ധർമ്മബോധനത്തിനുവേണ്ടി നിയുക്തനായവൻ ആ പരമമായ സ്ഥാനത്തെത്തി. വിഷ്ണുവിനെ ധ്യാനിക്കുന്നതിന്റെ ജപം ആരെങ്കിലും ആചരിച്ചാൽ, അവനും പരമാവസ്ഥയെ പ്രാപിക്കും. ഇതോടെ ഭഗവത് ഗരുഡ മഹാപുരാണത്തിലെ ആചാരകാണ്ഡയിലെ ആദ്യഭാഗത്തിന്റെ ഇരുപത്തിരണ്ടാം അധ്യായമായ "വിഷ്ണു ധ്യാനം" സമാപിക്കുന്നു. തുടർന്ന്, ഹരിയെ അഭിസംബോധന ചെയ്ത് ചോദിക്കുന്നു: "ഹരി, യാജ്ഞവൽക്ക്യൻ മുൻകാലത്ത് പഠിപ്പിച്ച ധർമ്മം എങ്ങനെ ആയിരുന്നു?" ഹരി മറുപടി പറയുന്നു: "ഋഷികൾ എല്ലാ വർണ്ണങ്ങളുടെ കര്മ്മങ്ങളെക്കുറിച്ച് അന്വേഷിക്കാൻ യാജ്ഞവൽക്ക്യന്റെ അടുക്കൽ പോയി ചോദിച്ചു." അപ്പോൾ യാജ്ഞവൽക്ക്യൻ പറഞ്ഞു: "പുരാണങ്ങൾ, തർക്കം, മീമാംസ, ധർമ്മശാസ്ത്രങ്ങളുടെ ഉപാംഗങ്ങൾ എന്നിവയുമായി ചേർത്ത് ധർമ്മം പഠിക്കണം. വേദങ്ങൾ പതിനാലാണ്, അവയാണ് ജ്ഞാനത്തിന്റെയും ധർമ്മത്തിന്റെയും ഉറവിടം. വസിഷ്ഠൻ, ദക്ഷൻ, സംവർതൻ, ശാതാതപൻ, പരാശരൻ, ഗൗതമൻ, ശംഖലിഖിതൻ, ഹരിതൻ, അത്രി, ഞാനെന്നു പറയുന്നവരാണ് ഈ ജ്ഞാനപരമ്പരയുടെ ഭാഗം. സ്ഥലം, സമയം, ഉചിതമായ മാർഗം, വിശ്വാസം എന്നിവ അനുസരിച്ച് ദാനങ്ങൾ നൽകരുത്. യാഗങ്ങൾ, ആത്മസംയമനം, അഹിംസ, ദാനം, സ്വാധ്യായം—ഇവയാണ് വേദപാരായണികൾക്കും പരാശരജ്ഞാനത്തിനും നിർദ്ദിഷ്ടമായ കര്മ്മങ്ങൾ. വർണ്ണങ്ങൾ ബ്രാഹ്മണൻ, ക്ഷത്രിയൻ, വൈശ്യൻ, ശൂദ്രൻ എന്നിങ്ങനെയാണ്; ഇവയിൽ ആദ്യത്തെ മൂന്നു ദ്വിജന്മാരാണ്. ഗർഭത്തിൽ ജീവൻ പ്രാപിക്കുന്ന സമയത്ത് തന്നെ ഗർഭാധാനസംസ്കാരം നിർവ്വഹിക്കണം. ജനനത്തിനു ശേഷം പതിനൊന്നാം ദിവസം, നാലാം മാസത്തിൽ ശിശു പുറത്തുവരുന്നു. ഇതുവഴി ബീജവും ഗർഭവുമാകുന്ന പാപങ്ങൾ ശാന്തമാവുന്നു." ഇതോടെ "യാജ്ഞവൽക്ക്യൻ പഠിപ്പിച്ച വർണ്ണധർമ്മങ്ങളുടെ വിശദീകരണം" എന്ന അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു. അടുത്ത അധ്യായത്തിൽ, ബ്രാഹ്മണന്റെ ഉപനയനം എപ്പോൾ നടത്തണം എന്ന് വിശദീകരിക്കുന്നു: ഗർഭധാരണത്തിന്റെ എട്ടാം വർഷം അല്ലെങ്കിൽ ജനനത്തിന്റെ എട്ടാം വർഷം ബ്രാഹ്മണന്റെ ഉപനയനം നടത്തണം. ഉപനയനം നടത്തിയ ശേഷം, ഗുരു ശിഷ്യനെ മഹാവ്യാഹൃതി മന്ത്രങ്ങൾ ഉൾപ്പെടെ ഉപദേശിക്കണം. പകലിൽ, സന്ധ്യാകാലങ്ങളിൽ, യജ്ഞോപവീതം ഇടതു ഭുജത്തിൽ വച്ച്, കിഴക്കോട്ട് നോക്കി ഇരിക്കണം. ശൗചം കഴിഞ്ഞ്, മണ്ണ് ഉപയോഗിച്ച് വെള്ളം കൊണ്ട് ശുദ്ധീകരണം നടത്തണം. കിഴക്കോട്ട് തിരിഞ്ഞ്, മുട്ടുകൾ ചേർത്ത്, ശുദ്ധമായ സ്ഥലത്ത് ഇരിക്കണം. കൈയിലെ ചെറുവിരൽ, ഉരുത്തിരിഞ്ഞ വിരൽ, വിരൽതുമ്പ് എന്നിവയുടെ അടിയും മുകളുമൊക്കെ സ്പർശിച്ച്, മൂന്നു പ്രാവശ്യം വെള്ളം കുടിച്ചു, രണ്ടുപ്രാവശ്യം വായ് തുടച്ച്, ശരീരത്തിലെ മുഖദ്വാരങ്ങൾ വെള്ളം കൊണ്ടു സ്പർശിക്കണം. ഹൃദയം, കഴുത്ത്, താലു, നാഭി എന്നിങ്ങനെ ജാതിയനുസരിച്ച് സ്പർശിക്കണം. സ്നാനം ചെയ്ത്, ജലദേവതകൾക്കും ശുദ്ധീകരണത്തിനും പ്രാണനിയന്ത്രണത്തിനും മന്ത്രങ്ങൾ ജപിക്കണം. വ്യാഹൃതികളോടുകൂടിയ ഗായത്രി മന്ത്രം ശിരസു നമിച്ച് ജപിക്കണം. പ്രാണയം നിയന്ത്രിച്ച്, ജലമണിഞ്ഞ്, ദേവതയെ ഉദ്ദിഷ്ടമായി മൂന്ന് ഋക്കുകൾ ജപിക്കണം. പ്രഭാതത്തിൽ, സൂര്യനെ കാണുന്നതിന് മുമ്പ് ഇങ്ങനെ സന്ധ്യാവന്ദനം നടത്തണം. പിന്നീട്, മുതിർന്നവരെ ആദരപൂർവ്വം അഭിവാദ്യം ചെയ്യണം; "ഞാൻ ഫലാന്നു" എന്നിങ്ങനെ പറയണം. വിളിക്കപ്പെടുമ്പോൾ, പഠിച്ചതു മുഴുവൻ വേദപാഠം ചെയ്ത് അറിയിക്കണം. ദണ്ഡം, മൃഗചർമ്മം, യജ്ഞോപവീതം, മെഖല (കെട്ട്) എന്നിവ ധരിക്കണം. മന്ത്രങ്ങളുടെ ഛന്ദസ്സുകൾ ആദിയിൽ, മധ്യേ, അവസാനം പാലിക്കണം. ഹോമം ചെയ്തു谆, വിനയത്തോടെ ഗുരുവിന്റെ അനുമതിയോടെ ഭക്ഷണം കഴിക്കണം. ബ്രഹ്മചാര്യത്തിൽ, ഒരു ഭക്ഷണം പോലും ഒഴിവാക്കരുത്, ദുരിതം ഉണ്ടായാൽ മാത്രമേ കഴിക്കാവൂ. തേൻ, മാംസം, പാകം ചെയ്ത ഭക്ഷ്യങ്ങൾ എന്നിവ ഒഴിവാക്കണം. ഉപനയനം കഴിഞ്ഞ് ഗുരു ശിഷ്യന് യജ്ഞോപവീതം നൽകുന്നു; അങ്ങനെ അവൻ ദ്വിജനായി വിളിക്കപ്പെടുന്നു. മാതാപിതാക്കളെയും ഗുരുവിനെയും ആദരിക്കണം; ഇവരിൽ മാതാവ് ഏറ്റവും വന്ദനീയൾ. ചിലർ ഉപനയനം യജ്ഞോപവീതം ധരിക്കുന്ന സമയത്താണ് നടക്കേണ്ടതെന്ന് പറയുന്നു; മറ്റുള്ളവർ പതിനാറാം വയസ്സിൽ കേശകണ്ഠനം (മുടി മുറിക്കൽ) സമയത്താണെന്ന് പറയുന്നു. ബ്രാഹ്മണർ, ക്ഷത്രിയർ, വൈശ്യർ എന്നിവർക്കുള്ള ഉപനയനം നിർദ്ദിഷ്ടമായ സമയങ്ങളിൽ വേണം. ഇങ്ങനെ ഗരുഡ മഹാപുരാണത്തിലെ ആചാരകാണ്ഡയുടെ ഈ ഭാഗങ്ങൾ ധർമ്മത്തിന്റെ ഉന്നതതയും, വർണ്ണങ്ങളുടെ കര്മ്മങ്ങളും, ഉപനയനം തുടങ്ങിയ സംസ്കാരങ്ങളുടെ വിശുദ്ധതയും വിശദീകരിക്കുന്നു.