ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ಮಙ್ಗಲಂ ಭಗವಾನ್ವಿಷ್ಣುರ್ಮಙ್ಗಲಂ ಗರುಡಧ್ವಜಃ । ಮಙ್ಗಲಂ ಪುಣ್ಡರೀಕಾಕ್ಷೋ ಮಙ್ಗಲಾಯತನಂ ಹರಿಃ ॥ ೨,೪೭.

ಭಗವಂತನಾದ ವಿಷ್ಣುವು ಶುಭಕರನು, ಗರುಡಧ್ವಜನು ಶುಭಕರನು, ಕಮಲನಯನನು ಶುಭಕರನು, ಹರಿಯೇ ಶುಭದ ನೆಲೆ.

ಹರಿರ್ಭಾಗೀರಥೀ ವಿಪ್ರಾ ವಿಪ್ರಾ ಭಾಗೀರಥೀ ಹರಿಃ । ಭಾಗೀರಥೀ ಹರಿರ್ವಿಪ್ರಾಃ ಸಾರಮೇತಜ್ಜಗತ್ತ್ರಯೇ ॥ ೨,೪೭.

ಹರಿಯೂ, ಭಾಗೀರಥಿಯೂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೂ—ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೂ, ಭಾಗೀರಥಿಯೂ, ಹರಿಯೂ—ಭಾಗೀರಥಿಯೂ, ಹರಿಯೂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೂ—ಈ ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇದುವೇ ಸಾರಾಂಶ.

ಇತಿ ಸೂತಮುಖೋದ್ಗೀರ್ಣಾಂ ಸರ್ವಶಾಸ್ತ್ರಾರ್ಥಮಣ್ಡಿತಾಮ್ । ವೈಷ್ಣವಿಂ ವಾಕ್ಸುಧಾಂ ಪೀತ್ವಾ ಋಷಯಸ್ತುಷ್ಟಿಮಾಯಯುಃ ॥ ೨,೪೭.

ಸೂತನು ಉಚ್ಚರಿಸಿದ, ಎಲ್ಲಾ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಅರ್ಥಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವೈಷ್ಣವ ವಚನಾಮೃತವನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತಾ, ಋಷಿಗಳು ಸಂತೃಪ್ತರಾದರು.

ಪ್ರಶಶಂಸುಸ್ತಥಾನ್ಯೋನ್ಯಂ ಸೂತಂ ಸರ್ವಾರ್ಥದರ್ಶಿನಮ್ । ಪ್ರಹರ್ಷಮತುಲಂ ಪ್ರಾಪುರ್ಮುನಯಃ ಶೌನಕಾದಯಃ ॥ ೨,೪೭.

ಅವರು ಪರಸ್ಪರವನ್ನು ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ತಿಳಿದ ಸೂತನನ್ನು ಹೊಗಳುತ್ತಾ, ಶೌನಕ ಮುಂತಾದ ಮುನಿಗಳು ಅಪಾರ ಆನಂದವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದರು.

ಅಪವಿತ್ರಃ ಪವಿತ್ರೋ ವಾ ಸರ್ವಾವಸ್ಥಾಂ ಗತೋಪಿ ವಾ । ಯಃ ಸ್ಮರೇತ್ಪುಣ್ಡರೀಕಾಕ್ಷಂ ಸ ಬಾಹ್ಯಾಭ್ಯನ್ತರಂ ಶುಚಿಃ ॥ ೨,೪೭.

ಯಾರು ಅಪವಿತ್ರರಾಗಿರಲಿ, ಪವಿತ್ರರಾಗಿರಲಿ, ಯಾವುದೇ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬಂದಿರಲಿ, ಅವರು ಕಮಲನಯನನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿದರೆ ಹೊರಗಿಂತಲೂ ಒಳಗಿಂತಲೂ ಶುದ್ಧರಾಗುತ್ತಾರೆ.

ಶ್ರೀಗರುಡಮಹಾಪುರಾಣಮ್ ೪೮ ತಾರ್ಕ್ಷ್ಯ ಉವಾಚ । ಯೇ ಮರ್ತ್ಯಲೋಕೇ ನಿವಸನ್ತಿ ಮಾನವಾಸ್ತೇ ಸರ್ವಜಾತೌ ನಿಧನಂ ಪ್ರಯಾನ್ತಿ । ಕಾಲೇ ಸ್ವಕೀಯೇ ನಿಜಪುಣ್ಯಸಂಖ್ಯಯಾ ವದನ್ತಿ ಲಾಕ ಕಥಸ್ವ ತನ್ಮೇ ॥ ೨,೪೮.

ತಾರ್ಕ್ಷ್ಯನು ಹೇಳಿದನು: ಈ ಮನುಷ್ಯ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಎಲ್ಲ ಜನರು, ಯಾವ ಜಾತಿಯವರಾಗಿರಲಿ, ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಪುಣ್ಯದ ಪ್ರಮಾಣದಂತೆ, ತಮ್ಮ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮರಣವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನು ನನಗೆ ವಿವರಿಸು.

ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಮಾರ್ಗೇಣ ಸುದುಸ್ತರೇಣ ವಿಧಾತೃನಿಷ್ಪಾದಿತವರ್ತ್ಮನಿ ಸ್ಥಿತಾಃ । ಕೇನೈವ ಪುಣ್ಯೇನ ಮುದಂ ಪ್ರಯಾನ್ತಿ ತಿಷ್ಠನ್ತಿ ಕೇನೈವ ಕುಲಂ ಬಲಂ ವಯಃ ॥ ೨,೪೮.

ಅವರು ನಿರ್ಮಾತೃನು ಮಾಡಿದ ಅತ್ಯಂತ ಕಷ್ಟಕರವಾದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತಾರೆ; ಯಾವ ಪುಣ್ಯದಿಂದ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ, ಯಾವದು ಕುಟುಂಬ, ಶಕ್ತಿ, ವಯಸ್ಸನ್ನು ಉಳಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಹೇಳು.

ಸೂತ ಉವಾಚ । ಶ್ರುತ್ವಾಥ ದೇವೋ ಗರುಡಂ ತ್ವವೋಚತ್ಸ್ಮೃತ್ವಾ ವಪುಃ ಕರ್ಮಭಯಞ್ಚ ರೂಪಮ್ । ಸೃಷ್ಟಾ ಧರಾ ಯೇನ ಚರಾಚರಂ ಜಗತ್ಸ ಯೇನ ಶಸ್ತಾ ವಿಹಿತೋ ಯಮೋ ವಿಭುಃ ॥ ೨,೪೮.

ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು: ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ, ದೇವರು ಗರುಡನಿಗೆ ಮಾತನಾಡಿದನು, ತನ್ನ ರೂಪವನ್ನೂ, ಕರ್ಮದ ಭಯಾನಕತೆಯನ್ನೂ ನೆನೆಸಿಕೊಂಡು; ಯಾರು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು, ಚರಾಚರ ಜಗತ್ತನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು, ಯಮಧರ್ಮನನ್ನು ನಿಯಮಿಸಿದರು.

ಶ್ರೀಭಗವಾನುವಾಚ । ಧರ್ಮಾರ್ಥಕಾಮಂ ಚಿರಮೋಕ್ಷಸಞ್ಚಯಮನ್ಯಂ ದ್ವಿತೀಯಂ ಯಮಮಾರ್ಗಗಾಮಿನಾಮ್ । ಪ್ರವಿಶ್ಯಚಾಙ್ಗುಷ್ಠಸಮೇ ಸ ತತ್ರ ವೈ ತಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ದೇಹಂ ಸ್ವಮನ್ದಿರಮ್? ॥ ೨,೪೮.

ಶ್ರೀಭಗವಂತನು ಹೇಳಿದನು: ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ ಅಥವಾ ದೀರ್ಘ ಕಾಲದ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಹಾರೈಸುವವರಿಗೆ, ಇನ್ನೊಂದು ಮಾರ್ಗವಿದೆ, ಅದು ಯಮನ ಕಡೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತದೆ; ಅಲ್ಲಿ, ಅಂಗುಳದಷ್ಟು ಸಣ್ಣ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದು, ಆ ದೇಹವನ್ನು ತಲುಪಿದ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಸ್ವಗೃಹವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ.

ಗೃಹೀತಪಾಶೋ ರುದತೇ ಪುನಃ ಪುನರ್ದೇಶೇ ಸುಪುಣ್ಯೇ ದ್ವಿಜ ದೇಹಸಂಸ್ಥಿತಃ । ದೇವೇನ್ದ್ರಪೂಜಾ ಪಿತೃದೇವತೃಪ್ತಿದಂ ಮೋಹಾನ್ನ ಚೇಷ್ಟಂ ನ ಚ ಪುತ್ತ್ರಸನ್ತತಿಃ ॥ ೨,೪೮.

ಪಾಶದಿಂದ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟು, ಪುನಃ ಪುನಃ ಅಳುತ್ತಾ, ಅತ್ಯಂತ ಪುಣ್ಯಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ದೇಹವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದ್ವಿಜನು, ದೇವತೆಗಳ ಪೂಜೆಯೂ ಇಲ್ಲ, ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ತೃಪ್ತಿಯೂ ಇಲ್ಲ, ಕಾರ್ಯವೂ ಇಲ್ಲ, ಸಂತಾನವೂ ಇಲ್ಲ—ಮೋಹದಿಂದ.

ನ ಮೇಽಸ್ತಿ ಬನ್ಧುರ್ಯಮಮಾರ್ಗಗಾಮಿನೋ ಮಯಾ ನ ಕೃತ್ಯಂ ದ್ವಿಜದೇಹಲಿಪ್ಸಯಾ । ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ಯ ವಿಪ್ರತ್ವಮತೀವ ದುರ್ಲಭಂ ನಾಧೀತವಾನ್ವೇದಪುರಾಣಸಂಹಿತಾಃ । ಪ್ರಾಪ್ತಂ ಸುರತ್ನಂ ಕರಸಂಸ್ಥಿತಂ ಗತಂ ದೇಹನ್ಕ್ವಚಿನ್ನಿಸ್ತರ ಯತ್ತ್ವಯಾ ಕೃತಮ್ ॥ ೨,೪೮.

ಯಮಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಹೋಗುವವರಿಗೆ ನನಗೆ ಸಂಬಂಧಿಯೇ ಇಲ್ಲ; ದ್ವಿಜ ದೇಹವನ್ನು ಬಯಸುವುದರಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಕೆಲಸವಿಲ್ಲ. ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಲಭವಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆದು, ವೇದ-ಪುರಾಣಗಳನ್ನು ಓದಿಲ್ಲ. ಅಮೂಲ್ಯ ರತ್ನವನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಿದ್ದರೂ, ದೇಹ ಎಲ್ಲೋ ಹೋದರೆ—ನೀನು ಮಾಡಿದುದನ್ನು ನೀನೇ ದಾಟಬೇಕು.

ಯಃ ಕ್ಷತ್ತ್ರಿಯೋ ಬಾಹುಬಲೇನ ಸಂಯುಗೇ ಲಲಾಟದೇಶಾದ್ರುಧಿರಂ ಮುಖೇ ಪಪೌ । ತತ್ಸೋಮಪಾನಂ ಹಿ ಕೃತಂ ಮಹಾಮಖೇ ಜೀವನ್ಮೃತಃ ಸೋಽಪಿ ಹಿ ಯಾತಿ ಮುಕ್ತಿಕ್ ॥ ೨,೪೮.

ಯಾವ ಕ್ಷತ್ರಿಯನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಬಲದಿಂದ, ನೆತ್ತಿಯ ಭಾಗದಿಂದ ಬರುವ ರಕ್ತವನ್ನು ಬಾಯಲ್ಲಿ ಕುಡಿಯುತ್ತಾನೋ, ಅದು ಮಹಾಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಸೋಮಪಾನ ಮಾಡಿದಂತೇ; ಜೀವಂತನಾಗಿರಲಿ, ಸತ್ತವನಾಗಿರಲಿ, ಅವನು ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

ಸ್ಥಾನಾನ್ಯನೇಕಾನಿ ಕೃತಾನಿ ತಾನಿ ಪೀತಾನ್ಯನೇಕಾನ್ಯಪಿ ಗರ್ಹಿತಾನಿ । ಶಸ್ತ್ರಂ ಗೃಹೀತ್ವಾ ಸಮರೇ ರಿಪೂಣಾಂ ಯಃ ಸಂಮುಖಂ ಯಾತಿ ಸ ಮುಕ್ತಪಾಪಃ ॥ ೨,೪೮.

ಅನೇಕ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅನೇಕವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಲಾಗಿದೆ, ಕೆಲವು ದೂಷಿತವಾದರೂ ಸಹ; ಆದರೆ ಯಾರು ಶಸ್ತ್ರ ಹಿಡಿದು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಕ್ಷತ್ತ್ರಾನ್ವಯೋ ವಾಪಿ ವಿಶೋನ್ವಯೋ ವಾ ಶೂದ್ರಾನ್ವಯೋ ವಾಪಿ ಹಿ ನೀಚವರ್ಣಃ । ಸಂಗ್ರಾಮದೇವದ್ವಿಜಬಾಲಘಾತೀ ಸ್ತ್ರೀವೃದ್ಧಹಾ ದೀನತಪಸ್ವಿಹನ್ತಾ ॥ ೨,೪೮.

ಕ್ಷತ್ರಿಯ ವಂಶದವನು ಆಗಿರಲಿ, ವೈಶ್ಯ ವಂಶದವನು ಆಗಿರಲಿ, ಶೂದ್ರ ವಂಶದವನು ಆಗಿರಲಿ, ಅಥವಾ ನೀಚ ವರ್ಣದವನು ಆಗಿರಲಿ—ಯಾರು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳನ್ನು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು, ಮಕ್ಕಳನ್ನು, ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು, ವೃದ್ಧರನ್ನು, ದುರ್ಬಲರನ್ನು, ತಪಸ್ವಿಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾನೋ—

ಉಪದ್ರುತೇಷ್ವೇಷು ಪರಾಙ್ಮುಖೋ ಯಃ ಸ್ಯುಸ್ತಸ್ಯ ದೇವಾಃ ಸಕಲಾಃ ಪರಾಙ್ಮುಖಾಃ । ತಿಲೋದಕಂ ನೈವ ಪಿಬನ್ತಿ ಪೂರ್ವೇ ಹುತಂ ನ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಹುತಾಶನೋಪಿ ತತ್ ॥ ೨,೪೮.

ಅವರ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣವಾದಾಗ, ಯಾರು ಮುಖ ತಿರುಗಿಸುತ್ತಾನೋ, ಅವನಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳು ದೂರವಾಗುತ್ತಾರೆ; ಅವನ ಪಿತೃಗಳು ಎಳ್ಳಿನ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯುವುದಿಲ್ಲ, ಅಗ್ನಿಯೂ ಅವನ ಹೋಮವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ದ್ವೇಷಾದ್ಭಯಾದ್ವಾ ಸಮರೇ ಸಮಾಗತೇ ಶಸ್ತ್ರಂ ಗೃಹೀತ್ವಾ ಪರಸೈನ್ಯಸಂಮುಖಃ । ನ ಯಾತಿ ಪಕ್ಷೀನ್ದ್ರ ಮೃಶ್ಚ ಪಶ್ಚಾತ್ಕ್ಷಾತ್ತ್ರಂ ಬಲಂ ತಸ್ಯ ಗತಂ ತಥೈವ । ದ್ವಿಜಾಯ ದತ್ತ್ವಾ ಕನಕಂ ಮಹೀಮಿಮಾಂ ಭೂಯಃ ಸ ಪಶ್ಚಾದ್ಭವತೀಹ ಲೋಕೇ ॥ ೨,೪೮.

ದ್ವೇಷದಿಂದ ಅಥವಾ ಭಯದಿಂದ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಶಸ್ತ್ರ ಹಿಡಿದು ಶತ್ರು ಸೇನೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಿ, ನಂತರ ಹಿಂತಿರುಗಿದರೆ, ಓ ಪಕ್ಷಿರಾಜ, ಅವನ ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಶಕ್ತಿ ಕಳೆದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಚಿನ್ನ ಅಥವಾ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟರೆ, ಅವನು ಮತ್ತೆ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ.

ದಾನಂ ಪ್ರದತ್ತಂ ಗ್ರಹಣೇ ದ್ವಿಜೇನ್ದ್ರೇ ಸ್ನಾನಂ ಕೃತಂ ತೇನ ಸದಾ ಸುತೀರ್ಥೇ । ಗತ್ವಾ ಗಯಾಯಾಂ ಪಿತೃಪಿಣ್ಡದಾನಂ ಕೃತಂ ಸದಾ ಯೋ ಮ್ರಿಯತೇ ತು ಯುದ್ಧೇ ॥ ೨,೪೮.

ಗ್ರಹಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದ್ವಿಜರಿಗೆ ದಾನ ನೀಡುವುದು, ಸದಾ ಪುಣ್ಯ ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವುದು, ಗಯೆಯಲ್ಲಿ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಪಿಂಡದಾನ ಮಾಡುವುದು—ಇವುಗಳನ್ನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸಾಯುವವನು ಸದಾ ಸಾಧಿಸಿದ್ದಾನೆ.

ಯಃ ಕ್ಷಾತ್ತ್ರದೇಹನ್ತು ವಿಹಾಯ ಶೋಚತೇ ರಣಾಙ್ಗಣೇ ಸ್ವಾಮಿವಧೇ ಚ ಗೋಗ್ರಹೇ । ಸ್ತ್ರೀಬಾಲಘಾತೇ ಪಥಿ ಸಾರ್ಥಹೇತವೇ ಮಯಾ ಸ್ವಕೋಶಂ ನ ಹತಂ ನ ಪಾತಿತಮ್ ॥ ೨,೪೮.

ಯಾರು ಕ್ಷತ್ರಿಯ ದೇಹವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ರಾಜನ ಹತ್ಯೆಗೆ, ಗೋವುಗಳ ಅಪಹರಣಕ್ಕೆ, ಮಹಿಳೆಯರು ಅಥವಾ ಮಕ್ಕಳ ಹತ್ಯೆಗೆ, ಅಥವಾ ಸಾಗಣೆಗೆ ದುಃಖಪಡುತ್ತಾನೋ—'ನನ್ನ ಧನವೇ ನಾಶವಾಗಲಿಲ್ಲ, ನಾನು ಖರ್ಚು ಮಾಡಲಿಲ್ಲ' ಎಂದು ಯೋಚಿಸುತ್ತಾನೋ—

ವೈಶ್ಯಃ ಸ್ವಕರ್ಮಾಣಿ ವಿಶೋಚತೇ ತದಾ ಗೃಹೀತಪಾಶೋ ನ ಮಯಾಪಿ ಸಞ್ಚಿತಮ್ । ಸತ್ಯಂ ನ ಚೋಕ್ತಂ ಕ್ರಯ ವಿಕ್ರಯೇಣ ಮೋಹಾದ್ವಿಮೂಢೇನ ಕುಟುಮ್ಬಹೇತವೇ ॥ ೨,೪೮.

ಯಾವ ವೈಶ್ಯನು ತನ್ನ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕಾಗಿ ದುಃಖಪಡುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಪಾಶದಿಂದ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟು, ನನ್ನ ಬಳಿ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಲ್ಲ; ಖರೀದಿ ಮಾರಾಟದಲ್ಲಿ ಸತ್ಯವನ್ನು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ, ಮೋಹದಿಂದ ಮತ್ತು ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಕುಟುಂಬಕ್ಕಾಗಿ.

ಶೂದ್ರಂ ವಪುಃ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಯಶಸ್ಕರಂ ಸದಾ ದಾನಂ ದ್ವಿಜೇಭ್ಯೋ ನ ಕೃತಂ ದ್ವಿಜಾರ್ಚನಮ್ । ಚ್ದೃದದ್ಯತ್ದದ್ವಡ್ಢ ಢದ್ಧದೃಥ್ರ್ದದೃಧ್ಡ್ಢಥ್ರ್ಡಡ್ಢದ್ಧ ಜಲಾಶಯೋ ನೈವ ಕೃತೋ ಧರಾತಲೇ ಅಸಂಸ್ಕೃತೋ ವಿಪ್ರವರೋ ನ ಸಂಸ್ಕೃತಃ ॥ ೨,೪೮.

ಶೂದ್ರನ ದೇಹವನ್ನು ಪಡೆದವನಾದರೂ, ಯಾವನು ಸದಾ ದ್ವಿಜರಿಗೆ ದಾನ ಕೊಡದೆ, ಅವರನ್ನು ಗೌರವಿಸದೆ, ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಕೆರೆ ಕಟ್ಟದೆ, ಸಂಸ್ಕಾರವಿಲ್ಲದೆ ಇದ್ದಾನೋ, ಅವನು ನಿಜವಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಲ್ಲ.

ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಸ್ವಕರ್ಮಾಣಿ ಮದೇನ ಸುಸ್ಥಿತಂ ಮಯಾ ಸುತೀರ್ಥೇ ಸ್ವವಪುರ್ನ ಚೋಜ್ಝಿತಮ್ । ಧರ್ಮೋರ್ಜಿತೋ ನೈವ ನ ದೇವಪೂಜನಂ ಕೃತಂ ಮಯಾ ಚೈವ ವಿಮುಕ್ತಿಹೇತವೇ ॥ ೨,೪೮.

ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ನನ್ನ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸುಖವಾಗಿ ವಾಸಿಸಿದ್ದೆನು; ಆದರೆ ನನ್ನ ದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಲಿಲ್ಲ, ಧರ್ಮವನ್ನು ಪಾಲಿಸಲಿಲ್ಲ, ದೇವರನ್ನು ಪೂಜಿಸಲಿಲ್ಲ, ಮುಕ್ತಿಗಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಲಿಲ್ಲ.

ದೇಹಂ ಸಮಾಸಾದ್ಯ ತಥೈವ ಪಿಣ್ಡಜಂ ವರ್ಣಾಂಸ್ತಥೈವಾನ್ತ್ಯಜಮ್ಲೇಚ್ಛಸಂಜ್ಞಿತಾನ್ । ಮರುನ್ಮಯಂ ದೇಹಮಿಮೇ ವಿಶನ್ತಿ ನೈವೇಹಮಾನಾಃ ಪಥಿ ಧರ್ಮಸಂಕುಲೇ ॥ ೨,೪೮.

ಅನ್ನದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ದೇಹವನ್ನು ಪಡೆದು, ನಾನು ಅಂಟ್ಯಜ ಮತ್ತು ಮ್ಲೇಚ್ಛ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದೆನು; ಆದರೆ ವಾಯುವಿನಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡ ದೇಹಗಳು ಧರ್ಮಪೂರ್ಣವಾದ ಈ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ಪರಸ್ಪರಂ ಧರ್ಮಕೃನ್ತಂ ಸ್ವಕೀಯಂ ಸಮ್ಪಾದ್ಯ ಲಕ್ಷ್ಯಂ ಪಥಿ ಸಞ್ಚರನ್ತ್ಸ್ವಮ್ । ಪಕ್ಷೀನ್ದ್ರ ವಾಕ್ಯಾನಿ ಶೃಣುಷ್ವ ತಾನಿ ಮನೋರಮಾಣಿ ಪ್ರವದನ್ತಿ ಯಾನಿ ॥ ೨,೪೮.

ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಧರ್ಮಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಗುರಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ; ಹಕ್ಕಿಗಳ ರಾಜನೇ, ಅವರು ಹೇಳುವ ಆ ಮನೋಹರವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ನೀನು ಕೇಳು.

ಸಾರಾ ಹಿ ಲೋಕೇಷು ಭವೇತ್ತ್ರಿಲೋಕೀ ದ್ವೀಪೇಷು ಸರ್ವೇಷು ಚ ಜಮ್ಬುಕಾಖ್ಯಮ್ । ದೇಶೇಷು ಸರ್ವೇಷ್ವಪಿ ದೇವದೇಶಃ ಜೀವೇಷು ಸರ್ವೇಷು ಮನುಷ್ಯ ಏವ ॥ ೨,೪೮.

ಮೂವರು ಲೋಕಗಳೇ ಜಗತ್ತಿನ ಸಾರ; ಎಲ್ಲಾ ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿ ಜಂಬೂದ್ವೀಪವೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧ; ಎಲ್ಲಾ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ದೇವರ ದೇಶವೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ; ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾನವನೇ ಮುಖ್ಯ.

ವರ್ಣಾಶ್ಚ ಚತ್ವಾರ ಇಹ ಪ್ರಶಸ್ತಾಃ ವರ್ಣೇಷು ಧರ್ಮಿಷ್ಠನರಾಃ ಪ್ರಶಸ್ತಾಃ । ಧರ್ಮೇಣ ಸೌಖ್ಯಂ ಸಮುಪೈತಿ ಸರ್ವಂ ಜ್ಞಾನಂ ಸಮಾಪ್ನೋತಿ ಮಹಾಪಥೇ ಸ್ಥಿತಃ ॥ ೨,೪೮.

ಇಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಣಗಳು ಗೌರವಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರ; ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ನಿಷ್ಠರಾದವರು ಶ್ಲಾಘನೀಯರು; ಧರ್ಮದಿಂದ ಎಲ್ಲ ಸುಖ ಸಿಗುತ್ತದೆ, ಮಹಾಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾದವನು ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

ದೇಹಂ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ಯದಾ ಗತಾಯುಃ ಪಕ್ಷಿನ್ ಸ್ಥಿತೋಽಹಂ ಕೃಮಿಕೀಟಸಂಸ್ಥಿತಃ । ಸರೀಸೃಪೋಽಹಂ ಮಶಕೋ ವಿನಿರ್ಮಿತಶ್ಚತುಷ್ಪದೋಽಹಂ ವನಸೂಕರೋಽಹಮ್ ॥ ೨,೪೮.

ಹಕ್ಕಿಯೇ, ದೇಹವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಪ್ರಾಣ ಹೋಗಿದಾಗ ನಾನು ಹುಳ, ಕೀಟ, ಹಾವು, ಸೊಂಪು, ನಾಲ್ಕು ಕಾಲುಗಳ ಪ್ರಾಣಿ, ಕಾಡು ಹಂದಿ ಇವೆಲ್ಲರೂ ಆಗಿದ್ದೆನು.

ಸರ್ವಂ ವಿಜಾನಾತಿ ಹಿ ಗರ್ಭಸಂಸ್ಥಿತೋ ಜಾತಶ್ಚ ಸದ್ಯಸ್ತದಿದಞ್ಚ ವಿಸ್ಮರೇತ್ । ಯಚ್ಚಿನ್ತಿತಂ ಗರ್ಭಸಮಾಗತೇನ ವೈ ಬಾಲೋ ಯುವಾ ವೃದ್ಧವಯಾ ಬಭೂವ ॥ ೨,೪೮.

ಗರ್ಭದಲ್ಲಿರುವಾಗ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಿಳಿಯುತ್ತಾನೆ; ಆದರೆ ಹುಟ್ಟಿದ ಕೂಡಲೆ ಅದನ್ನೆಲ್ಲ ಮರೆತುಬಿಡುತ್ತಾನೆ; ಗರ್ಭದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಯೋಚಿಸಿದಂತೆಯೇ ಬಾಲಕ, ಯುವಕ, ವೃದ್ಧನಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಮೋಹಾದ್ವಿನಾಷ್ಟಂ ಯದಿ ಗರ್ಭಚಿನ್ತಿತಂ ಸ್ಮೃತಂ ಪುನರ್ಮೃತ್ಯುಗತೇ ಚದೇಹೇ । ತಸ್ಮಿನ್ಪ್ರನಷ್ಟೇ ಹೃದಿ ಚಿನ್ತಿತಂ ಗತಂ ಸ್ಮೃತಂ ಪುನರ್ಗರ್ಭಗತೇ ಚ ದೇಹೇ ॥ ೨,೪೮.

ಮೋಹದಿಂದ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಯೋಚಿಸಿದುದನ್ನು ಮರೆತರೆ, ದೇಹ ಮರಣಕ್ಕಾಗುವಾಗ ಮತ್ತೆ ಅದು ಹೋದರೆ, ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಯೋಚಿಸಿದುದೂ ಕಳೆದುಹೋಗುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ದೇಹ ಮತ್ತೆ ಗರ್ಭಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ ಅದನ್ನು ಮತ್ತೆ ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ.

ತಸ್ಮಿನ್ಪ್ರನಷ್ಟೇ ಹೃದಿ ಚಿನ್ತಿತಂ ಪುನರ್ಮಯಾ ಸ್ವಕೋಶೇ ಪರವಞ್ಚನಂ ಕೃತಮ್ । ದ್ಯೂತೈಶ್ಛಲೇನಾಪಿ ಚ ಚೌರ್ಯವೃತ್ತ್ಯಾ ಧರ್ಮಂ ವ್ಯತಿಕ್ರಮ್ಯ ಶರೀರರಕ್ಷಣೇ ॥ ೨,೪೮.

ಅದು ಹೋದ ಮೇಲೆ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಯೋಚಿಸಿದುದನ್ನೂ ಮರೆಯುತ್ತೇನೆ; ಮತ್ತೆ ನನ್ನ ಖಜಾನೆಯಲ್ಲಿ ಮೋಸ ಮಾಡಿದ್ದೆನು; ಜುಗಾರಿ, ವಂಚನೆ, ಕಳ್ಳತನದಿಂದ ದೇಹ ಉಳಿಸಲು ಧರ್ಮವನ್ನು ಮೀರಿ ನಡೆದೆನು.