പിഷംഗവർണ്ണമുള്ള, എട്ടു എണ്ണം കുതിരകളെ കെട്ടിയുള്ളവനും, കാറ്റുപോലെയുള്ള വേഗതയുള്ളവനും ആയാണ് ശുക്രന്റെ രഥം സഞ്ചരിക്കുന്നത്. ഈ മഹാരഥത്തോടൊപ്പം സേവകരും പതാകകളും അണിനിരക്കുന്നു. അതുപോലെ ഭൗമന്റെ മഹാരഥം സ്വർണ്ണം പോലെ പ്രസന്നവും, എട്ടു കുതിരകൾ അണിനിരക്കുന്നവുമാണ്. ആ കുതിരകൾ പദ്മരാഗപതിതം പോലെയുള്ള ചുവപ്പും, അഗ്നിയിൽ നിന്നു ജനിച്ചവയുമാണ്. ബ്രിഹസ്പതി ഓരോ രാശിയിലും ഒരു വർഷം വീതം നിലകൊള്ളുന്നു. ശനൈശ്ചരൻ വളരെ മനോഹരമായി, ക്രമേണ, മന്ദഗതിയിലാണ് യാത്ര ചെയ്യുന്നത്. ശിവേ, ഒരിക്കൽ പോലും യജ്ഞം അർപ്പിച്ചവർ ജനങ്ങളുടെ അധിപതികളിൽ നിന്നും എപ്പോഴും മോചിതരാവുന്നു. അവർ പകൽ പുകയുടെ നിറംപോലെയും, ലാഖ് ചായംപോലെയുള്ള ചുവപ്പും നിറഞ്ഞവരുമാണ്. ഇങ്ങനെ 'ഭുവനകോശവിവരണം' എന്ന അദ്ധ്യായം, ആചാരഖണ്ഡത്തിലെ അദ്ധ്യായം അമ്പത്തിയെട്ടാംതവണ സമാപിക്കുന്നു. ഇനി ജ്യോതിശാസ്ത്രം സംബന്ധിച്ചുള്ള വിവരണം: ഭൂമണ്ഡലത്തിന്റെ അളവ് വിശദീകരിച്ചശേഷം, കേശവൻ സംസാരിച്ചു. കൃതിക നക്ഷത്രത്തിന് അഗ്നിയാണ് അധിപതി, രോഹിണിക്ക് ബ്രഹ്മാവാണ്. പുനർവസുവിന് അതിദി, തിഷ്യയ്ക്ക് ഗുരു ദേവതയാണ്. പൂവഫല്ഗുനി ഭഗാവിന്റെയും, ഉത്തരഫല്ഗുനി ആര്യാമന്നുടെയും കീഴിലാണ്. സ്വാതി നക്ഷത്രത്തിന് വായു ദേവതയാണ്. അനുരാധ മിത്രയുടെതും, ജ്യേഷ്ഠ ശക്രന്റെതുമാണ്. ആശാഢ, പൂവയും ഉത്തരയും, വിശ്വദേവന്മാരുടെ കീഴിലാണ്. ധനിഷ്ഠ വാസവന്റെതാണെന്ന് പണ്ഡിതർ പറയുന്നു. പൂവർഭാദ്രപദ അജ ഏകപാദിന്റെയും, ഉത്തരഭാദ്രപദ അഹിർബുധ്ന്യന്റെയും കീഴിലാണ്. ഭരണി യമന്റെതാണെന്നും, ഇങ്ങനെ ഓരോ നക്ഷത്രത്തിന്റെയും ദേവതകൾ നിർദേശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. പത്താം തിഥിയിലെ രണ്ടാംപകുതിയിൽ വടക്കോട്ട് മഹേശ്വരിയാണ് വസിക്കുന്നത്. ആറാം, പതിനാലാം തിഥികളിൽ പടിഞ്ഞാറോട്ട് ഇന്ദ്രാണി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. അഷ്ടമി, അമാവാസ്യ തിഥികളിൽ മഹാലക്ഷ്മിയാണ് സാന്നിധ്യം വഹിക്കുന്നത്. ദ്വാദശി, ചതുർത്ഥി തിഥികളിൽ ദക്ഷിണപശ്ചിമത്തിൽ കൗമാരിയാണ്. അശ്വിനി, മൈത്ര, രേവതി, മൃഗ, മൂല, പുനർവസു എന്നിവയും, ഹസ്ത മുതലായ അഞ്ചും, വടക്കേ ഭാഗത്തെ മൂന്നും നക്ഷത്രങ്ങൾ വസ്ത്രധാരണത്തിനും പൊതിയുന്നതിനും ഏറ്റവും ഉത്തമമാണ്. കിഴക്കോട്ടുള്ള മൂന്ന് നക്ഷത്രങ്ങൾ, താഴോട്ടു മുഖംവച്ചിരിക്കുന്നവയും, ദേവതാമന്ദിര നിർമ്മാണം, നിധി ഖനനം എന്നിവയ്ക്ക് ഉത്തമം. ശിവധ്വജധാരിയായവനേ, ഈ പ്രവർത്തനങ്ങൾ താഴോട്ടു മുഖംവച്ചിരിക്കുന്ന നക്ഷത്രങ്ങളിൽ നടത്തണം. അനുരാധ, മൃഗശീർഷ, ജ്യേഷ്ഠ എന്നിവ വശം നോക്കുന്നവയാണ്. വിത്ത് വിതറൽ, വരവോ പോകലോ ആവശ്യമുള്ള പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഇവയിൽ നടത്താം. വശപ്രവൃത്തികൾ ഇവയിൽ ചെയ്യേണ്ടതാണ്. വർണ, ശ്രവണ, മറ്റുള്ള ഒൻപത് നക്ഷത്രങ്ങൾ മേലോട്ടുള്ളവയാണ്. ഉയരമുള്ള പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഇവയിൽ ചെയ്യുന്നതാണ് ഉത്തമം. അമാവാസ്യ, പൗർണമി, ദ്വാദശി, ചതുർദശി തിഥികൾ— മൂന്നാം തിഥി ഭൂമിപുത്രന്റെതും, നാലാം ശനിയുടെതും, ഏഴാം സോമപുത്രന്റെതും, എട്ടാം ഭൗമനും സൂര്യനും, പതിനൊന്നാം ബൃഹസ്പതിക്കും ശുക്രനും, ദ്വാദശി ബുധനുമാണ്. പൗർണമി, അമാവാസ്യ എന്നിവയും ബൃഹസ്പതിക്ക് ഉത്തമം. പത്താം തിഥിയിൽ ഭൗമനെ, ഒൻപതാം തിഥിയിൽ ബുധനെ ഒഴിവാക്കണം. ഇങ്ങനെ, നക്ഷത്രങ്ങളുടെ ദേവതകളും, തിഥികളിലെ ദേവതാസാന്നിധ്യവും, ഓരോ പ്രവർത്തനത്തിന് ഉചിതമായ നക്ഷത്രങ്ങൾ, ദിശകൾ, ദേവതകൾ എന്നിവയെക്കുറിച്ച് കേശവൻ വിശദമായി വിവരിച്ചു.