ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ಸುಖಂ ದುಃಖಂ ಭಯಂ ಕ್ಷೇಮಂ ಕರ್ಮಣೈವಾಭಿಪದ್ಯತೇ । ಅಧೋಮುಖಂ ಚೋರ್ಧ್ವಪಾದಂ ಗರ್ಭಾದ್ವಾಯುಃ ಪ್ರಕರ್ಷತಿ ॥ ೨,೩೨.

ಸಂತೋಷ, ದುಃಖ, ಭಯ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆ ಎಲ್ಲವೂ ಕರ್ಮದಿಂದಲೇ ಅನುಭವವಾಗುತ್ತವೆ; ತಲೆ ಕೆಳಗಾಗಿಯೂ ಕಾಲು ಮೇಲಾಗಿಯೂ ಗರ್ಭದಿಂದ ವಾಯು ಜೀವಿಯನ್ನು ಹೊರತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಜನ್ಮತೋ ವೈಷ್ಣವೀ ಮಾಯಾ ಸಂಮೋಹಯತಿ ಸತ್ವರಮ್ । ಸ್ವಕರ್ಮಕೃತಸಮ್ಬನ್ಧೋ ಜನ್ತುರ್ಜನ್ಮ ಪ್ರಪದ್ಯತೇ ॥ ೨,೩೨.

ಹುಟ್ಟಿದ ಕ್ಷಣದಿಂದಲೇ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮಾಯೆ ಜೀವಿಯನ್ನು ಬೇಗನೆ ಮೋಹಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ; ತನ್ನ ಕರ್ಮದಿಂದ ಬಂಧನಗೊಂಡು ಪ್ರಾಣಿ ಹುಟ್ಟನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.

ಸುಕೃತಾದುತ್ತಮೋ ಭೋಗಭೋಗ್ಯವಾನ್ ಸುಕುಲೇ ಭವೇತ್ । ಯಥಾಯಥಾ ದುಷ್ಕೃತಂ ತತ್ಕುಲೇ ಹೀನೇ ಪ್ರಜಾಯತೇ ॥ ೨,೩೨.

ಉತ್ತಮ ಕರ್ಮ ಮಾಡಿದವನು ಉತ್ತಮ ಕುಲದಲ್ಲಿ, ಸುಖಭೋಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ; ಮಾಡಿದ ದುಷ್ಕರ್ಮದಂತೆ ಕೆಳ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ.

ದರಿದ್ರೋ ವ್ಯಾಧಿತೋ ಮೂರ್ಖಃ ಪಾಪಕೃದ್ದುಃಖಭಾಜನಮ್ । ಅತಃ ಪರಂ ಕಿಮರ್ಥಂ ತೇ ಕಥಯಾಮಿ ಖಗೇಶ್ವರ ॥ ೨,೩೨.

ಬಡವರು, ರೋಗಿಗಳು, ಮೂರ್ಖರು, ಪಾಪಕಾರ್ಯ ಮಾಡಿದವರು, ದುಃಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವವರು—ಇದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನದನ್ನು ನಾನು ನಿಮಗೆ ಏನು ಹೇಳಲಿ, ಖಗೇಶ್ವರ?

ಶ್ರೀಗರುಡಮಹಾಪುರಾಣಮ್ ೩೩ ಗರುಡ ಉವಾಚ । ಉತ್ಪತ್ತಿಲಕ್ಷಣಂ ಜನ್ತೋಃ ಕಥಿತಂ ಮಯಿ ಪುತ್ತ್ರಕೇ । ಯಮಲೋಕಃ ಕಿಯನ್ಮಾತ್ರಸ್ತ್ರೈಲೋಕ್ಯೇ ಸಚರಾಚರೇ । ವಿಸ್ತರಂ ತಸ್ಯ ಮೇ ಬ್ರೂಹಿ ಅಧ್ವಾ ಚೈವ ಕಿಯಾನ್ ಸ್ಮೃತಃ ॥ ೨,೩೩.

ಗರುಡನು ಹೇಳಿದನು: ಜೀವಿಯ ಹುಟ್ಟಿನ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ನನಗೆ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ, ತಂದೆ; ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಚರಾಚರಗಳೊಂದಿಗೆ ಯಮಲೋಕ ಎಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದು? ಅದರ ವಿವರವನ್ನು ಮತ್ತು ಯಮಲೋಕದ ದಾರಿಯ ಉದ್ದವನ್ನು ನನಗೆ ಹೇಳಿ.

ಕೈಶ್ಚ ಪಾಪೈಃ ಕೃತೈರ್ದೇವ ಕೇನ ವಾ ಶುಭಕರ್ಮಣಾ । ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಮಾನವಾಸ್ತತ್ರ ಕಥಯಸ್ವ ವಿಶೇಷತಃ ॥ ೨,೩೩.

ಯಾವ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಅಥವಾ ಯಾವ ಪುಣ್ಯದಿಂದ ಮಾನವರು ಅಲ್ಲಿ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ? ದಯವಿಟ್ಟು ಇದನ್ನು ನನಗೆ ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳಿ.

ಶ್ರೀಭಗವಾನುವಾಚ । ಷಟಶೀತಿಸಹಸ್ರಾಣಿ ಯೋಜನಾನಾಂ ಪ್ರಮಾಣತಃ । ಯಮಲೋಕಸ್ಯ ಚಾಧ್ವಾನಮನ್ತರಾ ಮಾನುಷಸ್ಯ ಚ ॥ ೨,೩೩.

ಶ್ರೀಭಗವಂತನು ಹೇಳಿದರು: ಯಮಲೋಕದ ದಾರಿ ಎಣಿಕೆಯಂತೆ ಎಪ್ಪತ್ತಾರು ಸಾವಿರ ಯೋಜನಗಳಷ್ಟು ದೂರವಿದೆ; ಇದು ಮಾನವ ಲೋಕದಿಂದ ಯಮಲೋಕದವರೆಗೆ ಇರುವ ದಾರಿ.

ಧ್ಮಾತತಾಮ್ರಮಿವಾತಪ್ತೋ ಜ್ವಲದ್ದುರ್ಗೋ ಮಹಾಪಥಃ । ತತ್ರ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಪಾಪಿಷ್ಠಾ ಮಾನವಾ ಮೂಢಚೇತಸಃ ॥ ೨,೩೩.

ಬೆಳಕಿನಿಂದ ಕೆಂಪಾಗಿರುವ ತಾಮ್ರದಂತೆ, ಬೆಂಕಿಯಂತೆ ಭಯಾನಕವಾದ ಒಂದು ದಾರಿ ಮುಂದೆ ಇದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಪಾಪಮಾಡಿದ, ಮೂರ್ಖ ಮನಸ್ಸಿನ ಮಾನವರು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.

ಕಣ್ಟಕಾಶ್ಚ ಸುತೀಕ್ಷ್ಣಾ ವೈ ವಿವಿಧಾ ಘೋರದರ್ಶನಾಃ । ತೈಸ್ತುವಾಲುಕ್ಷಿತಿರ್ವ್ಯಾಪ್ತಾ ಹುತಾಶಶ್ಚ ತಥೋಲ್ಬಣಃ ॥ ೨,೩೩.

ಅಲ್ಲಿ ಬಹಳ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ, ಭಯಂಕರವಾದ ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ ಮುಳ್ಳುಗಳು ಇವೆ. ಆ ಮುಳ್ಳುಗಳಿಂದ ನೆಲ ತುಂಬಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಭಯಾನಕವಾದ ಬೆಂಕಿಯೂ ಇದೆ.

ವೃಕ್ಷಚ್ಛಾಯಾ ನ ತತ್ರಾಸ್ತಿ ಯತ್ರ ವಿಶ್ರಮತೇ ನರಃ । ಗೃಹೀತಃ ಕಾಲಪಾಶೈಶ್ಚ ಕೃತೈಃ ಕರ್ಮಭಿರುಲ್ಬಣೈಃ ॥ ೨,೩೩.

ಅಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯಲು ಮರದ ನೆರಳು ಇಲ್ಲ. ತನ್ನ ಕೆಟ್ಟ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಕಾಲದ ಬಲದಿಂದ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು.

ತಸ್ಮಿನ್ಮಾರ್ಗೇ ನ ಚಾನ್ನಾದ್ಯಂ ಯೇನ ಪ್ರಾಣಾನ್ ಪ್ರಪೋಷಯೇತ್ । ನ ಜಲಂ ದೃಶ್ಯತೇ ತತ್ರ ತೃಷಾ ಯೇನ ವಿಲೀಯತೇ ॥ ೨,೩೩.

ಆ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಜೀವ ಉಳಿಸಲು ಆಹಾರವೂ ಇಲ್ಲ, ಕುಡಿಯಲು ನೀರೂ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ದಾಹ ತಣಿಯಲು ಏನೂ ಸಿಗದು.

ಕ್ಷುಧಯಾ ಪೀಡಿತೋ ಯಾತಿ ತೃಷ್ಣಯಾ ಚ ಮಹಾಪಥೇ । ಶೀತೇನ ಕಮ್ಪತೇ ಕ್ವಾಪಿ ಯಮಮಾರ್ಗೇಽತಿದುರ್ಗಮೇ ॥ ೨,೩೩.

ಆ ಭಯಾನಕ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಹಸಿವಿನಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಾ, ದಾಹದಿಂದ ಪೀಡಿತರಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಯಮನ ಕಷ್ಟಕರ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೋ ತೀವ್ರವಾದ ಚಳಿಯಿಂದ ನಡುಗುತ್ತಾನೆ.

ಯದ್ಯಸ್ಯ ಯಾದೃಶಂ ಪಾಪಂ ಸ ಪನ್ಥಾಸ್ತಸ್ಯ ತಾದೃಶಃ । ಸುದೀನಾಃ ಕೃಪಣಾ ಮೂಢಾ ದುಃ ಖೈರ್ವ್ಯಾಪ್ತಾಸ್ತರನ್ತಿ ತಮ್ ॥ ೨,೩೩.

ಯಾರಿಗೆ ಯಾವ ರೀತಿ ಪಾಪವಿದೆಯೋ, ಅವನಿಗೆ ಆ ದಾರಿ ಕೂಡ ಆ ರೀತಿ ಇರುತ್ತದೆ. ದುಃಖದಿಂದ ತುಂಬಿರುವ, ದಯನೀಯವಾದ, ಮೂರ್ಖರಾದವರು ಆ ದಾರಿಯನ್ನು ದಾಟುತ್ತಾರೆ.

ರುದನ್ತಿ ದಾರುಣಂ ಕೇಚಿತ್ಕೇಚಿದ್ದ್ರೋಹಂ ವದನ್ತಿ ಚ । ಆತ್ಮಕರ್ಮಕೃತೈರ್ದೇಷೈಃ ಪಚ್ಯಮಾನಾ ಮುಹುರ್ಮುಹುಃ ॥ ೨,೩೩.

ಕೆಲವರು ಭಯಾನಕವಾಗಿ ಅಳುತ್ತಾರೆ, ಕೆಲವರು ದ್ರೋಹದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಕರ್ಮದ ಫಲದಿಂದ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಪೀಡಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ.

ಈದೃಗ್ವಿಧಃ ಸ ವೈ ಪನ್ಥಾ ವಿಜ್ಞೇಯೋ ದಾರುಣಃ ಖಗ । ವಿತೃಷ್ಣಾ ಯೇ ನರಾ ಲೋಕೇ ಸುಖಂ ತಸ್ಮಿನ್ ವ್ರಜನ್ತಿ ತೇ ॥ ೨,೩೩.

ಹೀಗೇ ಆ ಭಯಾನಕ ದಾರಿ ಇದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು, ಓ ಪಕ್ಷಿರಾಜ. ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಆಸೆ ಇಲ್ಲದೆ ಇರುವವರು ಆ ದಾರಿಯನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತಾರೆ.

ಯಾನಿಯಾನಿ ಚ ದಾನಾನಿ ದತ್ತಾನಿ ಭುವಿ ಮಾನವೈಃ । ತಾನಿತಾನ್ಯುಪತಿಷ್ಠನ್ತಿ ಯಮಲೋಕೇ ಪುರಃ ಪಥಿ ॥ ೨,೩೩.

ಈ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಮಾನವರು ನೀಡಿದ ಯಾವ ದಾನಗಳಿದೆಯೋ, ಅವುಗಳೆಲ್ಲ ಯಮಲೋಕದ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಮುಂದೆ ಬರುತ್ತವೆ.

ಪಾಪಿನೋ ನೋಪತಿಷ್ಠನ್ತಿ ದಾಹಶ್ರಾದ್ಧಜಲಾಞ್ಜಲಿ । ಭ್ರಮನ್ತಿ ವಾಯುಭೂತಾಸ್ತೇ ಯೇ ಕ್ಷುದ್ರಾಃ ಪಾಪಕರ್ಮಿಣಃ ॥ ೨,೩೩.

ಪಾಪಿಗಳು ಮಾಡಿದವರಿಗೆ ನೀರಿನ ಅರ್ಪಣೆ ಅಥವಾ ಶ್ರಾದ್ಧದ ಫಲ ಸಿಗದು. ಆ ಕುಟಿಲ ಪಾಪಕರ್ಮಿಗಳು ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ತಿರುಗಾಡುವ ಆತ್ಮಗಳಾಗುತ್ತಾರೆ.

ಈದೃಶಂ ವರ್ತ್ಮ ತದ್ರೌದ್ರಂ ಕಥಿತಂ ತವ ಸುವ್ರತ । ಪುನಶ್ಚ ಕಥಯಿಷ್ಯಾಮಿ ಯಮಮಾರ್ಗಸ್ಯ ಯಾ ಸ್ಥಿತಿಃ ॥ ೨,೩೩.

ಹೀಗೆ ಆ ಭಯಾನಕ ದಾರಿ ಹೇಗಿದೆ ಎಂದು ನಿನಗೆ ವಿವರಿಸಿದ್ದೇನೆ, ಓ ಸತ್ಪ್ರವೃತ್ತನ. ಈಗ ಮತ್ತೆ ಯಮನ ಮಾರ್ಗದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.

ಯಾಮ್ಯನೈರೃತಯೋರ್ಮಧ್ಯೇ ಪುರಂ ವೈವಸ್ವತಸ್ಯ ತು । ಸರ್ವಂ ವಜ್ರಮಯಂ ದಿವ್ಯಮಭೇದ್ಯಂ ತತ್ಸುರಾಸುರೈಃ ॥ ೨,೩೩.

ಯಮ ಮತ್ತು ನಿರೃತಿಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ವೈವಸ್ವತನ ನಗರವಿದೆ. ಅದು ಸಂಪೂರ್ಣ ವಜ್ರದಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದುದು, ದೈವಿಕವಾದುದು, ದೇವತೆಗಳು ಅಥವಾ ದಾನವರು ಕೂಡ ಭೇದಿಸಲಾಗದು.

ಚತುರಶ್ರಂ ಚತುರ್ದ್ವಾರಂ ಸಪ್ತಪ್ರಾಕಾರತೋರಣಮ್ । ಸ್ವಯಂ ತಿಷ್ಠತಿ ವೈ ಯಸ್ಯಾಂ ಯಮೋ ದೂತೈಃ ಸಮನ್ವಿತಃ ॥ ೨,೩೩.

ಆ ನಗರವು ಚತುಷ್ಕೋಣದ ರೂಪದಲ್ಲಿದ್ದು, ನಾಲ್ಕು ಬಾಗಿಲುಗಳಿವೆ, ಏಳು ಪ್ರಾಕಾರಗಳೂ ತೋರಣಗಳೂ ಇವೆ. ಅಲ್ಲಿ ಯಮನು ತನ್ನ ದೂತರುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ವತಃ ಕುಳಿತಿರುತ್ತಾನೆ.

ಯೋಜನಾನಾಂ ಸಹಸ್ರಂ ವೈ ಪ್ರಮಾಣೇನ ತದುಚ್ಯತೇ । ಸರ್ವರತ್ನಮಯಂ ದಿವ್ಯಂ ವಿದ್ಯುಜ್ಜ್ವಾಲಾರ್ಕತೈಜಸಮ್ ॥ ೨,೩೩.

ಆ ನಗರ ಸಾವಿರ ಯೋಜನಗಳಷ್ಟು ವಿಶಾಲವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅದು ಎಲ್ಲ ವಿಧದ ರತ್ನಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ, ದೈವಿಕವಾಗಿದೆ, ಮಿಂಚಿನಂತೆ, ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದೆ.

ತದ್ಗುಹಂ ಧರ್ಮರಾಜಸ್ಯ ವಿಸ್ತೀರ್ಣಂ ಕಾಞ್ಚನಪ್ರಭಮ್ । ಯೋಜನಾನಾಂ ಪಞ್ಚಶತಪ್ರಮಾಣೇನ ಸಮುಚ್ಛ್ರಿತಮ್ ॥ ೨,೩೩.

ಧರ್ಮರಾಜನ ಆ ಮಹಲ್ ಬಹಳ ವಿಶಾಲವಾಗಿದೆ, ಬಂಗಾರದಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತದೆ, ಐದು ನೂರು ಯೋಜನ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಎತ್ತಲಾಗಿದೆ.

ವೃತಂ ಸ್ತಮ್ಭಸಹಸ್ರೈಸ್ತು ವೈದೂರ್ಯಮಣಿಮಣ್ಡಿತಮ್ । ಮುಕ್ತಾಜಾಲಗವಾಕ್ಷಂ ಚ ಪತಾಕಾಶತಭೂಷಿತಮ್ ॥ ೨,೩೩.

ಅದು ಸಾವಿರ ಸ್ತಂಭಗಳಿಂದ ಸುತ್ತಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ವೈದುರ್ಯ ಮತ್ತು ಮಣಿಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮುತ್ತಿನ ಜಾಲಗಳಿಂದ ಕಿಟಕಿಗಳು, ನೂರಾರು ಧ್ವಜಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಘಣ್ಟಾಶತನಿನಾದಾಢ್ಯಂ ತೋರಣಾನಾಂ ಶತೈರ್ವೃತಮ್ । ಏವಮಾದಿಭಿರನ್ಯೈಶ್ಚ ಭೂಷಣೈರ್ಭೂಷಿತಂ ಸದಾ ॥ ೨,೩೩.

ಅಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಘಂಟೆಗಳ ಧ್ವನಿಯು ಕೇಳಿಸುತ್ತಿರುತ್ತದೆ, ನೂರಾರು ತೋರಣಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿದೆ. ಹೀಗೆ ಅನೇಕ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಯಾವಾಗಲೂ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ತತ್ರಸ್ಥೋ ಭಗವಾನ್ ಧರ್ಮ ಆಸನೇ ತು ಸಮೇ ಶುಭೇ । ದಶಯೋ ಜನವಿಸ್ತೀರ್ಣೇ ನೀಲಜೀಮೂತಸನ್ನಿಭೇ ॥ ೨,೩೩.

ಅಲ್ಲಿಯೇ ಧರ್ಮದೇವರು ಸುಂದರವಾದ, ಸಮವಾದ, ಹತ್ತು ಯೋಜನ ಅಗಲದ, ನೀಲಮೇಘದಂತೆ ಕಾಣುವ ಆಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವನು.

ಧರ್ಮಜ್ಞೋ ಧರ್ಮಶೀಲಶ್ಚ ಧರ್ಮಯುಕ್ತೋ ಹಿತೋ ಯಮಃ । ಭಯದಃ ಪಾಪಯುಕ್ತಾನಾಂ ಧಾರ್ಮಿಕಾಣಾಂ ಸುಖಪ್ರದಃ ॥ ೨,೩೩.

ಧರ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿದವನೂ, ಧರ್ಮವೇ ಸ್ವಭಾವವಾಗಿರುವವನೂ, ಸದಾ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವವನೂ, ಎಲ್ಲರ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವವನೂ ಆದ ಯಮನು, ಪಾಪಮಾಡುವವರಿಗೆ ಭಯವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ಧರ್ಮಪರರಿಗೆ ಸುಖವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ.

ಮನ್ದಮಾರು ತಸಂಯೋಗೈರುತ್ಸವೈರ್ವಿವಿಧೈಸ್ತಥಾ । ವ್ಯಾಖ್ಯಾನೈರ್ವಿವಿಧೈರ್ಯುಕ್ತಃ ಶಙ್ಖವಾದಿತ್ರನಿಃ ಸ್ವನೈಃ ॥ ೨,೩೩.

ಅವನ ಸುತ್ತಲೂ ಮೃದುವಾದ ಗಾಳಿಗಳು,色色ದ ಹಬ್ಬಗಳು,色色ದ ವಿವರಣೆಗಳು, ಹಾಗೂ ಶಂಖ ಮತ್ತು ವಾದ್ಯಗಳ ಧ್ವನಿಗಳು ಇದ್ದವೆ.

ಪುರಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶೇ ತು ಚಿತ್ರಗುಪ್ತಸ್ಯ ವೈ ಗೃಹಮ್ । ಪಞ್ಚವಿಂಶತಿಸಂಖ್ಯಾನಾಂ ಯೋಜನಾನಾಂ ಸುವಿಸ್ತರಮ್ ॥ ೨,೩೩.

ನಗರದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಗುಪ್ತನ ಮನೆ ಇದೆ; ಅದು ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ಯೋಜನೆಗಳಷ್ಟು ವಿಶಾಲವಾಗಿದೆ.

ದಶೋಚ್ಛ್ರಿತಂ ಮಹಾದಿವ್ಯಂ ಲೋಹಪ್ರಾಕಾರವೋಷ್ಟಿತಮ್ । ಪ್ರತೋಲೀಶತಸಂಚಾರಂ ಪತತಾಕಾಶತಶೋಭಿತಮ್ ॥ ೨,೩೩.

ಅದು ಹತ್ತು ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಎತ್ತಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಅದ್ಭುತವಾದ ದೈವಿಕ ಮನೆ, ಕಬ್ಬಿಣದ ಗೋಡೆಯಿಂದ ಸುತ್ತಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ನೂರಾರು ಬಾಗಿಲುಗಳು ಮತ್ತು ನೂರಾರು ಧ್ವಜಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.