ഒരു കാലത്ത്, ജ്വരത്തിന്റെ വിവിധ രൂപങ്ങൾ, ലക്ഷണങ്ങൾ, കാരണം, അവയുടെ ഗതികാലം എന്നിവയെക്കുറിച്ച് മഹാനായൊരു ജ്ഞാനി വിശദമായി വിവരണം നടത്തി. ജ്വരം പൂർണ്ണമായി ദഹനം കഴിഞ്ഞ് വന്നാൽ, അതിന്റെ ആദ്യ ലക്ഷണങ്ങൾ ആഹാരം ദഹിച്ചതിനുശേഷം കാണാം: വിശപ്പും, ശരീരത്തിലെ ഉണങ്ങലും, കൈകാലുകളിൽ പ്രകാശവും, ജ്വരത്തിന്റെ സാന്ദ്രതയും, എട്ട് ദിവസത്തിന് ശേഷം ദോഷങ്ങൾ സജീവമാകുന്നതും. ജ്വരം സ്വന്തം ലക്ഷണങ്ങളാൽ അല്ലെങ്കിൽ പരസ്പര സ്പർശത്തിലൂടെ പടരുകയും ചെയ്യുന്നു. അത്തരത്തിൽ വന്ന ജ്വരത്തിൽ തലവേദന, ബോധക്ഷയം, ഛർദ്ദി, ശരീരത്തിൽ കത്തൽ, തൊണ്ടയും വായും ഉണങ്ങൽ, രുചി നഷ്ടം, സന്ധിവേദന, ഉറങ്ങാൻ കഴിയാതിരിക്കൽ, മനസ്സിന്റെ കുഴപ്പം, നരമുറ്റൽ, ഊറൽ, വളരെ സംസാരിക്കൽ എന്നിവ കാണാം. ഇവയെല്ലാം വാതവും പിത്തവും മൂലം വരുന്നു. മറ്റൊരു വിധത്തിൽ, ജ്വരം കഫവും വാതവും മൂലമാണ് എങ്കിൽ, ചൂട് നഷ്ടപ്പെടൽ, വിശപ്പില്ലായ്മ, സന്ധി-തലവേദന, തുപ്പൽ, ശ്വാസം കുറവ്, ചുമ, കാന്തി നഷ്ടം, തണുത്ത് പോകൽ, ഉണങ്ങിയതും, കണ്ണിന് കറുത്തതും, തലകറക്കം, ഉറക്കം എന്നിവ കാണാം. കഫ-പിത്തം കൂടിയ ജ്വരത്തിൽ, തണുത്ത്, ഉണങ്ങിയതും, ചുരുണ്ടതും, ചൂട്, അസ്ഥിരത, ദാഹം, ചുമ, കഫ-പിത്തം സജീവം, മനസ്സിന്റെ കുഴപ്പം, ഉറക്കം, വായിൽ പാളി, കയ്പ്പ് എന്നിവയെല്ലാം കാണപ്പെടുന്നു. ജ്ഞാനി ഈ ലക്ഷണങ്ങൾ മുഴുവൻ അറിഞ്ഞാൽ, ആവർത്തിച്ചുള്ള കത്തൽ അനുഭവപ്പെടുന്നു. അതിനുശേഷം അത്യന്തം ഉറക്കം, പകലിൽ ഉണർന്നിരിക്കൽ, രാത്രിയിൽ ഉറങ്ങാൻ കഴിയാതിരിക്കൽ എന്നിവ ഉണ്ടാകും. ഒരിക്കൽ, ജ്വരത്തിൽ എപ്പോഴും ഉറക്കം ഉണ്ടാകാം, അല്ലെങ്കിൽ ഉറക്കം ഇല്ലായിരിക്കും; വിയർപ്പ് അധികമായി ഉണ്ടാകാം, അല്ലെങ്കിൽ ഇല്ല; പാട്ട്, നൃത്തം, ചിരി തുടങ്ങിയ പ്രവൃത്തികൾ സ്വാഭാവികമായ നിലയ്ക്കും. കണ്ണുകൾ കണ്ണീരോടെ, മലിനമായ, ചുവന്ന, പതിഞ്ഞ, തിളങ്ങുന്ന താടികളോടുകൂടി കാണാം; കണ്ണിന്റെ വശങ്ങളിലും തല, സന്ധി, അസ്ഥി എന്നിവയിൽ വേദനയും തലകറക്കവും അനുഭവപ്പെടും. ചെവി മുഴങ്ങും, വേദനയും ഉണ്ടാകും, അതീവതണുത്ത് പോകാം, അല്ലെങ്കിൽ ഇല്ല; നാവു കത്തിയതും, കഠിനവും, ഭാരം കൂടിയതും; കൈകാലുകളുടെ സന്ധികൾ ദുർബലവും വിറയലും കാണാം. രക്തവും പിത്തവും തുപ്പൽ, തല ചുറ്റൽ, അത്യന്തം ദാഹം, ശരീരത്തിൽ കറുത്തതോ ചുവന്നതോ പാടുകളും വൃത്തങ്ങളും കാണപ്പെടും. ഹൃദയത്തിൽ വേദന, മലമൂത്രം ആവർത്തിച്ച് പോകൽ, കുറവോ അധികമോ മലമൂത്രം, വായിൽ എണ്ണപോലുള്ള കയ്പ്പ്, ശക്തി നഷ്ടം, ശബ്ദം കഠിനം, ചിതറുന്ന സംസാരവും ഉണ്ടാകും. ദോഷങ്ങൾ ദീർഘമായി പാകം ആവുകയും, സ്ഥിരമായ ഉറക്കം, തൊണ്ടയിൽ ഗർജ്ജനം പോലുള്ള ശബ്ദം ഉണ്ടാകും; ദോഷങ്ങൾ മുഴുവൻ ഒരുമിച്ച് സജീവമാകുമ്പോൾ, അത് ജീവVitality നശിപ്പിക്കുന്നു. വാതം തൊണ്ടയിൽ തടസ്സം ഉണ്ടാക്കുമ്പോൾ, പിത്തം ഉള്ളിൽ അടിച്ചമർത്തപ്പെടുമ്പോൾ, ശാരീരിക ആനന്ദത്തിനുശേഷം, ദോഷങ്ങൾ പുറത്ത് പോകാൻ ശ്രമിക്കുന്നു; അപ്പോൾ, ജ്വരത്തിൽ കണ്ണ് മഞ്ഞ് നിറം പ്രാപിക്കുന്നു. ദോഷങ്ങൾ കൂടുകയും, ദഹനശക്തി നഷ്ടപ്പെടുകയും, എല്ലാ ലക്ഷണങ്ങളും കാണപ്പെടുമ്പോൾ, ഈ ദോഷങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് വന്ന ജ്വരം അസാധ്യമാണ്; അല്ലെങ്കിൽ, അതു കഠിനമായെങ്കിലും സാദ്ധ്യമാണ്. മറ്റിടങ്ങളിൽ, ദോഷങ്ങൾ ചേർന്ന ജ്വരത്തിൽ, പിത്തം വേറേ നിലകൊള്ളുമ്പോൾ, ചർമ്മം അല്ലെങ്കിൽ വയറിൽ കത്തൽ ഉണ്ടാകും, മുൻപ് അല്ലെങ്കിൽ പിന്നീട്. അദ്വിതീയമായി, വാതം-കഫം ചേർന്നാൽ, തണുത്ത് പോകൽ, കത്തൽ, അതുപോലുള്ള ലക്ഷണങ്ങൾ അതികഠിനമാണ്. തണുത്ത് തുടങ്ങുമ്പോൾ പിത്തം സജീവമാകും; കഫം സജീവമാകുമ്പോൾ, ഉരുകലും ഉണങ്ങലും ഉണ്ടാകും. പിത്തം ശാന്തമാകുമ്പോൾ, ബോധക്ഷയം, മദ്യം, ദാഹം വരും; കത്തൽ തുടങ്ങുമ്പോൾ, ഉറക്കം, മന്ദത, ഛർദ്ദി എന്നിവ ക്രമത്തിൽ വരും. ജ്വരം നാലു വിധത്തിലാണ്: പുറം പരിക്ക്, സ്പർശം, ശാപം, മായാജാലം; പരിക്ക് മൂലമുള്ള ജ്വരത്തിൽ കത്തൽ മുതലായ ലക്ഷണങ്ങൾ കാണാം. ശ്രമം മൂലം, വാതം രക്തം ദോഷം വരുത്തി, വേദന, ദുഃഖം, നിറം മാറ്റം, വേദനയോടെ ജ്വരം ഉണ്ടാക്കുന്നു. ജ്വരം ഭൂതഗ്രഹം, ഔഷധം, വിഷം, കോപം, ഭയം, ദുഃഖം, ആഗ്രഹം എന്നിവ മൂലവും ഉണ്ടാകും. ഇതിൽ, അകസ്മാത് ഭൂതഗ്രഹം, സ്പർശം, അല്ലെങ്കിൽ ഔഷധങ്ങളുടെ ഗന്ധം മൂലമോ ഉണ്ടാകും; ഔഷധ ഗന്ധം മൂലമുണ്ടാകുന്നത് ബോധക്ഷയം, തലവേദന, ഛർദ്ദി, ക്ഷയം എന്നിവയാണ്. വിഷം മൂലമുണ്ടാകുന്നത് ബോധക്ഷയം, വയറിളക്കം, കറുത്ത്, കത്തൽ, തലകറക്കം; കോപത്തിൽ വിറയലും തലവേദനയും; ഭയ-ദുഃഖത്തിൽ ചിതറൽ. ആഗ്രഹത്തിൽ തലകറക്കം, വിശപ്പില്ലായ്മ, കത്തൽ, ലജ്ജ, ഉറക്കം, ബുദ്ധി, ഓർമ്മ എന്നിവ നഷ്ടപ്പെടും; ഭൂതഗ്രഹം മുതലായവയിൽ, ദോഷങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് വന്ന ജ്വരത്തിന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ, തുടക്കത്തിൽ വാതം മുതലായവയുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ കാണാം. കോപം, അതികോപം, പിത്തം, ശാപം, മായാജാലം മൂലമുള്ള ജ്വരങ്ങളിൽ, ദോഷങ്ങൾ കഠിനമായി സജീവമാകുമ്പോൾ, അവ ഏറ്റവും സഹിക്കാനാകാത്തതാണ്. മന്ത്ര-മായാജാലം മൂലമുള്ള ജ്വരത്തിൽ, ശരീരം ആദ്യം ഉപദ്രവിക്കപ്പെടും; പിന്നീട് ചർമ്മത്തിൽ പാടുകളും, മനസ്സിൽ ചിതറലും ഉണ്ടാകും. കത്തൽ, ബോധക്ഷയം, എന്നിവയാൽ എപ്പോഴും പിടിയിലായ ഒരാൾക്ക് ജ്വരം ദിനംപ്രതിദിനം വർദ്ധിക്കും; അങ്ങനെ, ജ്വരത്തിന് എട്ട് രൂപങ്ങൾ കാണാം, എന്നാൽ സംക്ഷിപ്തമായി, രണ്ട് തരങ്ങൾ. ജ്വരം ശരീരത്തിൽ അല്ലെങ്കിൽ മനസ്സിൽ, മൃദുവോ കഠിനമോ, അകത്തോ പുറത്തോ, സ്വാഭാവികമോ അസ്വാഭാവികമോ, സാദ്ധ്യമോ അസാധ്യമോ, ലഘുവോ സങ്കീർണ്ണമോ എന്നിങ്ങനെ വരുന്നു. ആദ്യം, ശരീരജ്വരത്തിൽ ചൂട് ശരീരത്തിൽ, മാനസജ്വരത്തിൽ മനസ്സിൽ; വാതം മൂലമുള്ളതിൽ തണുത്ത്, കഫം സജീവമാകുമ്പോൾ. പിത്തം സജീവമാകുമ്പോൾ കത്തൽ; ദോഷങ്ങൾ ചേർന്നാൽ, അകത്ത് വീണ്ടും സജീവമാകും; ജ്വരത്തിൽ, കൂടുതൽ ദോഷങ്ങൾ അകത്ത് അശാന്തതയും, മലമൂത്രം തടസ്സവും ഉണ്ടാകും. പുറമേ ദോഷം സജീവമാകുമ്പോൾ, ചൂട് പുറത്തു സജീവമാകും; മഴ, ശരത്കാലം, വസന്തം എന്നിവയിൽ, വാതം മുതലായ ദോഷങ്ങൾ ക്രമത്തിൽ ജ്വരം ഉണ്ടാക്കുന്നു. അസ്വാഭാവിക ജ്വരം വ്യത്യസ്തവും, സാദ്ധ്യമല്ല; സ്വാഭാവികം കൂടുതലും വാതം മൂലമാണ്; മഴക്കാലത്ത് വാതം, പിത്തം, കഫം സജീവമാകുമ്പോൾ ജ്വരം വരുന്നു. ശരത്കാലത്ത് പിത്തം സജീവമാകും, കഫം അതിനെ പിന്തുടരും; ആ സമയത്ത് ഭക്ഷണത്തിൽ അപകടം ഇല്ല. വസന്തത്തിൽ കഫം കൂടുതൽ, പിന്നെ വാതം, പിത്തം; ദോഷം ലഘുവാണെങ്കിൽ, ജ്വരം സാദ്ധ്യവും സങ്കീർണ്ണതയില്ല. എല്ലാ സാഹചര്യങ്ങളിലും, ദോഷം തിരിച്ചറിയപ്പെടുമ്പോൾ, ജ്വരം മുമ്പുതന്നെ അസാധ്യമായതായി പറയപ്പെടുന്നു; ജ്വരത്തിന്റെ സങ്കീർണ്ണതയിൽ ദഹനശക്തി ദുർബലവും, മൂത്രം അധികവുമാണ്. വിശപ്പില്ല, ദഹനം ശരിയല്ല, ജ്വരത്തിനൊരു പ്രത്യേക രൂപം; ജ്വരത്തിന്റെ ശക്തി വർദ്ധിക്കുന്നു, ദാഹം, ചിതറൽ, ശ്വാസം കുറവ്, തലകറക്കം. മലമൂത്രം പോകാനുള്ള ആവശ്യം, അതിന്റെ തടസ്സം, ജ്വരം പാകം ആവുന്നതിന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ; അതിൽ മാറ്റം വരില്ലെങ്കിൽ, ഏഴ് രാത്രി ഉപവാസം ജ്വരത്തിന് പരിഹാരമാകും. ജ്വരത്തിന് അഞ്ചു വിധങ്ങൾ പറയപ്പെടുന്നു: മലമൂത്രം, കാലം, ശക്തി, ദുർബലത എന്നിവയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ; എന്നാൽ, സാധാരണയായി, എല്ലാ ദോഷങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് വന്നതിൽ നിന്നാണ് ജ്വരം വരുന്നത്. നിരന്തരമായ, സ്ഥിരമായ, ഒരുദിവസം ഇടവിട്ട്, മൂന്നുദിവസം, നാലുദിവസം ഇടവിട്ട് വരുന്ന ജ്വരങ്ങൾ—ദോഷങ്ങൾ, മൂത്രം, മല, ഇവയുടെ ഗന്ധം മൂലമാണ്, അവ മലമൂത്രം മൂലം വ്യാപകമാണ്. അവ ശരീരമാകെ ചൂട് വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു, തുടക്കം മുതൽ തുല്യമായി; അവ ശക്തവും ഭാരവുമാണ്, ജീവരസത്തിൽ വ്യത്യാസമില്ലാതെ നിലകൊള്ളുന്നു. സ്ഥിരമായ, എതിര്തുന്നില്ലാത്ത, അത്തരത്തിലുള്ള ജ്വരം വളരെ സഹിക്കാനാകാത്തതാണ്; ജ്വരം, ചൂട്, ദോഷങ്ങൾ, ദ്രുതഗതിയിൽ ശരീരം നശിപ്പിക്കുന്നു. എല്ലാ രൂപങ്ങളിലും, ജീവരസവും മറ്റും ശുദ്ധമായോ അശുദ്ധമായോ ക്രമത്തിൽ, വാതം, പിത്തം, കഫം ജ്വരം ഏഴു, ആറു, അല്ലെങ്കിൽ പന്ത്രണ്ടു ദിവസങ്ങളിൽ വരുന്നു. ഇങ്ങനെ, ജ്വരത്തിന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ, കാരണം, ഗതികാലം എന്നിവ മഹാനായ ജ്ഞാനി വിശദമായി വിവരിച്ചു; ജ്വരത്തിന്റെ സങ്കീർണ്ണമായ രൂപങ്ങൾ, ദോഷങ്ങൾ, അവയുടെ ഗതികാലം, മനുഷ്യന്റെ ദു:ഖം, അവയുടെ പരിഹാര മാർഗങ്ങൾ എല്ലാം ഈ വിവരണത്തിൽ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.