അജ്ഞാനം ജ്ഞാനത്തെ നശിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ, അശുദ്ധി ശുദ്ധിയെ നശിപ്പിക്കുന്നു; വിശ്വാസഭാവം ഇല്ലായ്മ വിശ്വാസത്തെ നശിപ്പിക്കുന്നു; അസത്യം സത്യത്തെ നശിപ്പിക്കുന്നു. തണുപ്പ് ചൂടിലൂടെ നശിപ്പിക്കപ്പെടുന്നതുപോലെ, ദാരിദ്ര്യം സമ്പത്ത് സമ്പാദിച്ചാൽ ഇല്ലാതാകുന്നു; ദാനധർമ്മം പുകഴ്ത്തലിലൂടെ നശിക്കുന്നു; തപസ്സു അതിശയിപ്പിക്കുന്നതിലൂടെ ക്ഷയിക്കുന്നു. വിദ്യാഭ്യാസമില്ലായ്മയാൽ മകൻ നശിക്കുന്നു; ദൂരെയായിരിക്കുന്ന പശുക്കൾ ക്ഷയിക്കുന്നു; ശാന്തഭാവം കോപത്തിൽ നശിക്കുന്നു; സമ്പത്ത് വർദ്ധനയില്ലായ്മയാൽ ഇല്ലാതാകുന്നു. ജ്ഞാനം വിവേകത്തിലൂടെ ലഭിക്കുന്നു; ഫലം നിരാശയിലൂടെയാണ് ലഭിക്കുന്നത്. അതുപോലെ തന്നെ, പുണ്യപ്രദമായ ഈ ദ്വാദശി പാപനാശത്തിന് പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മഹത്യ, മദ്യപാനം, മോഷണം, ഗുരുപത്നിയോടുള്ള ബന്ധം—ഈ എല്ലാ മഹാപാപങ്ങൾ ഒന്നിച്ച് വന്നാലും, ത്രിപുഷ്കര വ്രതം പാലിച്ചാലും പൂർണമായും നശിപ്പിക്കപ്പെടില്ല. നൈമിഷാരണ്യ, കുരുക്ഷേത്ര, പ്രഭാസ തുടങ്ങിയ പുണ്യഭൂമികളാലും, കലിന്ദി, യമുന, ഗംഗ, സരസ്വതി തുടങ്ങിയ പുണ്യനദികളാലും ഈ പാപങ്ങൾ ഇല്ലാതാകില്ല. ലോകത്തിലെ എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളും ഏകാദശി വ്രതത്തിന് തുല്യമല്ല; ദാനം, ജപം, ഹോമം, മറ്റേതെങ്കിലും പുണ്യകൃത്യങ്ങൾ എവിടെയും ഈ വ്രതത്തിലേക്കു തുല്യമല്ല. ഒരു വശത്ത് ഭൂമിദാനം, മറ്റൊരു വശത്ത് ഹരിദിനം—എന്നാലും അതിനേക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠമാണ് ഈ ഉത്തമ ഏകാദശി, അത്യന്തം മഹാപുണ്യഫലപ്രദമാണ്. ഈ ദിനത്തിൽ, സ്വർണ്ണത്തിൽ വറാഹസ്വരൂപം നിർമ്മിച്ചു, പുതിയ പാത്രത്തിൽ അതിനെ സ്ഥാപിച്ച്, അതിനു മുകളിൽ ഒരു കുമ്പത്തിൽ, അല്ലെങ്കിൽ താമ്രപാത്രത്തിൽ വച്ച്, എല്ലാ വിധ വിത്തുകളും ചേർത്ത്, വെള്ളയുണ്ണി കൊണ്ടു മൂടി, സ്വർണ്ണദീപങ്ങൾക്കും മറ്റു സമഗ്രാർപ്പണങ്ങൾക്കും ഒപ്പം, അത്യന്തം ഭക്തിയോടെ പൂജ നടത്തണം. വറാഹന്റെ പാദങ്ങളിൽ നമസ്കാരം, വറാഹസ്വരൂപത്തിന്റെ നടുവിൽ നമസ്കാരം, നാഭിയിൽ ഗംഭീരമായ നാദത്തോടെ നമസ്കാരം, ശ്രീവത്സമുദ്രികയുള്ള വക്ഷസ്സിൽ നമസ്കാരം അർപ്പിക്കണം. ആയിരം തലകളുള്ള ഭുജങ്ങളിൽ, സർവ്വാധിപതിയായ കണ്ഠത്തിൽ, സർവ്വാത്മാവായ മുഖത്തിൽ, സർവ്വശക്തിയുടെ ഉത്ഭവസ്ഥാനമായ നെറ്റിയിൽ നമസ്കാരം അർപ്പിക്കണം. നൂറു കിരണങ്ങളാൽ പ്രകാശിക്കുന്ന മുടി ചക്രധാരിയായ ദൈവത്തിന്റേതായി ആരാധിക്കണം. വിധിപ്രകാരം പൂജ ചെയ്ത്, രാത്രിയിലുടനീളം ജാഗരണം നടത്തണം. ദേവതയുടെ മഹിമ വിവരിക്കുന്ന പുരാണം ശ്രവിച്ച്, പിറ്റേന്ന് പ്രഭാതത്തിൽ അതു യോഗ്യനായ ബ്രാഹ്മണനു സമർപ്പിക്കണം. സ്വർണ്ണവറാഹത്തോടൊപ്പം ആവശ്യമായ ഉപകരണങ്ങൾ നൽകി, വ്രതം ഒരിക്കൽ പാലിച്ചശേഷം, അതീവ സംതൃപ്തിയില്ലാതെ ഉപവാസം അവസാനിപ്പിക്കണം. ഇങ്ങനെ ചെയ്താൽ, ആൾ ജ്ഞാനിയായിത്തീരും, ഇനി ഒരിക്കലും ശിശുവായിത്തീരില്ല. ഈ പുണ്യപ്രദമായ ഏകാദശി വ്രതം പാലിച്ചാൽ, മൂന്ന് ഋണങ്ങളിൽ നിന്നുമുള്ള മോക്ഷം ലഭിക്കും; എല്ലാ വ്രതങ്ങളും അനുഷ്ഠിച്ചവനായി മനസ്സിൽ ആഗ്രഹിക്കുന്നതെല്ലാം നേടും. ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: ഹരി, സർവ്വദായകൻ, പ്രീതനാകുന്ന വ്രതങ്ങൾ ഞാൻ വിശദീകരിക്കാം, വ്യാസാ, ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കൂ. ശാസ്ത്രത്തിൽ നിർദ്ദേശിച്ചിട്ടുള്ള ആചരണം വ്രതം എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്; അതാണ് തപസ്സായി കരുതപ്പെടുന്നത്. ഈ വ്രതത്തിന്റെ പ്രത്യേക ആചാരങ്ങൾ സ്വയംനിയന്ത്രണം മുതലായവയാണ്; ദിവസത്തിൽ മൂന്ന് പ്രാവശ്യം സ്നാനം ചെയ്യണം, നിലത്ത് ഉറങ്ങണം, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കണം. സ്ത്രീകളുമായോ ശൂദ്രന്മാരുമായോ പതിതന്മാരുമായോ സംസാരിക്കാതിരിക്കുക; കഴിയുന്നതുവരെ പഞ്ചഗവ്യം അർപ്പിക്കുക. സദാചാരിയായവൻ ഈ എല്ലാ തപസ്സുകളും നിർവ്വഹിക്കണം; മുടി സംരക്ഷണാർത്ഥം ഇരട്ടമായി വ്രതം പാലിക്കണം. ഉപവാസം ചെയ്യുന്നവർ കഞ്ചാവ്, ഉഴുന്ന്, പയർ, കടല, ചോളം, പച്ചക്കറികൾ, തേൻ എന്നിവയും മറ്റു ഭക്ഷണങ്ങളും ഒഴിവാക്കണം. പൂക്കൾ, അലങ്കാരങ്ങൾ, വസ്ത്രങ്ങൾ, ധൂപം, സുഗന്ധതൈലം, പല്ലു തേക്കൽ, കാജൽ—all these are spoiled by fasting. പശുവിന്റെ അഞ്ചു ഉൽപ്പന്നങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ദന്തകഷ്ടം ഉപയോഗിച്ച് പല്ലു തേക്കണം; വെള്ളം ആവർത്തിച്ച് കുടിക്കലും, പാനസീലയും ഉപവാസം ഭംഗപ്പെടുത്തും. ദിവസത്തിൽ ഉറങ്ങലും, ലൈംഗിക ബന്ധവും ഉപവാസം ഭംഗപ്പെടുത്തും; ക്ഷമ, സത്യൻ, ദയ, ദാനം, ശുദ്ധി, ഇന്ദ്രിയനിയന്ത്രണം എന്നിവ നിർദ്ദേശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ദേവതാരാധന, ഹോമം, സംതൃപ്തി, മോഷണരഹിതത്വം—ഈ പത്ത് ധർമങ്ങൾ എല്ലാ വ്രതങ്ങൾക്കും പൊതുവായവയാണ്. നക്ഷത്രങ്ങൾ കാണുക, രാത്രിയിലോ പകലിലോ ഭക്ഷണം ചെയ്യുക, ഒരു പാല കാളവണ്ടി മൂത്രവും അര അളവ് കാളവണ്ടി ചാണകവും ദാനം ചെയ്യുക നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു. ഏഴു പാല പാൽ, മൂന്നു പാല തൈര്, ഒരു പാല നെയ്യ്, ഒരു പാല കുശജലം എന്നിവയും നൽകണം. ഗായത്രി ജപവും ഗന്ധേതി സൂക്തവും പാരായണം ചെയ്ത്, തൈര് എടുത്ത്, 'തേജോസി' എന്ന ആഹ്വാനത്തോടെ ദേവതയെ ആരാധിച്ച് ബ്രഹ്മകൂർച വ്രതം പാലിക്കണം. ഹോമം, അഭിഷേകം, യാഗം, ദാനവ്രതങ്ങൾ, വേദവ്രതങ്ങൾ, കാളയെ വിടൽ, മുണ്ടനം, ഉപവീതം എന്നിവ നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു. അശുദ്ധമാസത്തിൽ മംഗളകൃത്യങ്ങളും അഭിഷേകവും ഒഴിവാക്കണം; അമാവാസ്യ മുതൽ അമാവാസ്യ വരെ ചന്ദ്രമാസം മുപ്പത് ദിവസമാണ്. സൂര്യൻ രാശി മാറുമ്പോൾ സൂര്യമാസം ഇരുപത്തേഴു ദിവസമാണ്, നക്ഷത്രങ്ങൾ അടിസ്ഥാനമല്ല; വിവാഹത്തിനും യാഗാരംഭത്തിനും സൂര്യമാസം, വ്രതങ്ങൾക്കു ചന്ദ്രമാസം ഉപയോഗിക്കണം. അഗ്നിയോട് ബന്ധമുള്ള ദ്വിതീയ, ആറു ഋഷികളും വസു, ആന്ധ്ര ദിവസങ്ങളും; രുദ്രയോടു ചേർന്ന ദ്വാദശി, ചതുർദശി, പൂർണ്ണിമ—ഇവ നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു. പ്രതിപതിയും അമാവാസ്യയും ഒരുമിച്ചുവരുമ്പോൾ വലിയ ഫലം ലഭിക്കും; എന്നാൽ ഈ കൂട്ടിച്ചേർന്ന തിഥി അത്യന്തം അശുഭമാണ്, മുമ്പ് സമ്പാദിച്ച പുണ്യം പോലും നശിപ്പിക്കും. സ്ത്രികൾക്ക്, മാസവൃതം ആരംഭിച്ചാൽ വ്രതം തടസ്സപ്പെടും; ദാനം പോലുള്ള മറ്റു കൃത്യങ്ങൾ ചെയ്യാം, പക്ഷേ ശരീരവൃതങ്ങൾ സ്വയം ചെയ്യണം. കോപം, അലസത, ലോഭം എന്നിവയാൽ വ്രതം ഭംഗപ്പെട്ടാൽ മൂന്നു ദിവസം ഭക്ഷണം ഒഴിവാക്കണം, തല മുണ്ഡനം ചെയ്യണം. ശരീരം അക്ഷമമായാൽ പുത്രന്മാരോ മറ്റാരോ വ്രതം നിർവഹിക്കണം; ബ്രാഹ്മണൻ വ്രതം ചെയ്യുമ്പോൾ ബോധം നഷ്ടപ്പെട്ടാൽ വെള്ളം മുതലായ മരുന്നുകൾ നൽകണം. ബ്രഹ്മാവ് വീണ്ടും പറഞ്ഞു: ഞാൻ ആദ്യദിനത്തിൽ ആരംഭിക്കുന്ന വ്രതങ്ങൾ വിശദീകരിക്കാം, വ്യാസാ, ശ്രവിക്കൂ. ശിഖി വ്രതം വൈശ്വാനരപദം കൈവരിക്കാൻ സഹായിക്കുന്നു. ആദ്യദിനത്തിൽ ഒരിക്കൽ മാത്രം ഭക്ഷണം കഴിക്കണം, അവസാനം തവിട്ടുനിറമുള്ള ഒരു പശു ദാനം ചെയ്യണം; ചൈത്രമാസത്തിൽ ആരംഭിച്ച് സുഗന്ധപുഷ്പങ്ങൾ, ഉപഹാരങ്ങൾ, മാലകൾ, മനോഹരമായ വിഭവങ്ങൾ എന്നിവയോടെ ബ്രഹ്മയെ ആരാധിക്കണം. ഹോമം നടത്തി ദേവതയെ ആരാധിച്ചാൽ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും സാധിക്കും; കാർത്തിക മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷ അഷ്ടമിയിൽ ഒരു വർഷം പൂക്കൾ അർപ്പിക്കണം. പുഷ്പങ്ങൾ ദാനം ചെയ്താൽ സൗന്ദര്യം ലഭിക്കും; ശ്രാവണ മാസത്തിലെ കൃഷ്ണപക്ഷ തൃതീയയിൽ ശ്രീധരനെ ധനസഹിതം ആരാധിക്കണം. ഇങ്ങനെ, ശാസ്ത്രാനുസൃതമായ ഈ വ്രതങ്ങൾ ഭക്തിയോടെ ആചരിച്ചാൽ, ഭഗവാൻ ഹരി പ്രീതനായി, ഭക്തർക്ക് സർവ്വലാഭവും പുണ്യഫലവും നൽകുന്നു.