ജീവിതം അവസാനിക്കുന്നത് ഏറ്റവും ശക്തമായ വിഷം കൊണ്ടാണ്. അതുപോലെ,锋തും അതേ സ്വഭാവമുള്ള മദ്യം ശരീരത്തിന്റെ ശക്തിയും ഗുണങ്ങളും കുറയ്ക്കുന്നു. മദ്യം പത്ത് ഗുണങ്ങളോടെ മനസ്സിനെ ചുരുക്കി അപ്രവർത്തനത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു; മദ്യപാനത്തിന്റെ ആദ്യഘട്ടത്തിലും രണ്ടാംഘട്ടത്തിലും മനസ്സിൽ കുഴപ്പം ഉറച്ചു നിലനിൽക്കുന്നു. അവ്യക്തത കൊണ്ടു ബാധിച്ചവൻ സന്തോഷകരമായതിനെ സന്തോഷം എന്നിങ്ങനെ പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു; മദ്യം ഇടത്തരം മുതൽ ഏറ്റവും ഉയർന്ന ഘട്ടത്തിലേക്ക് എത്തുമ്പോൾ, അതു രാജസിംഹാസനത്തിൽ ഇരുന്നു കൊണ്ടിരിക്കുന്നു. ഒരു കാട്ടുമൃഗം പോലെ, അത്തരം വ്യക്തി പിന്നെ ഒന്നും ചെയ്യാറില്ല; ഈ ഭൂമി അശ്ലീലമായ പെരുമാറ്റവും ദുഷ്പ്രവർത്തനവും ഉള്ളവരുടെ വാസസ്ഥലമാകും. ഇതാണ് പല വഴികളുള്ള അതികഠിനമായ പഥത്തിന്റെ പ്രധാന സൂചന. ചലനം നിലയ്ക്കുകയും സംസാരശേഷി നഷ്ടപ്പെടുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ, മദ്യം മൂന്നാം ഘട്ടത്തിലേക്ക് കടക്കുന്നു. മരണത്തേക്കാൾ ഭയങ്കരമായ അവസ്ഥയിൽ, പാപാത്മാവ് കൂടുതൽ പാപത്തിൽ വീഴുന്നു; അവൻ ധർമ്മം, അധർമ്മം, സന്തോഷം, ദു:ഖം, ആദരം, അപമാനം, ലാഭം, ഹാനി എന്നിവ അറിയുന്നില്ല. അവൻ അറിയുന്നില്ല; അവ്യക്തത, കുഴപ്പം, ഉണങ്ങിയ മനസ്സ്, മറ്റ് ലക്ഷണങ്ങൾ എന്നിവയുമായി ചേർന്ന്, ഭ്രാന്ത്, ഭ്രമം, അപ്രമാദം, അപസ്മാരം എന്നിവയിൽ വീഴുന്നു. ശക്തരായവരും ഭക്ഷണം കഴിച്ചവരും അമിതമായി മദ്യപാനം ചെയ്യുന്നവരും അത്ര മദ്യപാന രോഗം ബാധിക്കപ്പെടുന്നില്ല; കഫം, പിത്തം, വാതം എന്നിവ ചേർന്നാണ് മദ്യപാന രോഗം ഉണ്ടാകുന്നത്. ഇവയുടെ പൊതുവായ ലക്ഷണങ്ങൾ: മനസ്സിന്റെ കുഴപ്പം, ഹൃദയത്തിൽ വേദന, തലവേദന, അതിശയമായ ദാഹം, തളർച്ച, ജ്വരം, ക്ഷുദ്രതയുടെ നഷ്ടം എന്നിവയാണ്. നെഞ്ചിൽ തടസ്സം, ഇരുണ്ടത, ചുമ, ശ്വാസം കിട്ടാത്തത, ഉറക്കം നഷ്ടപ്പെടൽ, അതിശയമായ വിയർപ്പ്, വയറു വീക്കം, മനസ്സിന്റെ അലസത എന്നിവയും ഉണ്ടാകും. അവൻ സ്വപ്നത്തിലാണെന്നപോലെ കീഴടക്കപ്പെടുന്നു; അഭിമുഖീകരിച്ചാലും സംസാരിക്കില്ല; പിത്തം മൂലം ജ്വലനം, ജ്വരം, വിയർപ്പ്, കുഴപ്പം, സ്ഥിരമായ തലകറക്കം എന്നിവ ഉരുത്തിരിയുന്നു. കഫം മൂലം ഛർദി, വയറു ഭാരം, മയക്കം, അണവം എന്നിവ വരുന്നു; മദ്യം എല്ലാ ലക്ഷണങ്ങളും ഉള്ളതായി അറിഞ്ഞ് കുടിക്കുന്നവൻ— അപൂർവ്വമായി സന്തോഷം ലഭിച്ചേക്കാം, അല്ലെങ്കിൽ നാശവും ഉണങ്ങിയതും സംഭവിക്കും; പ്രത്യേകിച്ച് വാതം മൂലം കഠിനമായ വേദന ഉണ്ടാകും. നാശം ഉണ്ടാകുമ്പോൾ, കഫം ഛർദി ചെയ്യുന്നു, തൊണ്ട ഉണങ്ങുന്നു, അമിതമായ ഉറക്കം, ശബ്ദം സഹിക്കാത്തത്, മനസ്സിന്റെ അലസത—ഇവയാണ് വാതം കൊണ്ടുള്ള വേദനകൾ. ഹൃദയ-കണ്ഠരോഗം, കുഴപ്പം, ശ്വാസം കിട്ടാത്തത, ദാഹം, ഇടയ്ക്കിടെ വരുന്ന ജ്വരം—മദ്യം ഉപേക്ഷിച്ച്, ആത്മനിയന്ത്രണം പുലർത്തി, വിവേകത്തോടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നവൻ ഇവയിൽ നിന്ന് മോചിതനാവുന്നു. അവന്റെ ശരീരത്തിലും മനസ്സിലും രോഗങ്ങൾ ബാധിക്കില്ല; എന്നാൽ, രാഗം-മോഹം കൊണ്ടു അശുദ്ധമായ ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നവരിൽ മൂന്നു രോഗങ്ങൾ ഉരുത്തിരിയുന്നു. കൊഴുപ്പ്, രക്തം, ദ്രവം എന്നിവയുടെ ചാനലുകളിൽ തടസ്സം, മദ്യം കൊണ്ടുള്ള മയക്കം, അപ്രമാദം, ബോധം നഷ്ടപ്പെടൽ—ഇവ ശക്തി ക്രമത്തിൽ വരുന്നു. ഇവിടെ, വാതം, പിത്തം, കഫം, രക്തം, മദ്യം, വിഷം എന്നിവയാൽ മദ്യപാനമയക്കം ഉരുത്തിരിയുന്നു; അതിന്റെ അതിശയ ശക്തി കൊണ്ടു, അതിന്റെ പ്രകടനം സ്ഥിരമായതല്ല, വഞ്ചനാപരമാണ്. വാതം കൊണ്ടുള്ള മദ്യപാനം ഉദയിക്കുമ്പോൾ, ശരീരം ഉണങ്ങി, ഇരുണ്ടതയും ചുവപ്പും കാണുന്നു; പിത്തം കൊണ്ട്, വ്യക്തി ചിതറലോടും, ചുവന്ന-മഞ്ഞ നിറത്തോടും, വഴക്കിനോടും ആസക്തനാവുന്നു. കഫം കൊണ്ടുള്ള മദ്യപാനത്തിൽ, സ്വപ്നത്തിൽ വ്യാകുലമായ വാക്കുകൾ ഉരുത്തിരിയുന്നു, ധ്യാനത്തിൽ ലയിക്കുന്നു; എല്ലാ ദോഷങ്ങളും ചേർന്നാൽ, രക്തം കഠിനമായി, അവയവങ്ങൾ ദുഷ്ടമായി മാറുന്നു. ആദ്യ ലക്ഷണമായി പിത്തം വരുമ്പോൾ, സ്വന്തം ശബ്ദത്തിൽ കുഴപ്പം, വിറയൽ, അമിതമായ ഉറക്കം, അതിലുപരി എല്ലാ ദോഷങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ള വലിയ തളർച്ച ഉണ്ടാകും. ലക്ഷണങ്ങളുടെ പ്രാധാന്യം അനുസരിച്ച്, വാതം മുതലായവ രക്തത്തിൽ തിരിച്ചറിയണം; ചുവപ്പ്, നീല, കറുപ്പ് എന്നിവയിലേക്ക് കടന്നു, അന്ധകാരത്തിലേക്ക് വീഴുന്നു. അവൻ വേഗത്തിൽ ബോധം തിരിച്ചെടുക്കുന്നു, പക്ഷേ ഹൃദയത്തിൽ വേദന, വിറയൽ, തലകറക്കം, ചുമ, ഇരുണ്ടത അല്ലെങ്കിൽ ചുവന്ന നിറം—ഇവയാണ് വാതം കൊണ്ടുള്ള അപ്രമാദത്തിന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ. പിത്തം കൊണ്ടു, ആകാശത്തിൽ രക്തം അല്ലെങ്കിൽ മഞ്ഞ നിറം കാണുന്നു; അന്ധകാരത്തിലേക്ക് വീഴുന്നു; വിയർപ്പോടെ ബോധം തിരിച്ചെടുക്കുന്നു, ജ്വലനവും ദാഹവും അനുഭവിക്കുന്നു. കഫം കൊണ്ടു, ആകാശം മേഘം പോലെയും, തകർന്ന മഞ്ഞ-നീല നിറത്തോടെയും, രക്തം നിറഞ്ഞ, നീല നിറമുള്ള കണ്ണുകളോടെയും കാണുന്നു. ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞ് ബോധം തിരിച്ചെടുക്കുന്നു, ഹൃദയത്തിൽ, നെഞ്ചിൽ അമിതമായ ചലനം; അവയവങ്ങൾ ഭാരം, മന്ദത, രാജനിയമത്തിൽ ബന്ധിതനാവുന്നു. എല്ലാ ദോഷങ്ങളും ചേർന്നാൽ, അപ്രമാദം കൊണ്ടു, ആൾ ഭ്രാന്തനായതുപോലെ, അപ്രതീക്ഷിതമായി, അചലമായി വീഴുന്നു, യാതൊരു ഭ്രാന്തമായ ചലനവും ഇല്ലാതെ. ദോഷങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ള മദ്യപാന-അപ്രമാദം, അവയുടെ ശക്തി ശരീരത്തിൽ തീർന്നാൽ, സ്വയമോ, ഉപവാസം, ഔഷധങ്ങൾ കൊണ്ടോ അണവം കുറയുന്നു. വാക്ക്, ശരീരം, മനസ്സിന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ശക്തമായോ ദുർബലമായോ ദോഷങ്ങൾ പിടിച്ചെടുക്കുന്നു; ബോധം നഷ്ടപ്പെട്ട്, അവ നശനത്തിലേക്ക് എത്തുന്നു. അതുകൊണ്ട്, ആളുകൾ മരിച്ചവരെപ്പോലും, മരവിപ്പിച്ച മരത്തിനെപ്പോലും മാറുന്നു; ഉടൻ ചികിത്സ നൽകാതിരിക്കുകയാണെങ്കിൽ, അതിവേഗം മരിക്കുന്നു. വലിയ ജലധാരകളും, മകരങ്ങളും നിറഞ്ഞ സമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങുന്നവനെ പോലെ, ബോധം നഷ്ടപ്പെടുന്നവനെ വേഗത്തിൽ രക്ഷിക്കണം. മദ്യം കൊണ്ടുള്ള അഭിമാനം, കോപം, ആനന്ദം എന്നിവ കൊണ്ട്, ഒരാൾ വിവിധ രീതിയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു; പക്ഷേ, മദ്യം ഉള്ളപ്പോൾ, ശരിയായോ തെറ്റായോ വിവേകമോ ഉപയോഗിക്കാനാവില്ല. ശക്തി, ചുമ, സ്ഥലം, പാത്രം, സ്വഭാവം, വയസ്സ് എന്നിവ പരിഗണിച്ച്, ഓരോരുത്തൻ തങ്ങളുടെ ശേഷി അനുസരിച്ച് മദ്യം കുടിക്കണം; അങ്ങനെ, ആ വ്യക്തി അമൃതം കുടിയ്ക്കുന്നതുപോലെയാണ്. ഇതിനു ശേഷം, ധന്വന്തരി സൂശ്രുതനോട് പറഞ്ഞു: "ഇപ്പോൾ ഞാൻ അർഷസ്സിന്റെ (ഹെമറോയിഡ്) കാരണങ്ങൾ വിശദീകരിക്കാം. ജീവികളിൽ എപ്പോഴും മാംസത്തിൽ ഉരുത്തിരിയുന്ന ഈ തൂണുകൾ പോലെയുള്ളവ. അതുകൊണ്ട്, അവ 'അർഷസ്' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു, കാരണം അവ ഗുദമാർഗം തടസ്സപ്പെടുത്തുന്നു; ദോഷം ചർമ്മം, മാംസം, കൊഴുപ്പ് എന്നിവ ദുഷ്ടമാക്കി, വിവിധ രൂപത്തിൽ അവ ഉരുത്തിരിയുന്നു. മാംസം വളരുന്നതും, മദ്യം കുടിയ്ക്കുന്നതും, മറ്റു കാരണങ്ങളും കൊണ്ടാണ് അർഷസ് ഉരുത്തിരിയുന്നത് എന്ന് പറയുന്നു; സംക്ഷിപ്തമായി, രണ്ടുതരം ഉണ്ട്: ജന്മത്തിൽ തന്നെ ഉണ്ടായതും, പിന്നീട് ഉണ്ടായതും. ഉണങ്ങിയതും, മൂർച്ചയുള്ളതും, തകരാത്തതും, ഗുദപ്രദേശത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്; അവയിൽ മൂന്നു ഒന്നര വിരൽ അളവിലാണ്, മറ്റുള്ളവ അര വിരൽ അളവിലാണ്. ഇവയിൽ, ബാല്യത്തിൽ നിന്ന് ഒഴുകുന്നവ മധ്യത്തിൽ, പുറത്തേക്ക് ഒഴുകുന്നു; പുറംചർമ്മം ഇല്ലെങ്കിൽ, ഗുദത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ, പുറത്തു, ഒരു വിരൽ അളവിൽ കാണപ്പെടുന്നു. അര വിരൽ അളവിൽ, അവിടെ മുടി വളരുന്നു; ഒരുമിച്ചു ഉരുത്തിരിയുന്നവയുടെ കാരണമാണു ബാല്യത്തിൽ വിത്ത് ചൂടാകുന്നത്. അർഷസ്സിന്റെ ഉത്ഭവം വിത്തിൽ നിന്നാണ്, മാതാപിതാക്കളുടെ ചൂട് കൊണ്ടു പാകം ചെയ്യപ്പെടുന്നതാണ്; ദേവതകളുടെ കോപം കൊണ്ടും, അല്ലെങ്കിൽ മൂന്ന് ദോഷങ്ങൾ (വാതം, പിത്തം, കഫം) ദുഷ്ടമായതുകൊണ്ടും ഉരുത്തിരിയുന്നു.