അഗ്നിയുടെ രൂപം ധരിച്ച്, ആ അസുരൻ തന്റെ ഇഷ്ടാനുസൃതമായി പ്രവർത്തിച്ചു. അവിടെ, ഇന്ദ്രഗോപ എന്ന ചെറു കീടങ്ങൾ അണിഞ്ഞു, പച്ചമാക്കയുടെ ചുണ്ടുപോലെയുള്ള നിറത്തിൽ, നല്ല രൂപത്തിൽ, പുഷ്ടിയുള്ളതുപോലെയായിരുന്നു അതിന്റെ രൂപം. അതിന്റെ നടുവ് ചന്ദ്രപ്രഭയിൽ വെളുത്തും അത്യന്തം നിർമ്മലമായ നിറവും, ആ പാളി നീലക്കല്ലിന്റെ നിറംപോലെയും കാണപ്പെടുന്നു. ഇതോടെ രക്തപുഷ്പരത്നങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള പരിശോധനയെ വിവരിക്കുന്ന എഴുപത്തിയെട്ടാം അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു. കാവേരി, വിന്ധ്യ, യവന, ചൈന, നേപ്പാൾ എന്നീ പ്രദേശങ്ങളിൽ 'തൈലം' എന്നറിയപ്പെടുന്ന സ്ഫടികം ഉദിക്കുന്നു. ആ സ്ഫടികം ആകാശംപോലെയുള്ള നിർമ്മലതയുള്ളതാണെങ്കിലും, മറ്റു രത്നങ്ങളേക്കാൾ അതിന് തുല്യതയില്ല; എന്നാൽ പാപനാശിനിയായതുമാണ്. ഇതോടെ സ്ഫടിക പരിശോധനയെക്കുറിച്ചുള്ള എഴുപത്തൊമ്പതാം അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു. കേരളം ഉൾപ്പെടെയുള്ള പ്രദേശങ്ങളിൽ, അതിന്റെ അവശിഷ്ടമായ ഉള്ളിലുളള ഭാഗം എടുത്ത്, അതിനുള്ളിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠമായത് മുയലിന്റെ രക്തം പോലെയും, ഗുഞ്ചാ അല്ലെങ്കിൽ ജബാ പുഷ്പത്തിന്റെ നിറം പോലെയും കാണപ്പെടുന്നു. മറ്റു പ്രദേശങ്ങളിൽ ഉൽപാദിപ്പിക്കുന്നതു ശ്രേഷ്ഠമല്ല; അതിന്റെ മൂല്യം പ്രത്യേകമായ കൌശലത്തിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. ലോകത്തിൽ ധനവും ധാന്യവും നൽകുകയും, വിഷഭയവും രോഗവും നീക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ശൌനകാ, ഇതാണ് സ്ഫടികവും പവഴയും സംബന്ധിച്ച വിജ്ഞാനം. ഇതോടെ പവഴ പരിശോധനയെക്കുറിച്ചുള്ള എൺപതാം അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു. ഇനി ഞാൻ എല്ലാ പുണ്യതീർത്ഥങ്ങളെയും വിവരിക്കാം; അവയിൽ ഗംഗാ തീർത്ഥങ്ങൾ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠമാണ്. ഗംഗാദ്വാരം, പ്രയാഗം, ഗംഗയും സമുദ്രവും സംഗമിക്കുന്ന സ്ഥലം—ഇവിടങ്ങളിൽ സേവനവും പിതൃകർമ്മവും നടത്തി, മനുഷ്യർക്ക് എല്ലാ അഭിലാഷങ്ങളും ലഭിക്കുകയും പാപങ്ങൾ ജയിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. കുരുക്ഷേത്രം പരമ തീർത്ഥം, ദാനാദികൾ മുഖേന ഭോഗവും മോക്ഷവും നൽകുന്നു. ദ്വാരക എന്ന മനോഹര നഗരവും ഭോഗം, മോക്ഷം ഇരട്ടിയായി നൽകുന്നു. കെദാരം എല്ലാ പാപങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്നു; ശംഭല ഗ്രാമം ശ്രേഷ്ഠമാണ്. ശ്വേതദ്വീപ്, മായാനഗരം, നൈമിഷം, പരമ പുഷ്കരം എന്നിവയും. വൈനായകം എന്ന മഹാ പുണ്യസ്ഥലവും, രാമഗിരിയിലെ ശ്രേഷ്ഠമായ ആശ്രമവും. രാമേശ്വരം പരമ തീർത്ഥം, കാർത്തികേയൻ ഏറ്റവും ഉന്നതൻ. ഉജ്ജയിനിയിൽ മഹാകാലൻ; കുബ്ജകയിൽ ശ്രീധരഹരി. മഹാകേശി, കാവേരി, ചന്ദ്രഭാഗ, വിപാശ എന്നിവയും. മഥുര എന്ന മനോഹര നഗരം, ശോണമഹാനദിയും. അവിടെയെല്ലാം സൂര്യൻ, ശിവൻ, ഗണൻ, ദേവി, ഹരി എന്നിവരും വസിക്കുന്നു. പൂജ, പിതൃകർമ്മം, പിണ്ഡപ്രദാനം—ഇവിടെയൊക്കെ അനശ്വരമാകുന്നു. കോക്കമുഖം, വരാഹം, ഭുന്ദിരം (സ്വാമി എന്നറിയപ്പെടുന്നത്), കാമരൂപം (കാമാഖ്യാ ദേവി വസിക്കുന്ന സ്ഥലം), വീരാജ, ശ്രീപുരുഷോത്തമം, ഗോദാവരി മഹാനദി, പയോഷ്ണി, ഗോകർണം, മഹിഷ്മതി നഗരം—ഇവയും പുണ്യസ്ഥലങ്ങളാണ്. കൃതയുഗത്തിൽ നിർമ്മലത്വം മോക്ഷം നൽകുന്നു; സമീപത്താണ് ശാർങ്ധര. നന്ദിതീർഥം മോക്ഷം നൽകുകയും, ഒരു കോടി തീർത്ഥയാത്രയുടെ ഫലവും നൽകുന്നു. കൃഷ്ണവേണി, ഭീമരഥി, ഗണ്ഡകി, ഇറാവതി എന്നിവയും. ബ്രഹ്മത്തിൽ ധ്യാനം പരമ തീർത്ഥം; ആത്മനിയന്ത്രണം പുണ്യസ്ഥലമാണ്. ജ്ഞാനസരസ്സിൽ, ധ്യാനജലത്തിൽ, രാഗദ്വേഷങ്ങളുടെ മലിനതകൾ നശിക്കുന്നു. 'ഇത് പുണ്യസ്ഥലം, ഇത് അല്ല' എന്ന് വ്യത്യാസം കാണുന്നവർ—അവർക്ക് പരമാർത്ഥം മനസ്സിലാവുന്നില്ല. എല്ലാം ബ്രഹ്മമാണെന്നറിഞ്ഞവനു അതിനപ്പുറം വേറൊരു പുണ്യസ്ഥലം ഇല്ല. എല്ലാ നദികളും, എല്ലാ പർവ്വതങ്ങളും, ദേവതാദികൾ ആരാധിച്ച എല്ലാ പുണ്യസ്ഥലങ്ങളും—ഇവയെല്ലാം അങ്ങനെയാണ്.