ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ಚತುರ್ವಿಧಶರೀರಾಣಿ ಧೃತ್ವಾ ಮುಕ್ತ್ವಾ ಸಹಸ್ರಶಃ । ಸುಕೃತಾನ್ಮಾ ನವೋ ಭೂತ್ವಾ ಜ್ಞಾನೀ ಚೇನ್ಮೋಕ್ಷಮಾಪ್ನುಯಾತ್ ॥ ೨,೪೯.

ನಾಲ್ಕು ವಿಧದ ದೇಹಗಳನ್ನು ಸಾವಿರಾರು ಬಾರಿ ಧರಿಸಿ ಬಿಟ್ಟು, ಒಬ್ಬನು ಪುಣ್ಯವಂತನಾಗಿ ಜ್ಞಾನಿಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಅವನು ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು.

ಚತುರಶೀತಿಲಕ್ಷೇಷು ಶರೀರೇಷು ಶರೀರಿಣಾಮ್ । ನ ಮಾನುಷಂ ವಿನಾನ್ಯತ್ರ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನನ್ತು ಲಭ್ಯತೇ ॥ ೨,೪೯.

ಎಂಬತ್ತ್ನಾಲ್ಕು ಲಕ್ಷ ದೇಹಗಳಲ್ಲಿ, ಮಾನವನ ದೇಹವನ್ನಲ್ಲದೆ ಬೇರೆ ಯಾವ ದೇಹದಲ್ಲಿಯೂ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಅತ್ರ ಜನ್ಮಸಹಸ್ರಾಣಾಂ ಸಹಸ್ರೈರಪಿ ಕೋಟಿಭಿಃ । ಕದಾಚಿಲ್ಲಭತೇ ಜನ್ತುರ್ಮಾನುಷ್ಯಂ ಪುಣ್ಯಸಞ್ಚಯಾತ್ ॥ ೨,೪೯.

ಸಾವಿರಾರು ಜನ್ಮಗಳ ನಂತರವೂ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮಾತ್ರ ಪುಣ್ಯಸಂಚಯದಿಂದ ಜೀವಿಗೆ ಮಾನವ ಜನ್ಮ ಸಿಗುತ್ತದೆ.

ಸೋಪಾನಭೂತಂ ಮೋಕ್ಷಸ್ಯ ಮಾನುಷ್ಯಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ದುರ್ಲಭಮ್ । ಯಸ್ತಾರ ಯತಿ ನಾತ್ಮಾನಂ ತಸ್ಮಾತ್ಪಾಪತರೋಽತ್ರ ಕಃ ॥ ೨,೪೯.

ಮುಕ್ತಿಗೆ ಮೆಟ್ಟಿಲಾದ ದುರ್ಲಭವಾದ ಮಾನವ ಜನ್ಮವನ್ನು ಪಡೆದ ಮೇಲೆ, ತನ್ನನ್ನು ತಾನೇ ರಕ್ಷಿಸದವನು ಇವನಿಗಿಂತ ಪಾಪಿ ಯಾರು?

ನರಃ ಪ್ರಾಪ್ಯೇತರಜ್ಜನ್ಮ ಲಬ್ಧ್ವಾ ಚೇನ್ದ್ರಿಯಸೌಷ್ಠವಮ್ । ನ ವೇತ್ತ್ಯಾತ್ಮಹಿತಂ ಯಸ್ತು ಸ ಭವೇದ್ಬ್ರಹ್ಮಘಾತಕಃ ॥ ೨,೪೯.

ಮತ್ತೊಂದು ಜನ್ಮವನ್ನು ಪಡೆದು, ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಸಮರ್ಥತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ತನ್ನ ಹಿತವನ್ನು ಅರಿಯದವನು ಬ್ರಹ್ಮಘಾತಕನಾಗುತ್ತಾನೆ.

ವಿನಾ ದೇಹೇನ ಕಸ್ಯಾಪಿ ಪುರುಷಾರ್ಥೋ ನ ವಿದ್ಯತೇ । ತಸ್ಮಾದ್ದೇಹಂ ಧನಂ ರಕ್ಷೇತ್ಪುಣ್ಯಕರ್ಮಾಣಿ ಸಾಧಯೇತ್ ॥ ೨,೪೯.

ದೇಹವಿಲ್ಲದೆ ಯಾರಿಗೂ ಯಾವುದೇ ಗುರಿ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ದೇಹವನ್ನು ಧನದಂತೆ ಕಾಯಬೇಕು ಮತ್ತು ಪುಣ್ಯ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.

ರಕ್ಷೇಚ್ಚಸರ್ವದಾತ್ಮಾನಮಾತ್ಮಾ ಸರ್ಬ್ವಸ್ಯ ಭಾಜನಮ್ । ರಕ್ಷಣೇ ಯತ್ನಮಾತಿಷ್ಠೇಜ್ಜೀವನ್ ಭದ್ರಾಣಿ ಪಶ್ಯತಿ ॥ ೨,೪೯.

ಯಾವಾಗಲೂ ತಾನನ್ನು ತಾನೆ ಕಾಯಬೇಕು, ಏಕೆಂದರೆ ಆತ್ಮವೆಲ್ಲದರ ಪಾತ್ರೆ; ಕಾಯುವಲ್ಲಿ ಶ್ರಮ ಪಡಿದರೆ, ಬದುಕಿ ಶುಭವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.

ಪುನರ್ಗ್ರಾಮಃ ಪುನಃ ಕ್ಷೇತ್ರ ಪುನರ್ವಿತ್ತಂ ಪುನರ್ಗೃಹಮ್ । ಪುನಃ ಶುಭಾಶುಭಂ ಕರ್ಮ ನ ಶರೀರಂ ಪುನಃ ಪುನಃ ॥ ೨,೪೯.

ಹಳ್ಳಿ, ಹೊಲ, ಸಂಪತ್ತು, ಮನೆ, ಶುಭ-ಅಶುಭ ಕರ್ಮಗಳು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಸಿಗಬಹುದು, ಆದರೆ ದೇಹ ಮಾತ್ರ ಮತ್ತೆ ಸಿಗದು.

ಶರೀರರಕ್ಷಣೋಪಾಯಾಃ ಕ್ರಿ ಯನ್ತೇ ಸರ್ವದಾ ಬುಧೈಃ । ನೇಚ್ಛನ್ತಿ ಚ ಪುನಸ್ತ್ಯಾಗಮಪಿ ಕುಷ್ಠಾದಿರೋಗಿಣಃ ॥ ೨,೪೯.

ಬುದ್ಧಿವಂತರು ಯಾವಾಗಲೂ ದೇಹವನ್ನು ಕಾಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ; ಕುಷ್ಠಾದಿ ರೋಗಿಗಳು ಕೂಡ ದೇಹವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಲು ಇಚ್ಛಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ತದ್ಗೋಪಿತಂ ಸ್ಯಾದ್ಧರ್ಮಾರ್ಥಂ ಧರ್ಮೋ ಜ್ಞಾನಾರ್ಥಮೇವ ಚ । ಜ್ಞಾನಂ ತು ಧ್ಯಾನಯೋಗಾರ್ಥಮಚಿರಾತ್ಪ್ರವಿಮುಚ್ಯತೇ ॥ ೨,೪೯.

ದೇಹವನ್ನು ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಸಂಪತ್ತಿಗಾಗಿ ಕಾಯಬೇಕು; ಧರ್ಮವನ್ನು ಜ್ಞಾನಕ್ಕಾಗಿ, ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಧ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ, ಇದರಿಂದ ಬೇಗನೆ ಮುಕ್ತಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ.

ಆತ್ಮೈವ ಯದಿ ನಾತ್ಮಾನಮಹೀತೇಭ್ಯೋ ನಿವಾರಯೇತ್ । ಕೋಽನ್ಯೋ ಹಿತಕರಸ್ತಸ್ಮಾದಾತ್ಮಾನಂ ಸುಖಯಿಷ್ಯತಿ ॥ ೨,೪೯.

ಆತ್ಮನೇ ತನ್ನನ್ನು ತಾನೆ ಕೆಡುಕಿನಿಂದ ರಕ್ಷಿಸದಿದ್ದರೆ, ಇನ್ನಾರು ತನ್ನನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಬಹುದು?

ಇಹೈವ ನರಕವ್ಯಾಧೇಶ್ಚಿಕಿತ್ಸಾಂ ನ ಕರೋತಿ ಯಃ । ಗತ್ವಾ ನಿರೌಷಧಂ ದೇಶಂ ವ್ಯಾಧಿಮ್ಥಃ ಕಿಂ ಕರಿಷ್ಯತಿ ॥ ೨,೪೯.

ಇಲ್ಲಿಯೇ ನರಕರೂಪದ ರೋಗಕ್ಕೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮಾಡದವನು, ಔಷಧಿಯಿಲ್ಲದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹೋದ ಮೇಲೆ ರೋಗದಿಂದ ಬಳಲುವಾಗ ಏನು ಮಾಡಬಹುದು?

ವ್ಯಾಘ್ರೀವಾಸ್ತೇ ಜರಾ ಚಾಯುರ್ಯಾತಿ ಭಿನ್ನಘಟಾಮ್ಬುವತ್ । ನಿಘ್ನನ್ತಿ ರಿಪುವದ್ರೋಗಾಸ್ತಸ್ಮಾಚ್ಛ್ರೇಯಃ ಸಮಭ್ಯಸೇತ ॥ ೨,೪೯.

ಹುಲಿಯಂತೆ ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ ಬರುತ್ತದೆ, ಭಂಗವಾದ ಮಡಕೆ ನೀರಿನಂತೆ ಆಯುಷ್ಯ ಹೋಗುತ್ತದೆ, ರೋಗಗಳು ಶತ್ರುವಂತೆ ನಾಶಮಾಡುತ್ತವೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಸದಾ ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು.

ಯಾವನ್ನಾಶ್ರಯತೇ ದುಃ ಖಂ ಯಾವನ್ನಾಯಾನ್ತಿ ಚಾಪದಃ । ಯಾವನ್ನೇನ್ದ್ರಿಯವೈಕಲ್ಯಂ ತಾವಚ್ಛ್ರೇಯಃ ಸಮಭ್ಯಸೇತ್ ॥ ೨,೪೯.

ಯಾವಾಗ ದುಃಖವು ಬರದೆ, ಅಪಾಯಗಳು ಎದುರಾಗದೆ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ದುರ್ಬಲವಾಗದೆ ಇದ್ದಿರುತ್ತವೆಯೋ, ಆವರೆಗೆ ಒಬ್ಬನು ನಿಜವಾದ ಹಿತವನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಬೇಕು.

ಯಾವತ್ತಿಷ್ಠತಿ ದೇಹೋಽಯಂ ತಾವತ್ತತ್ತ್ವಂ ಸಮಭ್ಯಸೇತ್ । ಸನ್ದೀಪ್ತಕೋಶಭವನೇ ಕೂಪಂ ಖನತಿ ದುರ್ಮತಿಃ ॥ ೨,೪೯.

ಈ ದೇಹವು ಇರುವವರೆಗೆ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅರಿಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬೇಕು. ಮನೆಯ ಕೋಣೆ ಹೊತ್ತಿಕೊಂಡ ಮೇಲೆ ಬಾವಿ ತೋಡಲು ಶುರುಮಾಡುವ ಮೂಢನಂತೆ ಆಗಬಾರದು.

ಕಾಲೋ ನ ಜ್ಞಾಯತೇ ನಾನಾಕಾರ್ಯೈಃ ಸಂಸಾರಸಮ್ಭವೈಃ । ಸುಖಂ ದುಃಖಂ ಜನೋ ಹನ್ತ ನ ವೇತ್ತಿ ಹಿತಮಾತ್ಮನಃ ॥ ೨,೪೯.

ಸಂಸಾರದ ಅನೇಕ ಕೆಲಸಗಳಿಂದ ಕಾಲವು ಹೇಗಿದೆ ಎಂಬುದು ಯಾರಿಗೂ ತಿಳಿಯದು. ಜನರು ಸುಖದಲ್ಲಿರಲಿ ದುಃಖದಲ್ಲಿರಲಿ, ತಮ್ಮ ನಿಜವಾದ ಹಿತವನ್ನು ಅರಿಯುವುದಿಲ್ಲ.

ಜಾತಾನಾರ್ತಾನ್ಮೃತಾನಾಪದ್ಭಷ್ಟಾನ್ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಚ ದುಃ ಖಿತಾನ್ । ಲೋಕೋ ಮೋಹಸುರಾಂ ಪೀತ್ವಾ ನ ಬಿಭೇತಿ ಕದಾಚನ ॥ ೨,೪೯.

ಜನ್ಮದಿಂದಲೇ ದುಃಖಪಡುವವರನ್ನು, ಸತ್ತವರನ್ನು, ಅಪಾಯದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದವರನ್ನು, ನೋವಿನಿಂದ ಬಳಲುವವರನ್ನು ನೋಡಿದರೂ, ಮೋಹದ ಮದ್ಯವನ್ನು ಕುಡಿದ ಜನರು ಎಂದಿಗೂ ಭಯಪಡುವುದಿಲ್ಲ.

ಸಮ್ಪದಃ ಸ್ವಪ್ನಸಂಕಾಶಾ ಯೌವನಂ ಕುಸುಮೋಪಮಮ್ । ತಡಿಚ್ಚಪಲಮಾಯುಷ್ಯಂ ಕಸ್ಯ ಸ್ಯಾಜ್ಜಾನತೋ ಧೃತಿಃ ॥ ೨,೪೯.

ಸಂಪತ್ತು ಕನಸಿನಂತಿದೆ, ಯೌವನವು ಹೂವಿನಂತೆ ಕ್ಷಣಿಕ, ಆಯುಷ್ಯವು ಮಿಂಚಿನಂತೆ ಸ್ಥಿರವಲ್ಲ — ಇದನ್ನು ತಿಳಿದವನು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರಲು ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ?

ಶತಂ ಜೀವಿತಮತ್ಯಲ್ಪಂ ನಿದ್ರಾಲಸ್ಯೈಸ್ತದರ್ಧಕಮ್ । ಬಾಲ್ಯರೋಗಜರಾದುಃ ಖೈರಲ್ಪಂ ತದಪಿ ನಿಷ್ಫಲಮ್ ॥ ೨,೪೯.

ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಆಯುಷ್ಯವೂ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ. ನಿದ್ರಾಸಕ್ತರು ಮತ್ತು ಆಲಸ್ಯದಿಂದ ಬದುಕುವವರಿಗೆ ಅದು ಅರ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ. ಉಳಿದ ಸಮಯವೂ ಬಾಲ್ಯ, ರೋಗ, ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದಿಂದ ಹೋಗಿ, ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅದು ಫಲವಿಲ್ಲದಂತಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಾರಬ್ಧವ್ಯೇ ನಿರುದ್ಯೋಗೀ ಜಾಗರ್ತವ್ಯೇ ಪ್ರಸುಪ್ತಕಃ । ವಿಶ್ವಸ್ತಶ್ಚ ಭಯಸ್ಥಾನೇ ಹಾ ನರಃ ಕೋ ನ ಹನ್ಯತೇ ॥ ೨,೪೯.

ಕಾರ್ಯ ಆರಂಭಿಸಬೇಕಾದಾಗ ಆಲಸ್ಯದಿಂದ ಕುಳಿತಿರುತ್ತಾನೆ, ಜಾಗೃತರಾಗಬೇಕಾದಾಗ ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಾನೆ, ಅಪಾಯದಲ್ಲೂ ನಿರ್ಭಯನಾಗಿ ನಂಬಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಾನೆ — ಹಾಯ್, ಇಂತಹವನಿಗೆ ನಾಶವಾಗದವರು ಯಾರಿದ್ದಾರೆ?

ತೋಯಫೇನಸಮೇ ದೇಹೇ ಜೀವೇನಾಕ್ರಮ್ಯ ಸಂಸ್ಥಿತೇ । ಅನಿತ್ಯಾಪ್ರಯಸವಾಸೇ ಕಥ ತಿಷ್ಠತಿ ನಿರ್ಭಯಃ ॥ ೨,೪೯.

ನೀರಿನ ಬುಬ್ಬುಳೆಯಂತೆ ಇರುವ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಜೀವವು ನೆಲೆಸಿರುವಾಗ, ಇಂತಹ ಅನಿತ್ಯವಾದ ಮನೆಗೆ ಅವಲಂಬಿಸಿದಾಗ, ಯಾರು ಭಯವಿಲ್ಲದೆ ಇರಬಹುದು?

ಅಹಿತೇ ಹಿತಸಂಜ್ಞಃ ಸ್ಯಾದಧ್ರುವೇ ಧ್ರುವಸಂಜ್ಞಕಃ । ಅನರ್ಥೇ ಚಾರ್ಥವಿಜ್ಞಾನಃ ಸ್ವಮರ್ಥಂ ಯೋ ನ ವೇತ್ತಿ ಸಃ ॥ ೨,೪೯.

ಹಾನಿಕರವಾದುದನ್ನು ಹಿತವೆಂದು, ಸ್ಥಿರವಲ್ಲದುದನ್ನು ಸ್ಥಿರವೆಂದು, ವ್ಯರ್ಥವಾದುದನ್ನು ಮೌಲ್ಯವಂತದ್ದು ಎಂದು ಭಾವಿಸುವವನು ತನ್ನ ನಿಜವಾದ ಹಿತವನ್ನು ಅರಿಯುವುದಿಲ್ಲ.

ಪಶ್ಯನ್ನಪಿ ಪ್ರಸ್ಖಲತಿ ಶೃಣ್ವನ್ನಪಿ ನ ಬುಧ್ಯತಿ । ಪಠನ್ನಪಿ ನ ಜಾನಾತಿ ದೇವಮಾಯಾವಿಮೋಹಿತಃ ॥ ೨,೪೯.

ನೋಡುತ್ತಾ ಇದ್ದರೂ ತಪ್ಪುಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ಕೇಳುತ್ತಾ ಇದ್ದರೂ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ, ಓದುತ್ತಾ ಇದ್ದರೂ ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ — ದೇವಮಾಯೆಯಿಂದ ಮೋಹಗೊಂಡಿದ್ದಾನೆ.

ತನ್ನಿಮಜ್ಜಜ್ಜಗದಿದಂ ಗಮ್ಭೀರೇ ಕಾಲಸಾಗರೇ । ಮೃತ್ಯುರೋಗಜರಾಗ್ರಾಹೈರ್ನ ಕಶ್ಚಿದಪಿ ಬುಧ್ಯತೇ ॥ ೨,೪೯.

ಈ ಜಗತ್ತು ಕಾಲದ ಆಳವಾದ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುತ್ತಿದೆ. ಮರಣ, ರೋಗ, ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ ಎಂಬ मगरಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದಿರುವಾಗ ಯಾರಿಗೂ ಅರಿವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಪ್ರತಿಕ್ಷಣಭಯಂ ಕಾಲಃ ಕ್ಷೀಯಮಾಣೋ ನ ಲಕ್ಷ್ಯತೇ । ಆಮಕುಂಭ ಇವಾಂಭಃ ಸ್ಥೋ ವಿಶೀರ್ಣೋ ನ ವಿಭಾವ್ಯತೇ ॥ ೨,೪೯.

ಪ್ರತಿ ಕ್ಷಣವೂ ಭಯ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಕಾಲವು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅದು ಯಾರಿಗೂ ಗೋಚರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ರಂಧ್ರವಿರುವ ಮಡಕೆಯಲ್ಲಿ ನೀರು ಹೋದಂತೆ ಅದು ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ಯುಜ್ಯತೇ ವೇಷ್ಟನಂ ವಾಯೋರಾಕಾಶಸ್ಯ ಚ ಖಣ್ಡನಮ್ । ಗ್ರಥನಞ್ಚ ತರಙ್ಗಾಣಾಮಾಸ್ಥಾ ನಾಯುಷಿ ಯುಜ್ಯತೇ ॥ ೨,೪೯.

ಗಾಳಿಯನ್ನು ಕಟ್ಟುವುದು ಸಾಧ್ಯವೋ, ಆಕಾಶವನ್ನು ತುಂಡುಮಾಡುವುದು ಸಾಧ್ಯವೋ, ಅಲೆಗಳನ್ನು ಹಾರವಾಗಿ ಜೋಡಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವೋ, ಹಾಗೆ ಆಯುಷ್ಯದಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆ ಇಡುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ.

ಪೃಥಿವೀ ದಹ್ಯತೇ ಯೇನ ಮೇರುಶ್ಚಾಪಿ ವಿಶೀರ್ಯತೇ । ಶುಷ್ಯತೇ ಸಾಗರಜಲಂ ಶರೀರಸ್ಯ ಚ ಕಾ ಕಥಾ ॥ ೨,೪೯.

ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸುಡುವುದು, ಮೆರು ಪರ್ವತವನ್ನೂ ಮುರಿಯುವುದು, ಸಾಗರದ ನೀರನ್ನೂ ಒಣಗಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾದರೆ, ದೇಹದ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುವುದೇನು?

ಅಪತ್ಯಂ ಮೇ ಕಲತ್ರಂ ಮೇ ಧನಂ ಮೇ ಬಾನ್ಧವಾಶ್ಚ ಮೇ । ಜಲ್ಪನ್ತಮಿತಿ ಮರ್ತ್ಯಾಜಂ ಹನ್ತಿ ಕಾಲವೃಕೋ ಬಲಾತ್ ॥ ೨,೪೯.

‘ನನ್ನ ಮಗ, ನನ್ನ ಹೆಂಡತಿ, ನನ್ನ ಹಣ, ನನ್ನ ಬಂಧುಗಳು’ ಎಂದು ಮನುಷ್ಯನು ಹೇಳುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ ಕಾಲವೆಂಬ ಹುಲಿ ಅವನನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಇದಂ ಕೃತಮಿದಂ ಕಾರ್ಯಮಿದಮನ್ಯತ್ಕೃತಾಕೃತಮ್ । ಏವಮೀಹಾಸಮಾಯುಕ್ತಂ ಕೃತಾನ್ತಃ ಕುರುತೇ ವಶಮ್ ॥ ೨,೪೯.

‘ಇದು ಮಾಡಿದೆ, ಅದು ಮಾಡಬೇಕಿದೆ, ಇನ್ನೊಂದು ಕೆಲಸ ಉಳಿದಿದೆ’ ಎಂದು ಹೀಗೆ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವಾಗಲೇ ಮರಣ ಅವನನ್ನು ತನ್ನ ವಶಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.