ശ്രദ്ധയോടെ ഈ ശ്ലോകങ്ങളുടെ അർത്ഥം അനുസരിച്ച്, ദേവന്മാർക്കും മനുഷ്യർക്കുമിടയിൽ പ്രശസ്തനായ ധന്വന്തരി, രോഗങ്ങളുടെ സ്വഭാവവും ലക്ഷണങ്ങളും വിശദീകരിച്ചു. ദുഃഖം, കോപം മുതലായ മനോഭാവങ്ങളിൽ മനസ്സ് എങ്ങനെയാണ് രുചികളിൽ നിന്നു വിട്ടുപോകുന്നതോ, അങ്ങനെ തന്നെ ശരീരത്തിലെ വിവിധ ദോഷങ്ങളും മറ്റ് ദുർബലതകളും ചേർന്ന് അഞ്ചാമതായൊരു വ്യത്യസ്ത അവസ്ഥ ഉണ്ടാകുന്നു. ശരീരത്തിലെ എല്ലാ ദോഷങ്ങളും ചേർന്ന്, ഉദാനവായു ബാധിക്കപ്പെടുമ്പോൾ, ദഹനയോഗ്യമായ എല്ലാ വസ്തുക്കളും അതിവേഗം പുറത്താക്കപ്പെടുന്നു. ഇതോടെ ഉടൻ തന്നെ വിഷമത, ഉജ്ജ്വലതയുടെ കുറവ്, അമിതമായ ലാളം, ഭക്ഷണത്തിൽ അകാരണമായ വിരക്തി എന്നിങ്ങനെയുള്ള ലക്ഷണങ്ങൾ തുടർച്ചയായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. ഉടൻ തന്നെ നാഭിയിലും പിന്നിലും വേദന, ഭക്ഷണം പുറകോട്ടു തള്ളപ്പെടൽ, പിന്നെ ഇടയ്ക്കിടയ്ക്ക്, കുറുകൂറായി, കയ്പുള്ള, പുള്ളിപ്പുള്ളിയായ വസ്തുക്കൾ ഛർദിയായി പുറത്ത് വരുന്നു. ഇതോടൊപ്പം, ശബ്ദമുള്ള ഉല്പ്രഷം, അത്യന്തം ദുഷ്ക്കരവും ശക്തവുമായ ഛർദി, വായുവിന്റെ സ്വഭാവം മൂലം ചുമ, വായിലെ ഉണക്കം, ശബ്ദത്തിന്റെ ദുർബലത എന്നിവയും അനുഭവപ്പെടുന്നു. പിത്തം മൂലമാകുമ്പോൾ, ഛർദി ഉപ്പുവെള്ളം പോലെയും, പുകപ്പൊലെയും, പച്ച-മഞ്ഞ നിറത്തിലും, രക്തം ചേർന്നാൽ പുളിയുടെയും, കയ്പിന്റെയും, തിളച്ചുപൊങ്ങുന്ന മണിയുടെയും ഗന്ധം കൂടി കത്തലും പാകം വരികയും ചെയ്യുന്നു. കഫം മൂലമാകുമ്പോൾ, ഛർദി എണ്ണയുള്ളതും കട്ടിയുള്ളതും മഞ്ഞ നിറത്തിലുള്ളതും, ശ്ലേഷ്മം ചേർന്നാൽ തേൻ പോലെയും, മധുരവും ഉപ്പും കൂടിയതും, അധികവും, ശരീരത്തിൽ കൊടിയ വിറയലും ഉണ്ടാക്കുന്നതുമാകുന്നു. ഈ ലക്ഷണങ്ങളോടൊപ്പം, വീക്കം, മധുരത്വം, മന്ദമായ ഉറക്കം, ഛർദി, ഉല്ലാസം, ചുമ എന്നിവയും ഒരുമിച്ച് കാണുമ്പോൾ, ആ ഛർദിയെ തീർച്ചയായും ഒഴിവാക്കണം. ഒരാളുടെ ദൃശ്യം, ശബ്ദം മുതലായവ എല്ലാം വലതായും, വായു മുതലായ ദോഷങ്ങൾ കൊണ്ടോ, കീടങ്ങൾ ബാധിച്ച ഭക്ഷണത്താൽ വന്നാലോ, രോഗം വേദനയോടും വിറയലോടും ഉല്ലാസത്തോടും, പ്രത്യേകിച്ച് കീടം മൂലമാകുമ്പോൾ, അത്യന്തം ദുഷ്ക്കരമായ ലക്ഷണങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്നു. ഇതിന്റെ പിന്നാലെ, ധന്വന്തരി ഹൃദ്രോഗത്തിന്റെ കാരണങ്ങളും, കീടം മൂലമുള്ളവയുമടക്കം, ഹൃദയത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന അഞ്ച് തരം രോഗങ്ങൾ അവരുടെ ലക്ഷണങ്ങളാൽ തിരിച്ചറിയാമെന്ന് വിശദീകരിക്കുന്നു. വായു മൂലമാകുമ്പോൾ, ഹൃദയത്തിൽ അത്യന്തം ശൂന്യത, ആഹാരം കഴിച്ചാലും നിലവിളി, ഹൃദയം തകർന്നതുപോലും ഉണങ്ങിയതും കട്ടിയുള്ളതും ശൂന്യമായതും, തലകറക്കം എന്നിവ അനുഭവപ്പെടുന്നു. പെട്ടെന്നുള്ള വിഷാദം, ദു:ഖം, ഭയം, ശബ്ദം സഹിക്കാനാകാതെ വരിക, വിറയൽ, തലകറക്കം, മനസ്സിന്റെ ഗതികേട്, ശ്വാസം എടുക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ട്, കുറവ് ഉറക്കം എന്നിവയും ഉണ്ടാകും. പിത്തം മൂലമാകുമ്പോൾ, ദാഹം, ക്ഷീണം, കത്തൽ, വിയർപ്പ്, പുളിയുടെയും കഫത്തിന്റെയും ലക്ഷണങ്ങൾ, പുളിപ്പുള്ള ഛർദി, പുകപ്പൊലെയുള്ള പിത്തജ്വരം എന്നിവയുമാണ്. കഫം മൂലമാകുമ്പോൾ ഹൃദയം കട്ടിയുള്ളതും ഭാരമുള്ളതും, കല്ല് നിറയ്ക്കിയതുപോലും തോന്നും; ചുമ, അസ്ഥിദുർബലത, തുപ്പൽ, മന്ദമായ ഉറക്കം, മന്ദത്വം, അഹാരവിരക്തി, പനി എന്നിവയും അനുഭവപ്പെടും. മൂന്നു ദോഷങ്ങളും കീടങ്ങളും ചേർന്നാൽ, കണ്ണ് കറുപ്പ്, ഇരുട്ടിലേക്ക് കടക്കൽ, ഉല്ലാസം, വീക്കം, ചൊറിച്ചിൽ, കഫം ഒഴുകൽ എന്നിവ സംഭവിക്കും. ഈ രോഗത്തിൽ ഹൃദയം എല്ലായ്പോഴും അറിഞ്ഞുപോലും വേദനിക്കപ്പെടും; അത്യന്തം ഭയാനകമായ ഈ രോഗം ഉടൻ തന്നെ ചികിത്സിക്കേണ്ടതാണെന്ന് ധന്വന്തരി ഉപദേശിക്കുന്നു. വായു, പിത്തം, കഫം മൂലമുള്ള ദാഹം, മൂന്നു ദോഷങ്ങളും ചേർന്നാൽ ശക്തിയുടെ നഷ്ടം, ആറാമതായ രോഗം ദോഷങ്ങളുടെ കൂട്ടിച്ചേർച്ചയിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്; അതിന്റെ കാരണമാകുന്നത് വായു-പിത്തം ചേർന്നതായിരിക്കും. ഈ ദോഷങ്ങൾ എല്ലാം കൂടുമ്പോൾ ശരീരത്തിലെ ധാതുക്കളെ ഉണങ്ങിയതാക്കുന്നു, ശരീരമാകെ മനസ്സിന്റെ ഗതികേട്, വിറയൽ, ചൂട്, ഹൃദയത്തിൽ കത്തൽ, അന്ധത എന്നിവയുണ്ടാകും. നാവിന്റെ വേരിലേക്കും, കണ്ഠത്തിലേക്കും, താലുവിലേക്കും, ഉലൂകയിലേക്കും ദ്രവം കൊണ്ടുപോകുന്ന നാഡികൾ ഉണങ്ങിയാൽ ദാഹം വരും—ഇത് അവയുടെ പൊതുവായ ലക്ഷണമാണ്. വായിലെ ഉണക്കം, വെള്ളം കുടിച്ചാൽ സംതൃപ്തി, ഭക്ഷണത്തിൽ വിരക്തി, ശബ്ദം നഷ്ടപ്പെടൽ, കണ്ഠം, അധരങ്ങൾ, താലു എന്നിവയിൽ കത്തൽ, നാവ് പുറത്താക്കുമ്പോൾ ക്ഷീണം—ഇതെല്ലാം കാണപ്പെടുന്നു. അതോടൊപ്പം, മനസ്സിന്റെ ഗതികേട്, ഭ്രമം, ആവർത്തിച്ച ഉല്പ്രഷം, വായു മൂലമാകുമ്പോൾ ക്ഷീണം, വിഷാദം, കൺപീഡനം, തലകറക്കം എന്നിവയും. മണത്തിന്റെ ഗന്ധം നഷ്ടപ്പെടൽ, വായിൽ രുചിയില്ലായ്മ, കേൾവി നഷ്ടം, ഉറക്കം, ശക്തി—all these are diminished. പിത്തം മൂലമുള്ള ദാഹത്തിൽ തണുപ്പ്, പുളിപ്പുള്ളതും പുള്ളിപ്പുള്ളിയുമുള്ള ലാളം, ഭ്രമം, വായിൽ കയ്പ് എന്നിവയും ഉണ്ടാകും. കണ്ണ് എന്നും ചുവപ്പും ഉണക്കവും കത്തലും പുകപ്പൊലെയും; രുചികൾ കഫത്തെ പ്രക്ഷുബ്ധമാക്കുന്നു, ദ്രവനാളങ്ങളിൽ വായു പ്രക്ഷുബ്ധം വരുന്നു. കഫം മൂലം പ്രവാഹം തടസ്സപ്പെടുമ്പോൾ, ചെളിയിൽ കാള കണ്ടപോലെ ഉണങ്ങൽ, കണ്ഠം തൊലി പോലെയും ഉണങ്ങുന്നു; ഉറക്കത്തിൽ മധുരമായ ഭ്രമം അനുഭവപ്പെടുന്നു. തല വീക്കം, മന്ദത്വം, മന്ദഗതിത്വം, ഛർദി, അഹാരവിരക്തി, മന്ദത്വം, ദഹന ദുർബലത—ഇവയെല്ലാം ഒരാളിൽ കാണുമ്പോൾ, എല്ലാ ലക്ഷണങ്ങളും അവനിൽ ഉണ്ടെന്നു പറയുന്നു. ഗന്ധം ഉയരുകയും രക്തം തടസ്സപ്പെടുകയും ചെയ്താൽ വായു-പിത്തം മൂലമുള്ള അവസ്ഥയും, ചൂടിൽ നിന്ന് പെട്ടെന്ന് തണുത്ത വെള്ളം കുടിച്ചാൽ ദാഹം ഉണ്ടാകുന്നു. വയറ്റിൽ ചൂട് കയറിയാൽ പിത്തം ഉത്പാദനവും, അതീവ പുളിയുള്ളതും എണ്ണയിൽ വേവിച്ച ഭക്ഷണം മൂലമുണ്ടാകുന്ന ദാഹവും അതേ സ്വഭാവത്തിലുള്ളതാണ്. എണ്ണയുള്ളതും കയ്പുള്ളതും പുളിയുള്ളതും ഉപ്പുള്ളതുമായ ഭക്ഷണം കഴിച്ചാൽ കഫം മൂലമായ ദാഹം ഉണ്ടാകും; ഇതിൽ രുചിയില്ലായ്മയും ദാഹവും wasting nature-ഉം കാണാം. അത്യന്തം ഉണക്കവും ഭ്രമവും പനിയും മറ്റ് ദീർഘരോഗങ്ങളുടെയും ദുർബലതകളുടെയും ദാഹം ഈ ലക്ഷണങ്ങളോടെയാണ് അനുഭവപ്പെടുന്നത്. ഇതിനു ശേഷം, ധന്വന്തരി മദ്യം എന്നതിന്റെ സ്വഭാവം മഹർഷികൾ പറഞ്ഞതുപോലെ വിശദീകരിക്കുന്നു. അതു കയ്പും പുളിപ്പും കട്ടിയുള്ളതും സൂക്ഷ്മവുമായതും ഉത്സാഹമുള്ളതും ലഘുവുമായതുമാണ്. മദ്യം വ്യാപകവും സുതാര്യവുമാണ്, പക്ഷേ കൊഴുപ്പിന്റെ വിരുദ്ധമാണ്; അതിന്റെ കയ്പ് ദൈവീകമായി വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു, എന്നാൽ അതിന്റെ ഗുണങ്ങൾ മനസ്സിനെ പ്രക്ഷുബ്ധമാക്കുന്നു. പോയ്സണിന്റെ പരമാവധി അളവിൽ ജീവൻ അവസാനിക്കുന്നു; അതുപോലെ കയ്പും കട്ടിയുള്ളതും ആയിരിക്കുന്ന മദ്യം ശരീരത്തിന്റെ ശക്തിയും ഗുണങ്ങളും കുറയ്ക്കുന്നു. പത്തു ഗുണങ്ങൾകൊണ്ടു അത് മനസ്സിനെ ചുരുക്കുകയും പ്രവർത്തനശേഷി നഷ്ടപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു; മദ്യപാനത്തിന്റെ ആദ്യഘട്ടത്തിലും രണ്ടാം ഘട്ടത്തിലും ഭ്രമം ഉറപ്പാക്കാം. അനിശ്ചിതത്വം ബാധിച്ചവൻ, ആശയക്കുഴപ്പത്തിൽ, ഇഷ്ടമുള്ളതിനെ സന്തോഷമായി കരുതുന്നു; മദ്യപാനത്തിന്റെ മിതവും അതിക്രമവും തമ്മിലുള്ള ഇടവേളയിൽ, മദ്യം രാജസിംഹാസനത്തിലേറുന്നു. കാട്ടുമൃഗം മേടില്ലാതെ നടക്കുന്നത് പോലെ, പിന്നീട് അവൻ ഒന്നും ചെയ്യില്ല; ഈ ഭൂമി അങ്ങനെയുള്ളവരുടെ വാസസ്ഥലമാവുന്നു. ഇതാണ് ദുർഗമമായ, വഴികൾ അനേകം ഉള്ള പഥത്തിന്റെ പ്രധാന ലക്ഷണം; ചലനം നിർത്തുകയും വാക്ക് നഷ്ടപ്പെടുകയും ചെയ്താൽ, മദ്യപാനത്തിന്റെ മൂന്നാംഘട്ടം അതിൽ എത്തുന്നു. മരണത്തേക്കാൾ ദാരുണമായ അവസ്ഥയിൽ, പാപാത്മാവ് കൂടുതൽ പാപത്തിലേക്ക് വീഴുന്നു; അവൻ ധർമ്മം, അധർമ്മം, സുഖം, ദുഃഖം, മാന്യം, അപമാനം, ലാഭം, നഷ്ടം എന്നിവ ഒന്നും അറിയുന്നില്ല. മോഹവും ഭ്രമവും ഉണക്കവും മറ്റ് ലക്ഷണങ്ങളും ചേർന്ന് അവൻ അറിയാതെ പോവുന്നു; ഉന്മാദം, ഭ്രമം, അന്ധത, അപസ്മാരം എന്നിവയിലേക്കാണ് അവൻ വീഴുന്നത്. ശക്തരും, ഭക്ഷണം കഴിച്ചവരും, അത്യന്തം അഹാരം കഴിക്കുന്നവരും അതിക്രമമായ മദ്യപാനത്തിൽ വീഴുന്നില്ല; മദ്യരോഗം വായു, പിത്തം, കഫം മൂലമാണ്. ആമാത്രം ലക്ഷണങ്ങൾ—ഭ്രമം, ഹൃദയവേദന, തലവേദന, അത്യന്തം ദാഹം, ക്ഷീണം, പനി, അഹാരവിരക്തി—ഇവയാണ്. നെഞ്ചിൽ തടസ്സം, ഇരുട്ട്, ചുമ, ശ്വാസം മുട്ടൽ, ഉറക്കക്കുറവ്, അമിതമായ വിയർപ്പ്, വയറുവീക്കം, വീക്കം, മനസ്സിന്റെ ഗതികേട്—ഇവയും ഈ രോഗത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നു. ഇങ്ങനെ, ധന്വന്തരി രോഗങ്ങളുടെ ലക്ഷണങ്ങളും അവയുടെ സ്വഭാവവും വിശദമായി പറഞ്ഞു, രോഗങ്ങളെ തിരിച്ചറിയാനും അതനുസരിച്ച് ചികിത്സിക്കാനുമുള്ള മാർഗ്ഗം ശിഷ്യർക്കു ദയാപൂർവ്വം ഉപദേശിച്ചു.