മയിൽ വിളിച്ചുപോലെയുള്ള നിലവിളിയോടെ വേദന അനുഭവിക്കും. രക്തക്ഷയത്തിൽ നിറം, ശക്തി, ഉത്സാഹം, പ്രാണശക്തി എന്നിവ കുറയും; ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ദുർബലമാകും, പ്രത്യേകിച്ച് മുട്ഗ, കോദ്രവ, ജമ്പീര, കരിര, ചണക തുടങ്ങിയ ഭക്ഷണങ്ങൾ കഴിച്ചാൽ. വാതം ഉണങ്ങിയ, ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ഭക്ഷണങ്ങൾ കൊണ്ടു പ്രചോദിതമായാൽ, അത് ഗുദത്തിൽ ശക്തിയോടെ സഞ്ചരിച്ച്, താഴേക്കുള്ള മാർഗങ്ങൾ തടഞ്ഞ് അവ ഭാഗങ്ങൾ ഉണങ്ങിക്കും. ഇതുകൊണ്ട് മല കഠിനവും ഉണങ്ങിയതും വാതം കലർന്നതുമാകുന്നു. വയറിലും, പിന്നിലും, ഹൃദയത്തിലും, പാർശ്വങ്ങളിലും ശക്തമായ വേദനയുണ്ടാകും. വയറു വീക്കലും, കഠിനമലവും, ഛർദി, മുറിവേൽപ്പിക്കുന്ന വേദന, പ്രത്യേകിച്ച് മൂത്രാശയത്തിൽ കഠിനമായ വേദനയും, കവിളുകൾ വീക്കലും ഉണ്ടാകും. വാതം മേലോട്ടുചെന്നാൽ ഛർദി, വിശപ്പില്ലായ്മ, ജ്വരം, ഹൃദ്രോഗം, ദഹനരോഗങ്ങൾ, മൂത്രക്കെട്ട്, അത്യന്തം അജീർണം എന്നിവയും ഉണ്ടാകും. കാതടച്ചുപോകൽ, ശക്തമായ തലവേദന, ശ്വാസം മുട്ടൽ, തലവേദന, ചുമ, മൂക്കടച്ചുപോകൽ, മാനസിക അശാന്തി, ദാഹം, ശ്വാസം മുട്ടൽ, പിത്തവ്യാധികൾ, കുടലിലെ അർബുദങ്ങൾ തുടങ്ങിയവയും ഉണ്ടാകാം. ഇവ വാതം മൂലമുണ്ടാകുന്ന ശക്തമായ രോഗങ്ങളാണ്; അതിൽ ഏറ്റവും ഭയങ്കരമായവ മരണവും ഗുരുതരമായ ദോഷങ്ങളും വരുത്തും. ഇവയൊന്നുമില്ലെങ്കിലും, വാതം ബാധിച്ചവരുടെ കുടലിൽ സ്വാഭാവികമായും, അകത്തും, നാഡികളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടും രോഗങ്ങൾ ഉണ്ടാകും. സ്ഥാപിതമായവ അസാധ്യമായിരിക്കും, പക്ഷേ ദഹനാഗ്നിയുടെ ശക്തിയാൽ നിയന്ത്രിക്കാവുന്നതാണ്. രണ്ടു ദോഷങ്ങളുടെ സംയോജനത്തിൽ നിന്നുള്ളതും രണ്ടാം നാഡിയിൽ ആശ്രിതമായതും വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇവ ചികിത്സിക്കാൻ വളരെ പ്രയാസമാണ്, വർഷങ്ങളോളം നിലനിൽക്കും. പുറമേയുള്ള നാഡിയിൽ, ഏകദോഷം ആധാരമാക്കിയവയും വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു. പൈൽസ് എളുപ്പത്തിൽ സുഖപ്പെടാവുന്നതാണ്, അതിന് വളരെയധികം സമയം എടുക്കില്ല. ജനനേന്ദ്രിയങ്ങളിൽ തുടങ്ങിയവ അവയുടെ സ്വഭാവപ്രകാരം വിശദീകരിക്കപ്പെടും; ജന്മജമായവ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നില്ല. പുഴു ബാധയുള്ളവ മൃദുവും തളർത്തിയതുമായിരിക്കും; ചലനവാതം കഫം ഏറ്റെടുത്താൽ, പുറംചർമ്മത്തിൽ പൈൽസ് രൂപപ്പെടും. ദൃഢവും അചഞ്ചലവുമായ, മുല്ലപോലെയുള്ള ചർമ്മവൃദ്ധികൾ അവർ അറിയുന്നു; വാതം വേദനയും കരക്കൂറ്റവും ഉണ്ടാക്കുന്നു, പിത്തം വായിൽ കറുത്ത് കാണും. കഫം എണ്ണത്വവും, ഗ്രന്ഥിത്വവും, സാധാരണ നിറവും നൽകുന്നു. പൈൽസ് രോഗം ഉടൻ തന്നെ ശമിപ്പാൻ ജ്ഞാനികൾ ശ്രമിക്കണം, കാരണം ഇവ ഉടൻ തന്നെ ഗുദവും ഉദരവും തടഞ്ഞ് ഗുരുതരമായ ദോഷങ്ങൾ വരുത്തും. ഇതിനു ശേഷം ധന്വന്തരി സുസ്രുതനോട് പറഞ്ഞു: "രോഗികളിൽ ഉണ്ടാകുന്ന അജീർണവും അതിനാൽ ഉണ്ടാകുന്ന പൂർണ്ണത്വവും ആറു വിധമാണ്. അവ ദോഷങ്ങളുടെ തുല്യമായോ, സമുച്ചയമായോ, ഭയത്താൽ, ദുഃഖത്താൽ തുടങ്ങിയവയാൽ ഉളവാകുന്നു. അതിൽ പ്രധാനമായും അധികം വെള്ളം കുടിച്ചാൽ, ഉണങ്ങിയ ഭക്ഷണം, പച്ചമാംസം, എണ്ണയുള്ള ഭക്ഷണം, എള്ളുപൊടി, പാകം കുറവായ ധാന്യങ്ങൾ എന്നിവയാൽ അജീർണം ഉണ്ടാകും. മദ്യപാനം, ഉണങ്ങിയതും അധികം കഴിക്കുന്നതും, രുചികൾ കലർത്തുന്നതും, എണ്ണത്വം കലക്കുന്നതും, പുഴു പ്രത്യയവും, അശുദ്ധമായ സംയോജനങ്ങളും വാതം ഉണർത്തും. ഉണർന്ന വാതം താഴേക്കു പടർന്ന് ദഹനാഗ്നി നശിപ്പിക്കുന്നു; അങ്ങനെ ഭക്ഷ്യവും മലവും കുടലും ദോഷം പ്രാപിക്കുകയും, ദൌർബല്യവും മറ്റ് ലക്ഷണങ്ങളും ഉണ്ടാകുകയും ചെയ്യുന്നു. അജീർണത്തിന്റെ അടയാളങ്ങൾ: ഹൃദയത്തിൽ, ഗുദത്തിൽ, കുടലിൽ അശാന്തി, അംഗങ്ങളിൽ വിയർപ്പു, മലിനത്വം നിലനിൽക്കൽ എന്നിവയാണ്. ഈ അവസ്ഥയിൽ വയറു വീക്കലും, അജീർണവും, ജ്വരം ഇല്ലാതെ, കുറവ് മലവും, ശബ്ദമില്ലാതെ, കടുപ്പം കൂടിയ മലവും കാണാം. മല ഉണങ്ങിയതും, കുഫിതവും, വെളുപ്പും, പലതവണയോ ഇടവേളകളിലോ പുറന്തള്ളപ്പെടും; കത്തിയതോ വിഷമുള്ളതോ പോലെയും, ലോഹിതവും, മുറിവേൽപ്പിക്കുന്നതുമാകാം. ഗുദം ഉണങ്ങി ചുരുങ്ങുകയും, രോമക്കൂട്ട് നിൽക്കുകയും, ദീർഘശ്വാസം വരികയും ചെയ്യും. പിത്തം കലർന്നാൽ, മല മഞ്ഞയും, മഞ്ഞളോ പച്ചപ്പുല്ലോ പോലെയും കാണും. രക്തം കലർന്നതും, അത്യന്തം ദുര്ഗന്ധവുമുള്ളതും, അജീർണമായ പുല്ല് കലർന്നതുമാണ്; വിയർപ്പും, കഠിനമായ വേദനയും, അഗ്നി പോലെയുള്ള ചൂടും, തീവ്രമായ രുചിക്കാവലും, കഫം കട്ടിയുമുണ്ട്. അവിടെ മല ലോഹിതവും, കുറവുമായും, ഒഴുകുന്നതുമായിരിക്കും; രോമങ്ങൾ പതിക്കുകയും, മൂത്രാശയത്തിലും, ഗുദത്തിലും, വയറ്റിലും ഭാരവും ഉണ്ടായിരിക്കും. ശരീരത്തിൽ എല്ലാം ബാധിച്ച് എല്ലാ ലക്ഷണങ്ങളും പ്രകടമാകും, മനസ്സ് ഭയത്താൽ അശാന്തമായാൽ, കിടന്നിരിക്കുമ്പോൾ മല പുറന്തള്ളപ്പെടും. അപ്പോൾ വാതം ഉടൻ തന്നെ ചൂടുള്ള, ദ്രാവകമായ, ലഘുവായ ഭക്ഷണങ്ങൾകൊണ്ട് നിയന്ത്രിക്കണം; വാത-പിത്തദോഷങ്ങളിൽ ഒരുപോലെയാണ് ലക്ഷണങ്ങൾ, ദുഃഖത്തിലും അങ്ങനെ തന്നെയാണ്. സംഗ്രഹത്തിൽ, അജീർണം രണ്ട് പ്രകാരമാണ്: അശുദ്ധിയോടുകൂടിയതും ഇല്ലാത്തതും. രക്തം കലർന്നാൽ, രസദോഷമാണ്; ഭാരത്വം മൂലം വെള്ളത്തിൽ ഒഴിയുകയും, മല ദുര്ഗന്ധവും, ശബ്ദത്തോടുകൂടിയതും, തടസ്സവും വേദനയുമുള്ളതുമാകും. അതിന് വിപരീതമായി, അശുദ്ധിയില്ലാത്തത് കഫം മൂലമാണ്, പക്ഷേ അതു മുങ്ങാറില്ല. അജീർണങ്ങളിൽ, ശ്രദ്ധയില്ലാത്തവർക്ക് ഗ്രഹണീ രോഗം വരും. അവർക്കു ദഹനാഗ്നി ക്ഷയിപ്പിക്കുന്ന ഘടകങ്ങൾ അധികം കൂടിയാൽ, മല അശുദ്ധമായാലും ശുദ്ധമായാലും, ദഹിപ്പിച്ച ശേഷം അജീർണം ഉണ്ടാകും. ഈ അജീർണം സ്വഭാവത്തിൽ അത്യധികം മലവിസർജനം വരുത്തും; അശുദ്ധിയോടുകൂടിയാൽ അജീർണ്ണമായിരിക്കും, ദഹിപ്പിച്ചാൽ അങ്ങനെ അല്ല. ദീർഘകാലം ഗ്രഹണീ രോഗം ഉണ്ടെങ്കിൽ, ദോഷങ്ങൾ കൂടുകയും, ഉപവാസം നിർബന്ധിതമാവുകയും ചെയ്യും; ചിലപ്പോൾ അകസ്മാത് വിറയലും, ചിലപ്പോൾ അകസ്മാത് സന്ധിവേദനയും ഉണ്ടാകും. ദോഷങ്ങളുടെ വ്യത്യാസപ്രകാരം നാലു വിധമുണ്ട്, അവയുടെ സംയോജനത്തിൽ കൂടി ഉണ്ടാകാം. ആദ്യ ലക്ഷണങ്ങൾ: അക്ഷാമത, സ്ഥിരമായ വാതം, അല്പം ലാളം, വായിൽ ദുർഗന്ധം, വിശപ്പില്ലായ്മ, ദാഹം, ക്ഷീണം, തലകറക്കം എന്നിവയാണ്.