പത്മരാഗം എന്ന രത്നത്തിന്റെ പരിക്ഷാ എന്ന അദ്ധ്യായം സമാപിച്ചപ്പോൾ, അതിന്റെ വർണ്ണത്തിന്റെ ദീപ്തിയും ഭംഗിയും കൊണ്ടു അതിനെ പ്രശംസിക്കുന്നതാണെന്ന് ഗ്രന്ഥം വ്യക്തമാക്കുന്നു. അതിനുശേഷം, സർപ്പങ്ങളുടെ അധിപൻ ദാനവാധിപന്റെ പിത്തം എടുത്തു. തന്റെ തലയിൽ പതിച്ചിരിക്കുന്ന രത്നത്തിന്റെ പ്രകാശത്തോടെ ഉജ്ജ്വലനായ്, ആ സർപ്പരാജാവ് ആകാശത്തെയും സമുദ്രത്തെയും കടന്നു. തന്റെ ഇരുപക്ഷങ്ങൾ താഴെ ഇറക്കുമ്പോൾ, സ്വർഗ്ഗത്തെയും ഭൂമിയെയും ഒന്നാക്കി കൂട്ടുന്നതുപോലെ തോന്നിച്ചു. അപ്രത്യക്ഷമായ ഒരു വേളയിൽ, ആ സർപ്പാധിപൻ ദാനവന്റെ പിത്തം സുരസാ അഭിഷേകിച്ചിരുന്ന ഒരു തുരുഷ്ക വൃക്ഷത്തിന്റെ അടിയിൽ വിട്ടുവിട്ടു. അത് വീണ ഉടൻ, അവൻ വരാളയുടെ വാസസ്ഥലത്തിലൂടെ കടന്ന് രമയുടെ അടുത്തേക്ക് എത്തി. ആ പിത്തം താഴേക്ക് വീഴുമ്പോൾ തന്നെ, ഗരുഡൻ അതിൽ ഒരു ഭാഗം പിടിച്ചു. ആ സ്ഥലത്ത്, പുല്ലിന്റെയും പായലിന്റെയും ജലസസ്യങ്ങളുടെയും ഇടയിൽ, മൂർച്ചയുള്ള ചുണ്ടുള്ള പക്ഷികൾ, കപോക പുഷ്പങ്ങൾ, ജ്വാലകൾ എന്നിവയുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ, ദാനവാധിപന്റെ പിത്തം സർപ്പാധിപന്റെ ഭുജം കൊണ്ടു ബാധിക്കപ്പെട്ട് അവിടെ വീണു. അവിടെ, പച്ചക്കല്ല് എന്നറിയപ്പെടുന്ന സ്ഥലത്തു ഉദിക്കുന്നതെന്തെങ്കിലും, അതിന് മന്ത്രങ്ങളാലോ ഔഷധങ്ങളാലോ ശമനം വരുത്താനാവില്ല. അതേ സ്ഥലത്ത് മറ്റൊരു രൂപം ഉണ്ട്, അപ്രകൃതികൾ ഇല്ലാത്തത്. അതും അതീവ പച്ച നിറമുള്ളതും, മൃദുവും, ദീപ്തിയും, തന്തുസദൃശമായ രൂപവും ഉള്ളതും ആണ്. അതിന് ശരിയായ ആകൃതിയും ഗുണങ്ങളും ഉണ്ട്, നിറം ഒരേപോലെയാണ്, മഹത്വം കുറവില്ല. പച്ച നിറം ഒറ്റയ്ക്ക് എടുത്തു നോക്കുമ്പോൾ, അതിനുള്ളിൽ ദീപ്തി ഒളിച്ചിരിക്കുന്നു. അതിനെ നോക്കുമ്പോൾ മനസ്സിന് അത്യന്തം ആനന്ദം പകരുന്നു. അതിന്റെ നിറം അതീവ മനോഹരവും, ഉള്ളിൽ തെളിഞ്ഞ കിരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതുമാണ്. അതിന്റെ വർണ്ണവും ജ്യോതിയും ഘനതയും ചേർന്ന് അതിജീവിതം പ്രകാശിക്കുന്നു. കറുത്ത പാടുകളുള്ളത്, കഠിനം, അശുദ്ധം, ഖരമായത്, കല്ലിന്റെ ത്വക്ക് പോലെയുള്ളത് എന്നിവയും കാണാം. സന്ധികളിൽ ഉണക്കിയ രത്നം മറ്റൊരു തരം പച്ചക്കല്ലായി മാറുന്നു. ഭല്ലാതകവും പുത്രികയും അവയുടെ നിറം പ്രകാരം അങ്ങനെ വിളിക്കപ്പെടുന്നു. പുത്രികയെ പഞ്ചു വസ്ത്രം കൊണ്ട് മിനുക്കുമ്പോൾ അതിന്റെ ദീപ്തി നഷ്ടപ്പെടുന്നു. പലവിധ രൂപവും ഗുണങ്ങളുമുള്ള ചില പച്ചക്കല്ലുകൾ ആ പച്ചക്കല്ലിന്റെ സ്വഭാവം പിന്തുടരുന്നു. വജ്രം, മുത്ത്, മറ്റ് ചില ദ്വിജാത രത്നങ്ങൾ എന്നിവയും അവിടെ ഉണ്ട്. നേരായതിന്റെ കാരണത്താൽ ചില പ്രത്യേക ഗുണങ്ങൾ ഉദയിക്കുന്നു. സ്നാനത്തിൽ, ആചമനത്തിൽ, ജപത്തിൽ, രക്ഷാ മന്ത്രകർമ്മങ്ങളിൽ, ദേവതാരാധന, പിതൃകർമ്മം, അതിഥി സേവനം, ഗുരുവിനെ ആദരിക്കൽ എന്നിവയിൽ, ദോഷമില്ലാത്ത ഗുണസമ്പന്നമായ രത്നം സ്വർണ്ണത്തിൽ ചേര്ത്ത് ഉപയോഗിക്കണം. പത്മരാഗത്തിന്റെ വില തൂക്കത്തിൽ നിർണ്ണയിക്കപ്പെടുന്നു. അതുപോലെ, പത്മരാഗ രത്നത്തിന്റെ ഗുണദോഷങ്ങൾ അനുസരിച്ച് അതിന്റെ വില കുറയുന്നു. അങ്ങനെ, പച്ചക്കല്ലുകളുടെ പരിക്ഷ എന്ന അദ്ധ്യായം സമാപിക്കുന്നു. അവിടെ, സിംഹള ദേശത്തിലെ യുവതികളുടെ കൈകളുടെ മൃദുലമായ തളികൾ, പുതുതായി മുളച്ച തൈകൾ, പുഷ്പിച്ച കുരുക്കൾ, പവഴക്കൊമ്പുകൾ എന്നിവ കാണപ്പെടുന്നു. ഇതിൽ നിന്നു നിഗമനമായി, സമുദ്രത്തിനടുത്തുള്ള വിശാലവും ഭംഗിയുള്ളതുമായ ദേശം, മനോഹരമായ തിരകളുടെ നുരപോലെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. അവിടെ, നീലകുമുദപുഷ്പം പോലെയും, മയിലിന്റെ കഴുത്തുപോലെയും, ഹലധരന്റെ വസ്ത്രം പോലെയും, തേനീച്ച, വില്ല്, ഹരന്റെ കണ്ഠം, ചുവന്ന പുഷ്പങ്ങൾ എന്നിവയുടെ സാദൃശ്യമുള്ളതും കാണാം. ചിലത് ശുദ്ധമായ ജലാശയങ്ങളുടെ തെളിഞ്ഞ ജലപോലെയും, ജലത്തിന്റെ പ്രകാശം പോലെയും, മയിലുകളുടെ കൂട്ടം പോലെയും ആകുന്നു. അവ ഒരേ തരം, വ്യക്തമായ മനോഹര വർണ്ണത്തിൽ പ്രകാശിക്കുന്നു. അവിടെ മണ്ണ്, കല്ല്, പാറക്കുരുക്കുകൾ എന്നിവയോടുള്ള ഭയവും അനുബന്ധിച്ചിരിക്കുന്നു. ആ പ്രദേശത്തുനിന്നാണ് പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്ന രത്നങ്ങൾ ജനിക്കുന്നത്. അവിടുത്തെ പത്മരാഗ രത്നം ധരിക്കുമ്പോൾ പ്രകടമാകുന്ന ഗുണങ്ങൾ അങ്ങനെ വിവരിക്കപ്പെടുന്നു.