പദ്മരാഗം എന്ന രത്നത്തിനും അതിലെ ദോഷങ്ങൾ കാരണം അതിന്റെ മൂല്യത്തിൽ കുറവ് വരുന്നു എന്നതുപോലെ, രത്നങ്ങളുടെ ഗുണദോഷങ്ങൾ വിലയിരുത്തുന്നതിൽ വലിയ പ്രാധാന്യമുണ്ട്. ഇങ്ങനെ, 'മാർഗരതങ്ങളുടെ പരിശോധന' എന്ന അദ്ധ്യായം സമാപിക്കുന്നു. അടുത്തതായി, സമുദ്രതീരത്തോട് ചേർന്ന വിശാലവും പ്രകാശമുള്ള ഭൂപ്രദേശങ്ങൾ, സിംഹളദേശത്തിലെ യുവതികളുടെ കൈകളുടെ തളിർപ്പൂക്കൾ, പുതുതായി വിരിഞ്ഞ ധാന്യങ്ങൾ, പവഴത്തിന്റെ ശാഖകൾ എന്നിവയുടെ സൗന്ദര്യത്തോടുകൂടി കാണപ്പെടുന്നു. സമുദ്രതീര പ്രദേശം, മനോഹരമായ തിരമാലകളുടെ നുരയെപ്പോലെയാണ് ദൂരത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നത്. അവിടെയുണ്ട് നീലനീർജ്ജല പുഷ്പങ്ങൾ, മയിലിന്റെ കഴുത്ത്, ഉഴവാളുള്ള ദേവന്റെ വസ്ത്രങ്ങൾ, തേനീച്ച, വില്ല്, ഹരന്റെ കഴുത്ത്, ചുവന്ന പൂക്കൾ എന്നിവയെ അനുസ്മരിപ്പിക്കുന്ന പുഷ്പങ്ങൾ. ചിലത് ശുദ്ധമായ കുളങ്ങളിലെ വെള്ളത്തിന്റെ സുതാര്യതയോടു സാമ്യമുണ്ട്; ചിലത് വെള്ളത്തിന്റെ പ്രകാശം പോലെയും, മറ്റൊന്നുകൾ മയിലുകളുടെ കൂട്ടം പോലെയും കാണപ്പെടുന്നു. അവ ഒരേ വർഗ്ഗത്തിൽപ്പെടുന്നതും, പ്രത്യേകമായ മനോഹര വർണപ്രഭയോടും കൂടിയാണ്. ഇവയെല്ലാം മണ്ണ്, കല്ല്, പാറ തുടങ്ങിയ ഭീതി ഉണർത്തുന്ന വിള്ളലുകളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു കാണപ്പെടുന്നു. അങ്ങനെയുള്ള സ്ഥലങ്ങളിൽ നിന്നാണ് പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്ന രത്നങ്ങൾ ജനിക്കുന്നത്. പദ്മരാഗം ധരിക്കുമ്പോൾ അതിന്റെ ഗുണങ്ങൾ ശ്രദ്ധിക്കപ്പെടുന്നു. പദ്മരാഗത്തിന് മൂന്നു വിധത്തിലുള്ള ഉത്ഭവം കാണാം. പരിശോധനയും പരീക്ഷണങ്ങളുമാണ് പദ്മരാഗത്തിന്റെ ഗുണം വിലയിരുത്താൻ വേണ്ടത്. പദ്മരാഗം എത്രമാത്രം തീയെ സഹിക്കുന്നു എന്നതും പരിശോധിക്കപ്പെടണം, എന്നാൽ ഇത് ഗുണവർദ്ധനയ്ക്കായല്ല, ഗുണപരിശോധനയ്ക്കാണ്. തീയെ സഹിക്കുന്ന ശേഷി ശരിയായി അറിയാതെ പോവുകയാണെങ്കിൽ, കത്തലിന്റെ ദോഷം മൂലം രത്നം നശിക്കും. പണ്ഡിതർ ഗ്ലാസ്, നീലനീർജ്ജല, കരവീര, സ്ഫടികം, കാറ്റ്സ്ഐ തുടങ്ങിയവയും തിരിച്ചറിയുന്നു. ഇവയിൽ ഭാരവും കഠിനതയും എപ്പോഴും മനസ്സിലാക്കണം. ചില നീലവജ്രങ്ങളിൽ ചെമ്പിനിറം കാണാം. നീലക്കല്ലിന്റെ പ്രകാശം അതിന്റെ നടുവിൽ ഇന്ദ്രധനുസ്സിന്റെ പ്രകാശം പോലെയാണ്. അതിന്റെ വർണ്ണം അധികം ഉള്ളതിനാൽ, നൂറിരട്ടി浓തയുള്ള പാലിൽ പോലും അതിന്റെ നിറം നിലനിൽക്കുന്നു. ഉയർന്ന ഗുണമുള്ള പദ്മരാഗത്തിന്റെ വില മാഷം വിത്തുകൾ കൊണ്ട് തൂക്കി നിർണ്ണയിക്കപ്പെടുന്നു. ഇങ്ങനെ, 'ഇന്ദ്രനീലത്തിന്റെ പരിശോധന' എന്ന അദ്ധ്യായം സമാപിക്കുന്നു. അടുത്തതായി, കാർകേതയും ഭീഷ്മകവും എന്ന സ്ഥലങ്ങളിൽ നിന്ന് ലഭിക്കുന്ന വൈഡൂര്യവും പദ്മരാഗവും കുറിച്ച് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. കാലാന്ത്യത്തിൽ സമുദ്രം കലക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, അസുരന്റെ ശബ്ദം ഉയർന്നു. അകലെ ഉയർന്ന കുന്നുകൾക്കടുത്ത്, ആ ശബ്ദത്തിന്റെ ഉത്ഭവം മൂലം അവിടത്തെ ഖനിയിൽ ഉത്തമഗുണങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്നു. ഇടിമുഴക്കത്തിനോടു തുല്യമായ ശബ്ദമുള്ള അസുരാധിപതിയുടെ രത്നങ്ങൾ, മേഘങ്ങളുടെ കറുത്ത നിറം പോലെ മനോഹരമാണ്. പദ്മരാഗത്തെ ഉദാഹരണമാക്കി, ഭൂമിയിൽ കാണുന്ന രത്നങ്ങളുടെ നിറങ്ങൾ വളരെ വൈവിധ്യമാണെന്ന് പറയുന്നു. അവയിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ടത് മയിലിന്റെ കഴുത്തുപോലെയുള്ള നീലനിറം അല്ലെങ്കിൽ മുളയിലയുടെ രൂപമാണ്. നല്ല ഗുണമുള്ള വൈഡൂര്യ രത്നം അതിന്റെ ഉടമയ്ക്ക് മറ്റ് എല്ലാവരിലും മികവ് നൽകുന്നു. പർവതഗ്ലാസ്, പുതുതായി ഉണ്ടാക്കുന്ന ഗ്ലാസ്, സ്ഫടികം എന്നിവ പുകകൊണ്ട് തകർന്നുപോകുന്നു. എഴുത്തില്ലായ്മയും ഭാരം കുറഞ്ഞതുമാണ് പുതുഗ്ലാസ്സിനെ തിരിച്ചറിയാനുള്ള ലക്ഷണങ്ങൾ. ഉത്തമഗുണമുള്ള ഇന്ദ്രനീലത്തിന്റെ വില സ്വർണ്ണനാണയങ്ങളുടെ എണ്ണത്തിൽ നിർണ്ണയിക്കുന്നു. ഓരോ രത്നത്തിനും അതേ വർണ്ണത്തിൽ ഉള്ള എല്ലാ വകഭേദങ്ങളും പരിഗണിക്കണം. ഈ വ്യത്യാസങ്ങൾ ജ്ഞാനികൾ എപ്പോഴും ശ്രദ്ധയോടെ നിരീക്ഷിക്കണം, കാരണം അവ എളുപ്പത്തിൽ തിരിച്ചറിയാവുന്നതാണ്. പ്രാവീണ്യവും അപ്രാവീണ്യവും, യോഗ്യമായതും അയോഗ്യമായതുമായ ഉപയോഗങ്ങളാൽ ഈ രത്നങ്ങൾ നിറയുന്നു. കഴിഞ്ഞതും ഇപ്പോഴുള്ളതും വരാനിരിക്കുന്നതുമായ രത്നങ്ങൾ ജാഗ്രതയോടെ രത്നബ്രസ്ലറ്റിൽ പിണഞ്ഞിരിക്കുന്നു. കഴിഞ്ഞ ഖനികൾ സമുദ്രതീരത്തോട് ചേർന്ന് കാണപ്പെടുന്നു. മനുവിന്റെ വിവരണപ്രകാരം, സ്വർണ്ണം പതിനാറ് മാഷം ഭാരമുള്ളതാണ്. ഒരു നൂൽ നാല് മാഷം ഭാരവും, ഒരു മാഷം അഞ്ചു കൃഷ്ണലയും ഭാരമുള്ളതാണ്.