ഭൂമിയിൽ വിത്ത് നനച്ചു വെച്ചാൽ, അത് മുളയ്ക്കാൻ സമയത്തെ കാത്തിരിക്കേണ്ടതില്ല; അതുപോലെ തന്നെ, അശാന്തിയുടെ വിത്ത് പ്രവർത്തനം തുടങ്ങുമ്പോൾ, അതും സമയത്തെ കാത്തിരിക്കാതെ വളരുന്നു. വിഷം ശരീരത്തിൽ ശക്തി നേടുമ്പോൾ, അതിന്റെ ദോഷം അതിവേഗം വ്യാപിക്കുന്നു; അശാന്തിയും വിഷവും, സമയത്തിന്റെ ശക്തിയിൽ ഉണരുമ്പോൾ, അതും അതീവ ഉല്ലാസത്തോടെ ശരീരത്തിൽ പ്രഭവം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ, വ്യത്യസ്തതയും സ്ഥിരതയുമുള്ള ജ്വറുകൾ ഉരുവാകുന്നു; അവ ശരീരത്തിൽ ഉല്ലാസം, ഭാരം, വിഷാദം, അംഗങ്ങളുടെ തളർച്ച, വലിവ് എന്നിവ ഉണരുന്നു. ജ്വരത്തിന്റെ എല്ലാ തരങ്ങളിലും, ഭക്ഷണത്തിനുള്ള ഇച്ഛയുടെ നഷ്ടം, ഛർദി, ശ്വാസംമുട്ടൽ, രക്തം ഉരിയുന്ന ചെറു ചുമ, താഹ, വരണ്ടത്വം, ചൂട്, വേദനയുള്ള ശ്രമം എന്നിവ കാണാം. രക്തം ബാധിച്ചവരിൽ, ചൂട്, ചുവപ്പ്, മനോഭ്രമം, പ്രലാപം, അനർത്ഥമായ സംസാരങ്ങൾ ഉണ്ടാകും; താഹ, ക്ഷീണം, നിറം മാറ്റം, അകത്തുള്ള ചൂട്, തലകറക്കം, ഇരുണ്ടത്വം എന്നിവയും ഉണ്ടാകും. മാംസം അല്ലെങ്കിൽ കൊഴുപ്പിൽ അശാന്തി വന്നാൽ, ദുർഗന്ധം, അംഗങ്ങളുടെ വിറയൽ, വിയർപ്പ്, അത്യധികം താഹ, ഛർദി, ദുർഗന്ധം, അല്ലെങ്കിൽ ക്ഷമയുള്ളത് കാണാം. പ്രലാപം, ക്ഷീണം, ഭക്ഷണ ഇച്ഛയുടെ നഷ്ടം, അസ്ഥികളിൽ വേദനയും പിളർപ്പ്, അശാന്തിയുടെ പ്രവർത്തനം, ഉണർന്ന് പോകുന്നത്, ശ്വാസംമുട്ടൽ, സ്പാസം, ഉച്ചത്തിൽ ഉരിയൽ എന്നിവയും ഉണ്ടാകും. അസ്ഥിമജ്ജയിൽ അശാന്തി വന്നാൽ, അകത്തുള്ള ചൂട്, പുറത്തുള്ള തണുപ്പ്, ശ്വാസംമുട്ടൽ, ഹിക്കപ്പ്, കാഴ്ചയുടെ ഇരുണ്ടത്വം, മുഖ്യ ഭാഗങ്ങളിൽ വേദന, ലിംഗങ്ങളിൽ കടുപ്പം എന്നിവ കാണാം. അശാന്തി വിത്സത്തിൽ എത്തിയാൽ, വിത്സത്തിൽ അശാന്തി വന്നവരിൽ മരണമാണ് സംഭവിക്കുന്നത്; അതിനു ശേഷം വരുന്ന അഞ്ച് ദോഷങ്ങൾ, മറികടക്കാൻ അതി ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. ശ്ലേഷ്മം ശരീരത്തിൽ പരന്നതുപോലെ, അശാന്തി അംഗങ്ങളിൽ ഭാരം ഉണരുന്നു; ലഘുജ്വരത്തിൽ, പ്രലാപം, തണുപ്പ്, പൊതിഞ്ഞത്വം എന്നിവയും ഉണ്ടാകും. ലഘുജ്വരം എപ്പോഴും വരണ്ടതും, തണുപ്പിൽ അത്യന്തം ബുദ്ധിമുട്ടായി കടന്നു പോകുന്നതും, അംഗങ്ങൾ കടുപ്പമുള്ളതും, ശ്ലേഷ്മം ആധാരമായതും, അംഗങ്ങൾ ക്ഷീണിച്ചതുമാണ്. പ്രമേഹത്തിൽ, മഞ്ഞള നിറവും അതുപോലെയുള്ള പൊതിയും കാണുന്ന ഈ ജ്വരത്തെ 'ഹരിദ്രക' എന്ന് വിളിക്കുന്നു; ഇത് മരണകാരിയായ ഒരു ജ്വരമാണ്. ശരീരത്തിൽ ശ്ലേഷ്മവും വാതവും ഉണ്ടാകുമ്പോൾ, പിതം കുറവായപ്പോൾ, ജ്വരം പകൽ തീവ്രമായോ, അല്ലെങ്കിൽ ലഘുവായോ, രാത്രി ഉണരുന്നു. ശരീരശക്തി സൂര്യനിലേക്ക് പോയി, കഠിനമായ പ്രവർത്തനത്തിൽ ക്ഷീണിച്ചാൽ, വാതജ്വരം ഉറപ്പായി രാത്രിയുടെ ആദ്യഭാഗത്തിൽ ഉണരുന്നു. ആത്മാവ് വയറ്റിൽ, ശ്ലേഷ്മവും പിതവും താഴെ സ്ഥിതിചെയ്യുമ്പോൾ, ശരീരത്തിന്റെ പകുതി തണുപ്പും മറ്റേ പകുതി ചൂടും ഉണരുന്നു. പിതം ശരീരത്തിൽ, ശ്ലേഷ്മം അറ്റങ്ങളിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുമ്പോൾ, ശരീരം ചൂടാണെങ്കിലും കൈകളും കാലുകളും തണുപ്പാണ്. ദ്രവ്യങ്ങൾ, രക്തം, മാംസം, കൊഴുപ്പ്, അസ്ഥി, മജ്ജ എന്നിവയിൽ അശാന്തി വന്നാൽ, ശരീരത്തിന്റെ തേജസ് നഷ്ടപ്പെടുന്നു. അവൻ ബോധം നഷ്ടപ്പെടുകയും, പുറന്തോടാൻ ഉണരുന്ന ആവശ്യം കൊണ്ട് നിരന്തരം ചുറ്റി നോക്കുകയും, ദുർഗന്ധമുള്ള, ചൂടുള്ള, ബലമായി പുറത്ത് പോകുന്ന മൂത്രം വിടുകയും ചെയ്യുന്നു. ശരീരം ലഘുവായി, ക്ഷീണവും ഭ്രമവും ചൂടും ഇല്ലാതായി, ജീർണ്ണം വായിൽ, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നന്നായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു, വേദനയില്ല; വിയർപ്പ്, തുമ്മൽ, മനസ്സിന്റെ സ്വഭാവത്തോട് ഏകത്വം, ഭക്ഷണ ഇച്ഛ, തലയിൽ കുരു ഉണരുന്നത്—ഇവയൊക്കെ ജ്വരമില്ലായ്മയുടെ ലക്ഷണങ്ങളാണ്. ഇപ്പോൾ ധന്വന്തരി പറഞ്ഞു: രക്തപിതദോഷത്തിന്റെ കാരണങ്ങൾ ഞാൻ വിശദീകരിക്കുന്നു; അത്യന്തം ചൂടുള്ള, കയ്പ്പുള്ള, കടുവായ, പുളിയ, ഉപ്പുള്ള, കത്തുന്ന വസ്തുക്കൾ അധികം കഴിക്കുന്നത് രക്തപിതദോഷം ഉണരുന്നു. കോദ്രവ, ഉദ്ദാലക തുടങ്ങിയ repeatedly പറയുന്ന ആഹാരങ്ങൾ, അത്യധികം പിതം ഉണരുന്ന വസ്തുക്കൾ ഉപയോഗിക്കുന്നത്, പിതം അഗ്നിയുള്ളതും ദ്രവമായതും ആകുന്നു, രക്തം അശാന്തിയിലാകും. ഇവ ഒരേ രൂപം കൈവരിച്ച് ചേർന്ന്, ശരീരത്തിൽ വ്യാപിക്കുന്നു; പിതവും രക്തവും ചേർന്ന ദോഷം, കടിയിലൂടെ പോലും ഉണരാം. രക്തം പിതത്തിന്റെ അതേ ഗന്ധവും നിറവും കാണിക്കുമ്പോൾ, അതാണ് രക്തപിതം; ഇത് രക്തത്തിന്റെ സ്താനങ്ങളിൽ, പ്ളീഹയിൽ, കരളിൽ നിന്ന് ഉണരുന്നു. തലഭാരം, രുചിയുടെ നഷ്ടം, തണുപ്പിനുള്ള ഇച്ഛ, പുകപോലും പുളിയ ഉരിയൽ, ഛർദി, ഭക്ഷണത്തിൽ വിരോധം, ചുമ, ശ്വാസംമുട്ടൽ, തലകറക്കം, ക്ഷീണം എന്നിവ കാണാം. രക്തം ശുദ്ധമല്ല, വായിൽ മീനിന്റെ ഗന്ധം, ജ്വരമില്ലാത്തപ്പോൾ കണ്ണിലും മറ്റു അവയവങ്ങളിലും ചുവപ്പും മഞ്ഞയും പച്ചയും നിറം കാണാം. നീല, ചുവപ്പ്, മഞ്ഞ നിറങ്ങൾ തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയില്ല; സ്വപ്നത്തിൽ ഭ്രമവും അധർമവും കാണും. മുകളിലേക്ക്, മൂക്കിൽ, കണ്ണിൽ, ചെവിയിൽ, വായിൽ നിന്ന് പുറത്ത് വരുന്നു; താഴേക്ക്, ലിംഗത്തിൽ, ഗുദയിൽ നിന്ന്; മുടിക്കുരുക്കുകളിൽ നിന്നുമാണ് ദോഷം പുറത്ത് വരുന്നത്. ശ്ലേഷ്മം ചേർന്നാൽ, വിരചനംകൊണ്ട് ശുദ്ധീകരണം ഉത്തമം; പല ഔഷധങ്ങൾ പിതത്തിന് നിർദ്ദേശിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, വിരചനമാണ് മികച്ചത്. ശ്ലേഷ്മം കൂടിയാൽ, ശുദ്ധീകരണം ലാഭകരമാണ്; കഷായവും മധുരവും ശ്ലേഷ്മദോഷം ശുദ്ധീകരിക്കാൻ ഉത്തമം. സ്വാഭാവികമായി കടുവായ, കയ്പ്പുള്ള, കഷായമായ വസ്തുക്കൾ, ശ്ലേഷ്മം നീക്കുന്നതും, ദോഷം താഴേക്ക് പോകുന്നതും, ദീർഘകാല ദോഷം വമനംകൊണ്ടാണ് ശുദ്ധീകരിക്കുന്നത്. പിതം ദുർബലമായപ്പോൾ, വമനം ഉത്തമമല്ല; ശക്തി കൂടിയപ്പോൾ, പിതം ശമിച്ചവരിൽ, അതാണ് ഉത്തമം. കഷായം, മധുരം അവനു ഉത്തമം; ശ്ലേഷ്മവും വാതവും ചേർന്നാൽ, അതിന് ഉത്തമ ചികിത്സയില്ല, അതിന്റെ പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. ക്ഷമിക്കാനാവാത്തതും, ദിശയിൽ വ്യത്യാസമുള്ളതും, ഔഷധം പ്രവർത്തിക്കാത്തതും, ദിശയിൽ വ്യത്യാസമുള്ളതിൽ ശുദ്ധീകരണം സാധ്യമല്ല. ദിശയിൽ വ്യത്യാസമുള്ള രക്തപിതദോഷത്തിൽ ശുദ്ധീകരണം നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു; സമാധാനവും ശുദ്ധീകരണവും ഇവിടെ അന്വയിക്കണം. ദോഷങ്ങൾ ചേർന്നാൽ, എല്ലാ ദിശയിലും അവയെ പുറത്താക്കുന്നത് ലാഭകരമാണ്; അപ്പോൾ ദോഷം ശേഷിക്കുന്നത് ശിവന്റെ അസ്ത്രം പോലെ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഉപദ്രവങ്ങൾ രൂപഭംഗം ഉണരുന്നു, അവയുടെ ഫലങ്ങൾ അങ്ങനെ ഉറപ്പാക്കപ്പെടുന്നു. ഇപ്പോൾ ധന്വന്തരി പറഞ്ഞു: ചുമ അതിവേഗം പ്രവർത്തിക്കുന്നതുകൊണ്ട്, അതിന്റെ വിശദീകരണം നൽകുന്നു; അഞ്ചു തരത്തിലുള്ള ചുമയുണ്ട്—വാതം, പിതം, ശ്ലേഷ്മം, പരിക്ക്, ക്ഷയം എന്നിവയിൽ നിന്നാണ്. ക്ഷയത്തിൽ ചേർന്ന ചുമ, അവഗണിച്ചാൽ, കൂടുതൽ ശക്തമാകും; അവയുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ തൊണ്ടയിൽ കുരു, രുചിയുടെ നഷ്ടം എന്നിവയാണ്. ചെവി, വായ്, തൊണ്ട വരണ്ടത്വം, അതിൽ താഴേക്ക് പോകുന്ന വാതം, വാതം മുകളിലേക്ക് പോകുമ്പോൾ, തൊണ്ടയിൽ ചുമ കൂടുന്നു. അത് നാഡികളും ചാനലുകളും നിറച്ചു, അംഗങ്ങളെ ഉയർത്തുന്നു; എറിഞ്ഞുപോകുന്ന പോലെ, കണ്ണിൽ വേദന, ശബ്ദം കഠിനം, വശം വേദന എന്നിവ ഉണരുന്നു.