ഗരുഡമഹാപുരാണത്തിന്റെ ആചാരഖണ്ഡത്തിലെ ഭൂവനകോശ വിവരണത്തിൽ, വിവിധ ജനതകളെയും ദേശങ്ങളെയും പർവ്വതങ്ങളെയും നദികളെയും കുറിച്ച് വിശദീകരിക്കുന്നു. മാണ്ഡവ്യർ, തുഷാരർ, മൂലികർ, അശ്വമുഖർ, ഖശർ, ലംബർ, സ്തനാനാഗർ, മദ്രകർ, ഗന്ധാരർ, ബാഹ്ലികർ, ത്രിഗർത്തർ, നീലർ, കോലർ, ബ്രഹ്മപുത്രർ, സതങ്കനർ തുടങ്ങിയവർ ഈ ഭൂമിയിലെ വിവിധ ജനതകളായി പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ വിവരണത്തിന്റെ അന്ത്യത്തിൽ, ഗരുഡമഹാപുരാണത്തിലെ ആചാരഖണ്ഡത്തിലെ അമ്പത്തിയഞ്ചാം അധ്യായം 'ഭൂവനകോശ വിവരണം' എന്ന പേരിൽ സമാപിക്കുന്നു. അതിനുശേഷം, പ്ലക്ഷദ്വീപത്തിലെ അധിപനായിരുന്ന മേധാതിഥിയുടെ ഏഴു പുത്രന്മാരെ കുറിച്ച് പറയുന്നു. സുഖോദയ, നന്ദ, ശിവ, ക്ഷേമക, ഗോമേദ, ചന്ദ്ര, നാരദൻ, ദുണ്ടുഭി എന്നിവരാണ് അവരിൽ ചിലർ. അനുതാപ്ത, ശിഖി, വിപാശ എന്നിവരും സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോയതായി പറയുന്നു. ശാല്മലദ്വീപത്തിലെ വപുര്ഷ്മാൻ എന്ന രാജാവിന് പ്രദേശങ്ങൾക്കനുസൃതമായി പേരുള്ള പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു: വൈദ്യുത, മനസ, സപ്രഭാസ, കൌഞ്ച, കകുദ്മാൻ എന്നിങ്ങനെയുള്ള പർവ്വതങ്ങളും, വിദൃതി എന്ന നദിയും പാപനാശം നൽകുന്നതായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. കൗഞ്ചദ്വീപത്തിൽ ദ്യുതിമാൻ എന്ന മഹാത്മാവിന് ഏഴു പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു: മുനി, ദുണ്ടുഭി, ദിവാവൃത, പുണ്ഡരീകവാൻ, ഖ്യാതി, പുണ്ഡരീക, ഇവർ അവിടുത്തെ നദികളാണ്. ജലദ, കുമാര, സുകുമാര, ഒരുണി, ബക, സുകുമാരി, കുമാരി, നളിനി, ധേനുകാ എന്നീ നദികളും ഇവിടെയുണ്ട്. ശബലയും പുഷ്കരേശനും മഹാവീരനും ധാതകിയും പ്രസവിച്ചു. ഈ പ്രദേശം അമ്പതിനായിരം യോജന ഉയരത്തിൽ ഉയർന്നിരിക്കുന്നു. പുഷ്കരദ്വീപം അമൃതജലസമുദ്രം ചുറ്റിപ്പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. സ്വർണമയം ഭൂമി ഇരട്ടവിപുലമായിരിക്കുന്നു, ജീവികൾ ഇല്ലാതെ ഇരിക്കുന്നു; ആ മല കത്തിയിരിക്കുന്നു, ആ അന്ധകാരം again ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിന്റെ ചിപ്പിൽ അടച്ചിരിക്കുന്നു. ഇതോടെ 'വിശ്വപ്രദേശങ്ങളുടെ വിവരണം' എന്ന അമ്പത്തിയാറാം അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു. ഭൂമി എഴുപതിനായിരം യോജന ഉയരമാണെന്ന് പറയുന്നു. അതല, വിതല, നിതല, ഗഭസ്തിമത് എന്നിങ്ങനെയുള്ള ഭൂഗർഭലോകങ്ങൾ ഉണ്ട്. കറുപ്പ്, വെള്ള, ചുവപ്പ്, മഞ്ഞ, കല്ല്, പർവ്വതം, പൊന്നു എന്നിങ്ങനെയുള്ള ഘടകങ്ങൾ അവിടെ കാണാം. ഭയാനകമായ പുഷ്കരദ്വീപിൽ നരകങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ഉരുകിയ ഉപ്പു നിറച്ച വലിയ ഉഗ്രമായ പാത്രം, ഭയാനകമായ ഇരുമ്പ് പുള്ളികളുള്ള കാട്ട്, ഇരുമ്പ് ചൂണ്ടികളും കറുത്ത നൂലും അവീചി നരകത്തിലെ അന്ധകാരവും അവിടെ ഉണ്ട്. വിഷം, ആയുധം, അഗ്നി നൽകുന്ന പാപികൾ അവിടെ വേവിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ ലോകം ജലം, അഗ്നി, വായു, ആകാശം, ജീവികൾ എന്നിവകൊണ്ടു ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാണ്ഡം പത്ത് മടങ്ങ് വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു, അതിനകത്ത് നാരായണൻ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. ഇതോടെ 'ഭൂവനകോശം, പാതാളം, നരകം മുതലായവയുടെ വിവരണം' എന്ന അമ്പത്തിയേഴാം അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു. പിന്നീട്, സൂര്യാദികളുടെ അളവും സ്ഥിതിയും വിശദീകരിക്കുന്നതായി പറയുന്നു. പ്രഭുവിന്റെ ദണ്ഡം അതിനിരട്ടി ദൈർഘ്യമാണെന്ന് പറയും. അതിന്റെ അക്ഷം യോജനകളിൽ അളക്കപ്പെടുന്നു, ചക്രം അവിടെയാണു സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്നത്. ഇങ്ങനെ, ഗരുഡമഹാപുരാണത്തിലെ ആചാരഖണ്ഡത്തിലെ ഈ അധ്യായങ്ങളിൽ, ലോകങ്ങളുടെ ഘടനയും ദേശങ്ങളും ജനതകളും പർവ്വതങ്ങളും നദികളും, പാതാളങ്ങളും നരകങ്ങളും, ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിന്റെ അതിരുകളും മഹത്വംപോലും ശ്രദ്ദ്ധയോടെ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.