ദേവന്മാര് ആഗ്നിയെ ആകാശത്തിന്റെ ഉച്ചസ്ഥാനം പോലെ ഉയര്ത്തിയെടുത്തു. അഗ്നി ഈ വിധത്തില് ഉയര്ത്തപ്പെട്ടപ്പോള്, ബ്രഹസ്പതിയെ അഭ്യര്ത്ഥിച്ചു: "എല്ലാം അര്പ്പിക്കപ്പെടണം, കാരണം ഭോക്തവ്യമായ എല്ലാ വസ്തുക്കളില് നിന്നാണ് സകലവും ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്." അര്ക്ക, പലാശ, ഖദിര, അപാമാര്ഗ, പിപ്പല എന്നീ ഔഷധങ്ങള് ഉപയോഗിക്കേണ്ടതാണെന്ന് നിര്ദ്ദേശം നല്കപ്പെട്ടു. ഹോണി, നെയ്യ്, തൈര് എന്നിവ ചേര്ത്താണ് ഹോമദ്രവ്യങ്ങള് ഒരുക്കേണ്ടത്. തൈര് ചോര്, ഹവിസ്സുകള്, വിവിധതരം മാംസം, വിവിധ ഭക്ഷ്യവസ്തുക്കള് എന്നിവയും അര്പ്പിക്കപ്പെടണം. പശു, ശംഖ്, രഥം, പൊന്നു, വസ്ത്രം, കുതിര എന്നിവയും ഗ്രഹങ്ങളോടൊപ്പം എപ്പോഴും ആദരിക്കപ്പെടണം, കാരണം ഇവയിലൂടെ രാജത്വം പോലുള്ള ഫലങ്ങള് ലഭിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ യാജ്ഞവല്ക്ക്യന് ഉപദേശിച്ച ഗ്രഹശാന്തി വിവരണമായ നൂറ്റൊന്നാം അധ്യായം സമാപിച്ചു. ഇതിനുശേഷം, യാജ്ഞവല്ക്ക്യന് വാനപ്രസ്ഥാശ്രമത്തിന്റെ കര്മ്മങ്ങള് വിശദീകരിച്ചു. മഹർഷിമാരെ അഭിസംബോധന ചെയ്ത്, വാനപ്രസ്ഥന് ബ്രഹ്മചാരിയായിരിക്കണം, അഗ്നിഹോത്രം നടത്തണം, ഭക്തിയോടെ പൂജ ചെയ്യണം, ക്ഷമയോടെ ജീവിക്കണം. അവന്റെ ആശ്രിതരെ സംതൃപ്തരാക്കണം; ആത്മസംയമനത്തോടെ ജടയും ദാഡിയും ദേഹമുടിയും നിലനിര്ത്തണം. സ്വാധ്യായത്തില് ഭക്തിയുള്ളവനായി, ധ്യാനത്തില് ലീനനായി, എല്ലാ ജന്തുക്കളുടെയും ഹിതത്തിനായി പ്രവര്ത്തിക്കണം. ആശ്വയുജ മാസത്തില് ചെയ്ത കര്മ്മങ്ങള് ഉപേക്ഷിച്ച്, യുക്തമായ സമയത്ത് വ്രതാദികള് ആചരിക്കണം. ചന്ദ്രായണ വ്രതകാലത്ത് നിലത്തു കിടക്കണം, പഴം മുതലായവ ഉപയോഗിച്ച് കര്മ്മങ്ങള് ചെയ്യണം. ശീതകാലത്ത്, ഈര്പ്പമുള്ള വസ്ത്രം ധരിച്ച്, ദിനം മുഴുവന് യോഗാഭ്യാസം ചെയ്തു, ക്രോധമില്ലാതെ, എല്ലാവരോടും എല്ലായ്പ്പോഴും സംതൃപ്തനായി ജീവിക്കണം. ഇങ്ങനെ യാജ്ഞവല്ക്ക്യന് പഠിപ്പിച്ച വാനപ്രസ്ഥന്റെ കര്മ്മങ്ങള് വിശദീകരിക്കുന്ന നൂറ്റിരണ്ടാമത്തെ അധ്യായം സമാപിച്ചു. അതിനുശേഷം, യാജ്ഞവല്ക്ക്യന് സന്ന്യാസിയുടെ കര്മ്മങ്ങള് വിശദീകരിച്ചു. പ്രജാപത്യ കര്മ്മം പൂര്ത്തിയാക്കിയ ശേഷം, അഗ്നിയെ അന്ത്യര്ധയില് സ്ഥാപിച്ച്, സകലബന്ധങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ച്, ഭിക്ഷയര്ത്ഥം ഗ്രാമത്തില് പ്രവേശിക്കണം. ഗ്രാമത്തില് ഭക്ഷ്യത്തിനായി മാത്രം ഭിക്ഷയെടുക്കുന്നവനാണ് യഥാര്ത്ഥ സന്ന്യാസി. എന്നാല്, അശുദ്ധമായ കാര്യങ്ങള്ക്കായി ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഭിക്ഷുകന് ശരിയായ വഴിയിലല്ല. സമ്പൂര്ണ്ണ യോഗസിദ്ധനായവന് ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ച് ഇഹലോകത്തുതന്നെ അമൃതത്വം പ്രാപിക്കും. ഇങ്ങനെ യാജ്ഞവല്ക്ക്യന് പറഞ്ഞ വാനപ്രസ്ഥനും സന്ന്യാസിയുടെയും കര്മ്മങ്ങള് വിശദീകരിക്കുന്ന നൂറ്റിമൂന്നാം അധ്യായം സമാപിച്ചു. പാപകര്മ്മങ്ങളുടെ ഫലങ്ങള് യഥാക്രമം പ്രതിപാദിച്ചു. നരകത്തിന്റെ പതാകയില് നിന്നാണ് പാപഫലങ്ങളുടെ നാശം ഉദയിക്കുന്നത്. പൊന്നു മോഷ്ടിക്കുന്നവന് കീടമായോ പുഴുവായോ ജനിക്കും; ഗുരുപത്നിയെ ലംഘിച്ചവന് പുല്ലായോ മറ്റേതെങ്കിലും ചെടിയാവും. ബ്രാഹ്മണഹത്യ ചെയ്താല് ഈ എല്ലാ ദുരിതങ്ങളും സംഭവിക്കാം, അല്ലെങ്കില് ഒരു കുഞ്ഞിന് പോലും ഈ ദോഷങ്ങള് ബാധിക്കാം. ധാന്യ മോഷ്ടിക്കുന്നവന്, അധിക അവയവമുള്ളവന്, അപവാദം പറയുന്നവന്, ദുർഗന്ധമുള്ളവന്—ഇവരൊക്കെയും ദുഷ്ഫലങ്ങള് അനുഭവിക്കും. ബ്രാഹ്മണസമ്പത്ത് മോഷ്ടിക്കുന്നവനും പെണ്ണിനെ വാങ്ങുന്നവനും കാട്ടില് ഭൂതമായോ കാളയായോ ജനിക്കും. വെള്ളരിക്ക മോഷ്ടിക്കുന്നവന് ധാന്യ മോഷ്ടിക്കുന്ന എലിയായി ജനിക്കും. മാംസം മോഷ്ടിക്കുന്നവന് കഴുകനാവും; വസ്ത്രം മോഷ്ടിച്ചാല് കുഷ്ഠരോഗിയാവും; ഉപ്പ് മോഷ്ടിച്ചാല് കാടാമ് പക്ഷിയായി ജനിക്കും. നല്ല ലക്ഷണങ്ങളില്ലാത്തവര് ദരിദ്രരായി, അധമരായി ജനിക്കും; നല്ല ലക്ഷണങ്ങളുള്ളവര് ധന്യരും ധാന്യസമൃദ്ധരായും ജനിക്കും. ഇങ്ങനെ യാജ്ഞവല്ക്ക്യന് പഠിപ്പിച്ച കര്മ്മഫലങ്ങളുടെ വിശദീകരണമുള്ള നൂറ്റിനാലാമത്തെ അധ്യായം സമാപിച്ചു. നിശ്ചിത കര്മ്മങ്ങള് നിര്വഹിക്കാതിരിക്കുകയും, നിന്ദ്യമായ പ്രവര്ത്തനങ്ങള് ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നവരില് നിന്നും പാപം ഉത്ഭവിക്കുന്നു. അതിനാല് പാപം ശുദ്ധീകരിക്കാനായി പ്രായശ്ചിത്തം ആത്മാര്ത്ഥതയോടെ നിര്വഹിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ഇങ്ങനെ പ്രായശ്ചിത്തം അനുഷ്ഠിച്ചാല് ലോകം സന്തുഷ്ടമാകും, പാപം നശിക്കും. പാപികള് മഹാരൗരവം, റൗരവം തുടങ്ങിയ നരകങ്ങളില് പോകുന്നു. അവര് സഞ്ജീവനി എന്ന ഹംസം പോലുള്ള ചുവപ്പ് നിറമുള്ള നദിയിലേക്കാണ് യാത്ര. പുണ്യഹീനരായ പാപികള് അവീചി, കുംബീപാകം എന്നീ നരകങ്ങളില് എത്തുന്നു. ഗുരുവിനെ അല്ലെങ്കില് വേദത്തെ നിരസിക്കുന്നത് ബ്രാഹ്മണഹത്യയ്ക്കു തുല്യമായ പാപമാണ്. രതികള് ഉള്ള സ്ത്രീയുടെ വായില് രുചികാണുന്നത് മദ്യപാനത്തിന് തുല്യമായി കണക്കാക്കുന്നു. സുഹൃത്തിന്റെ ഭാര്യയുമായി, കന്യയുമായി, സ്വജാതിയുമായി, ചണ്ഡാലസ്ത്രിയുമായി ദുഷ്പ്രവൃത്തികള് ചെയ്യുന്നത് ഗുരുതര പാപമാണ്. ഇങ്ങനെ യാജ്ഞവല്ക്ക്യന് പഠിപ്പിച്ച കര്മ്മഫലങ്ങളും പ്രായശ്ചിത്തങ്ങളും വിശദീകരിക്കുന്ന അധ്യായം സമാപിച്ചു.