സമസ്ത കാലചക്രവും, വര്ഷങ്ങളാല് നിര്മ്മിതമായ അത്ഭുതമായ ആ ചക്രം, അവിടെയൊക്കെയാണ് സ്ഥാപിതമായിരിക്കുന്നത്. നंदीശ്വരനായ മഹാഭാഗവന്, അതിന്റെ രഥത്തോട് കൂടി അഞ്ചര ഭാഗങ്ങൾകൂടി അവിടെയുണ്ട്. ആ രഥത്തിന്റെ അക്ഷം, ഒരു യುಗയുടെ പാതിയോളം കുറവാണ്, അതിന്റെ സ്ഥിരമായ ആധാരത്തില്. ഗായത്രീ, ബൃഹതീ, ഉഷ്ണിക്, ജഗതീ, ത്രിഷ്ടുപ് എന്നിങ്ങനെ പഞ്ചവൃന്ദങ്ങൾ അവിടെ സാന്നിധ്യമുണ്ട്. ധാതാ, ക്രതു, സ്ഥലാ, പുലസ്ത്യ, വാസുകി – ഇവരൊക്കെയും അവിടെ ഉണ്ട്. അര്യാമൻ, പുലഹ, രഥത്തിന്റെ ശക്തി, പുഞ്ചികസ്ഥലാ എന്നിവരും അവിടെയുണ്ട്. മിത്രൻ, അത്രി, തക്ഷക, രക്ഷ, പൗരുഷേയ, മേനകാ – ഇവരും അതിൽ പങ്കാളികളാണ്. വരുൺ, വസിഷ്ഠ, രംഭ, സഹജന്യ, കുഹൂ, ബുദ്ധ – ഇവരും അവിടെയുണ്ട്. ഇന്ദ്രൻ, വിശ്വവസു, സ്തോത്ര, ഏലപത്ര, അങ്കിരസ് – ഇവരും കൂടെ. വിവസ്വാൻ, ഉഗ്രസേന, ഭൃഗു, അപുരാണ – ഇവരും അതിൽ. പുഷൻ, സുരുചി, ധാതാ, ഗൗതമ, ധനഞ്ജയ – ഇവരും. വിശ്വവസു, ഭാരദ്വാജ, പർജന്യ, ഐരാവത – ഇവരും. അംശു, കശ്യപ, തർക്ക്ഷ്യ, മഹാപദ്മ, ഉർവശി – ഇവരും. പൗഷമാസത്തിൽ സൂര്യമണ്ഡലത്തിൽ ക്രതു, ഭർഗ, ഊർണായു, സ്ഫുർജ, കർക്കോടക – ഇവരൊപ്പം ഏഴുപേർ വസിക്കുന്നു. മാഘമാസത്തിൽ ത്വഷ്ടൃ, ജമദഗ്നി, കംബല, തിലോത്തമ – ഇവരും ഏഴുപേർ സൂര്യമണ്ഡലത്തിൽ വസിക്കുന്നു. വിഷ്ണു, അശ്വതര, രംഭ, സൂര്യവർച, സത്യജിത് – ഇവർ സാവിത്രമണ്ഡലത്തിൽ, വിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയോടെ വാസം ചെയ്യുന്നു. അപ്പ്സരസ്മാർഗ്ഗം സൂര്യനെ അനുസരിച്ച് രാത്രിയിൽ നൃത്തം ചെയ്യുകയും സഞ്ചരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അതുപോലെ ബാലഖില്യന്മാരും അദ്ദേഹത്തെ ചുറ്റിപിടിച്ച് സാന്നിധ്യത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. പത്ത് പേർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഇടതും വലതും ചേർന്ന് കെട്ടിയിരിക്കുന്നു; അങ്ങനെ അദ്ദേഹം സഞ്ചരിക്കുന്നു. പിഷംഗനാമമുള്ള, എട്ട് എണ്ണം, വായുവിനേക്കാൾ വേഗമേറിയ കുതിരകളാണ് അദ്ദേഹത്തെ കെട്ടിയിരിക്കുന്നത്. ശുക്രന്റെ മഹാരഥം അനുചരന്മാരോടും പതാകകളോടും കൂടെ സഞ്ചരിക്കുന്നു. ഭൗമന്റെ മഹാരഥം സ്വർണ്ണമയമായും, എട്ട് കുതിരകളാൽ വലിച്ചുകൊണ്ടു പോകുന്നവുമാണ്. അഗ്നിയിൽ ജനിച്ച, പദ്മരാഗംപോലെ ചുവപ്പുള്ള കുതിരകളാണ് അതിൽ ചേർന്നിരിക്കുന്നത്. ബൃഹസ്പതി ഓരോ രാശിയിലും ഒരു വർഷം വീതം നിലകൊള്ളുന്നു. ശനൈശ്ചരൻ അതീവ മന്ദഗതിയോടെ, ക്രമമായി ഉയർന്നു സഞ്ചരിക്കുന്നു. ശിവേ, ഒരിക്കൽ അർപ്പണം ചെയ്തവർ, ജന്മാധിപന്മാരിൽ നിന്ന് ശാശ്വതമായി മോചിതരാവുന്നു. അവർ പയൽപ്പൊടി നിറംപോലെയും, ചുവന്ന ലാക്ക് നിറംപോലെയും ദീപ്തിയോടെ കാണപ്പെടുന്നു. ഇങ്ങനെ 'ഭുവനകോശ വിവരണം' എന്ന അദ്ധ്യായം, ആചാരപാദത്തിലെ ആദ്യഭാഗമായ മഹാപുരാണമായ ശ്രീഗരുഡപുരാണത്തിൽ അമ്പത്തിയെട്ടാം അദ്ധ്യായം സമാപിക്കുന്നു. ഇനി ജ്യോതിഷശാസ്ത്രം: ഭൂമണ്ഡലത്തിന്റെ അളവ് വിശദീകരിച്ചതിനു ശേഷം, കേശവൻ സംസാരിച്ചു. കൃത്തിക നക്ഷത്രം അഗ്നിയാണ് അധിപതി; രോഹിണിക്ക് ബ്രഹ്മാവാണ്. പുനർവസുവിന് ആദിതിയാണ്, തിഷ്യയ്ക്ക് ഗുരുദേവതയാണ്. പൂರ್ವഫൽഗുണി ഭഗവാന്റെതും, ഉത്തരഫൽഗുണി അര്യാമന്റെതുമാണ്. സ്വാതി നക്ഷത്രം വായുവിന്റെതാണെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അനുരാധ മിത്രയുടെതും, ജ്യേഷ്ഠ ശക്രന്റെതുമാണ്. ആഷാഢം – പൂർവയും ഉത്തരയും – വിശ്വദേവന്മാരുടെതാണ്. ധനിഷ്ഠ വാസവനാണ് അധിപതി എന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ പറയുന്നു. പൂർവഭാദ്രപദ അജ ഏകപാദിന്റെതും, ഉത്തരഭാദ്രപദ അഹിർബുധ്ന്യയുടെതുമാണ്. ഭരണി നക്ഷത്രം യമന്റെതാണെന്നും, ഇങ്ങനെ നക്ഷത്രങ്ങളുടെ ദേവതകൾ പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ദശമീ തിഥിയുടെ രണ്ടാം പകുതി വടക്കേ ദിക്കിൽ മാഹേശ്വരിയുടേതാണ്. ഇവരൊക്കെയും, ഈ വിശുദ്ധ ചക്രത്തിലും രഥത്തിലും നക്ഷത്രങ്ങളിലും ദേവതകളിലും, അഗ്നിയിൽ നിന്നുമുള്ള കുതിരകളിലും, സൂര്യന്റെ പ്രഭയിൽ, അപ്പ്സരസുകളുടെ നൃത്തത്തിലും, മഹാത്മാക്കളുടെയും ദേവതകളുടെയും സാന്നിധ്യത്തിലും, ഭുവനങ്ങളുടെ അത്ഭുതമായ ക്രമത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.