ದರ್ಭತೂಲೀ ನಯೇತ್ಸ್ವರ್ಗಮಾತುರಂ ತು ನ ಸಂಶಯಃ । ತಿಲೈರ್ದರ್ಭೈಶ್ಚ ನಿಃ ಕ್ಷಿಪ್ತೈಃ ಸ್ನಾನಂ ಕ್ರತುಮಯಂ ಭವೇತ್ ॥ ೨,೩೨.
ದರ್ಭೆಯ ಆಸನದಿಂದ, ಮೃತ್ಯುವಿನ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವವನನ್ನು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಬಹುದು ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ; ಎಳ್ಳು ಮತ್ತು ದರ್ಭೆಯಿಂದ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೆ, ಅದು ಯಜ್ಞದಂತಾಗುತ್ತದೆ.
ಬ್ರಹ್ಮಾ ವಿಷ್ಣುಶ್ಚ ರುದ್ರಶ್ಚ ಶ್ರೀರ್ಹುತಾಶಸ್ತಥೈವ ಚ । ಮಣ್ಡಲೇ ಚೋಪತಿಷ್ಠನ್ತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಕುರ್ವೀತ ಮಣ್ಡಲಮ್ ॥ ೨,೩೨.
ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು, ರುದ್ರ, ಶ್ರೀ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿ ಈ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾರೆ; ಆದ್ದರಿಂದ, ಮಂಡಲವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕು.
ಪ್ರಾಗುದಗ್ವಾ ಕೃತೇನೇಹ ಶಿರಸಾ ಲೋಕಮುತ್ತಮಮ್ । ವ್ರಜತೇ ಯದಿ ಪಾಪಸ್ಯಾಲ್ಪತ್ವಂ ಪುಂಸೋ ಭವೇತ್ಖಗ ॥ ೨,೩೨.
ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ, ಯಾರಾದರೂ ತಲೆಯನ್ನು ಪೂರ್ವ ಅಥವಾ ಈಶಾನ್ಯ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಬಾಗಿಸಿದರೆ, ಅವರ ಪಾಪವು ಸ್ವಲ್ಪವಾದರೂ, ಅವರು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ, ಖಗ.
ಪಞ್ಚರತ್ನೇ ಮುಖೇ ಮುಕ್ತೇ ಜಿವೇ ಜ್ಞಾನಂ ಪ್ರರೋಹತಿ । ತುಲಸೀ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಗಾವೋ ವಿಷ್ಣುರೇಕಾದಶೀ ಖಗ ॥ ೨,೩೨.
ಐದು ರತ್ನಗಳು, ಮುತ್ತುಗಳು ಅಥವಾ ಮುಕ್ತಾತ್ಮರು ಬಾಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೆ, ಜ್ಞಾನವು ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ; ತುಳಸಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಹಸುಗಳು, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಏಕಾದಶಿ, ಖಗ.
ಪಞ್ಚ ಪ್ರವಹಣಾನ್ಯೇವ ಭವಾಬ್ಧೌ ಮಜ್ಜತಾಂ ನೃಣಾಮ್ । ವಿಷ್ಣುರೇಕಾದಶೀ ಗೀತಾ ತುಲಸೀ ವಿಪ್ರಧೇನವಃ ॥ ೨,೩೨.
ಈ ಜನ್ಮಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುತ್ತಿರುವವರಿಗೆ ಐದು ದೋಣಿಗಳು ಇವೆ: ವಿಷ್ಣು, ಏಕಾದಶಿ, ಗೀತಾ, ತುಳಸಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಮತ್ತು ಹಸುಗಳು.
ಅಸಾರೇ ದುರ್ಗಸಂಸಾರೇ ಷಟ್ಪದೀ ಭಕ್ತಿದಾಯಿನೀ । ನಮೋ ಭಗವತೇ ವಾಸುದೇವಾಯೇತಿ ಜಪನ್ನರಃ ॥ ೨,೩೨.
ಈ ಅಸ್ಥಿರವಾದ, ಕಠಿಣ ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ, ಷಟ್ಪದಿ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ; 'ನಮೋ ಭಗವತೇ ವಾಸುದೇವಾಯ' ಎಂದು ಜಪಿಸುವವನಿಗೆ—
ಓಙ್ಕಾರಪೂರ್ವಂ ಸಾಯುಜ್ಯಂ ಪ್ರಾಪ್ನುಯಾನ್ನಾತ್ರ ಸಂಶಯಃ । ಪೂಜಯಾಪಿ ಚ ಮಲ್ಲೋಕಪ್ರಾಪ್ತಿರಾರಾದ್ದಿವಂ ವ್ರಜೇತ್ ॥ ೨,೩೨.
ಓಂ ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರೆ, ಸಂಶಯವಿಲ್ಲದೆ ಸಾಯುಜ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಪೂಜೆಯಿಂದಲೂ, ನನ್ನ ಲೋಕವನ್ನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಪಡೆದು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ.
ಬನ್ಧಾಭಾವೇ ಮಮತ್ವೇತು ಜ್ಞಾನಂ ಪುರುಷಸೂಕ್ತತಃ । ಯಸ್ಯಯಸ್ಯಾಧಿಕತ್ವಂ ತು ಸಾಧನೇಷ್ವೇಷು ಕಾಶ್ಯಪ ॥ ೨,೩೨.
ಬಂಧನ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಆಸಕ್ತಿ ಉಳಿದಿದ್ದರೆ, ಪುರುಷ ಸೂಕ್ತದಿಂದ ಜ್ಞಾನವು ಬರುತ್ತದೆ; ಕಾಶ್ಯಪ, ಈ ಸಾಧನಗಳಲ್ಲಿ ಯಾರು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೋ—
ತತ್ತತ್ಫಲಸ್ಯಾಪ್ಯಾಧಿಕ್ಯಂ ಭವತೀತ್ಯವಧಾರಯ । ದಾತವ್ಯಾನಿ ಯಥಾಶಕ್ತ್ಯಾ ಪ್ರೀತೋಽಸೌ ಸರ್ವದಾ ಭವೇತ್ ॥ ೨,೩೨.
ಅವರ ಫಲವೂ ಅಷ್ಟೇ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿ; ಯಾರು ಎಷ್ಟು ಶಕ್ತಿಯಿದೆ ಅಷ್ಟನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು, ಆಗ ಅವನು ಸದಾ ಸಂತೋಷವಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.
ಏತತ್ತೇ ಸರ್ವಮಾಖ್ಯಾತಂ ಸ್ನಾನಾದಿಷು ಫಲಂ ಮಯಾ । ಬ್ರಹ್ಮಾಣ್ಡೇ ಯೇ ಗುಣಾಃ ಸನ್ತಿ ಶರೀರೇ ತೇ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಾಃ ॥ ೨,೩೨.
ಸ್ನಾನಾದಿಗಳ ಫಲವನ್ನು ನಾನು ನಿನಗೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ವಿವರಿಸಿದೆ; ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದಲ್ಲಿರುವ ಗುಣಗಳು ದೇಹದಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ಥಿತವಾಗಿವೆ.
ಪಾತಾಲಭೂಧರಾ ಲೋಕಾಸ್ತಥಾನ್ಯೇ ದ್ವೀಪಸಾಗರಾಃ । ಆದಿತ್ಯಾದಿಗ್ರಹಾಃ ಸರ್ವೇ ಪಿಣ್ಡಮಧ್ಯೇ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಾಃ ॥ ೨,೩೨.
ಪಾತಾಳ, ಪರ್ವತಗಳು, ಇತರ ಲೋಕಗಳು, ದ್ವೀಪಗಳು, ಸಾಗರಗಳು, ಸೂರ್ಯಾದಿ ಗ್ರಹಗಳೆಲ್ಲವೂ ದೇಹದೊಳಗೇ ಸ್ಥಿತವಾಗಿವೆ.
ಪಾದಾಧಸ್ತು ತಲಂ ಜ್ಞೇಯಂ ಪಾದೋರ್ಧ್ವಂ ವಿತಲಂ ತಥಾ । ಜಾನುಭ್ಯಾಂ ಸುತಲಂ ವಿದ್ಧಿ ಸಕ್ಥಿದೇಶೇ ಮಹಾತಲಮ್ ॥ ೨,೩೨.
ಪಾದಗಳ ಕೆಳಗೆ ತಲ ಎಂಬುದು, ಪಾದಗಳ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಿತಲ; ಮೊಣಕಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುತಲ, ತೊಡೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಹಾತಲ ಎಂದು ತಿಳಿ.
ತಥಾ ತಲಾತಲಞ್ಚೋರೌ ಗುಹ್ಯದೇಶೇ ರಸಾತಲಮ್ । ಪಾತಾಲಂ ಕಟಿಸಂಸ್ಥನ್ತು ಪಾದಾದೌ ಲಕ್ಷಯೇದ್ಬುಧಃ ॥ ೨,೩೨.
ಹಾಗೆಯೇ, ಕಾಲಿನ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ತಲಾತಲ, ಗುಪ್ತಾಂಗದಲ್ಲಿ ರಸಾತಲ; ಕಮರಿಗೆ ಪಾತಾಳ, ಈ ರೀತಿ ಪಾದದಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಗುರುತಿಸಬೇಕು.
ಭೂರ್ಲೋಕಂ ನಾಭಿಮಧ್ಯೇ ತು ಭುವರ್ಲೋಕಂ ತದೂರ್ಧ್ವತಃ । ಸ್ವರ್ಗಲೋಕಂ ಹೃದಯೇ ವಿದ್ಯಾತ್ಕಣ್ಠದೇಶೇ ಮಹಸ್ತಥಾ ॥ ೨,೩೨.
ನಾಭಿಯಲ್ಲಿ ಭೂರ್ಲೋಕ, ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಭುವರ್ಲೋಕ; ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಸ್ವರ್ಗಲೋಕ, ಗಂಟಿನಲ್ಲಿ ಮಹರ್ಲೋಕ ಎಂದು ತಿಳಿ.
ಜನಲೋಕಂ ವಕ್ತ್ರದೇಶೇ ತಪೋಲೋಕಂ ಲಲಾಟಕೇ । ಸತ್ಯಲೋಕಂ ಮಹಾರನ್ಧ್ರೇ ಭುವನಾನಿ ಚತುರ್ದಶ ॥ ೨,೩೨.
ಬಾಯಲ್ಲಿ ಜನಲೋಕ, ನಾಸಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತಪೋಲೋಕ; ಮಹಾರಂಧ್ರದಲ್ಲಿ ಸತ್ಯಲೋಕ—ಈ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಲೋಕಗಳು ದೇಹದಲ್ಲಿವೆ.
ತ್ರಿಕೋಣೇ ಸಂಸ್ಥಿತೋ ಮೇರುರಧಃ ಕೋಣೇ ಚ ಮನ್ದರಃ । ದಕ್ಷಿಣೇ ಚೈವ ಕೈಲಾಸೋ ವಾಮಭಾಗೇ ಹಿಮಾಚಲಃ ॥ ೨,೩೨.
ತ್ರಿಕೋಣದಲ್ಲಿ ಮೇರುಪರ್ವತ, ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಂದರ; ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಕೈಲಾಸ, ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಿಮಾಚಲ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ.
ನಿಷಧಶ್ಚೋರ್ಧ್ವಭಾಗೇ ಚ ದಕ್ಷಿಣೇ ಗನ್ಧಮಾದನಃ । ಮಲಯೋ (ರಮಣೋ) ವಾಮರೇಖಾಯಾಂ ಸಪ್ತೈತೇ ಕುಲಪರ್ವತಾಃ ॥ ೨,೩೨.
ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಿಷಧ, ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಗಂಧಮಾದನ; ಎಡಗಡೆಯ ರೇಖೆಯಲ್ಲಿ ಮಲಯ ಅಥವಾ ರಮಣ—ಈ ಏಳು ಕುಲಪರ್ವತಗಳು.
thumb|400px|ಕುಶಾ ಏವಂ ಅಶ್ವತ್ಥ ಪತ್ರಯೋಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶೀ ಅವಲೋಕನಮ್ ಅಸ್ಥಿಸ್ಥಾನೇ ಸ್ಥಿತೋ ಜಮ್ಬೂಃ ಶಾಕೋ ಮಜ್ಜಾಸು ಸಂಸ್ಥಿತಃ । ಕುಶದ್ವೀಪಃ ಸ್ಥಿತೋ ಮಾಂಸೇ ಕ್ರೌಞ್ಚದ್ವೀಪಃ ಶಿರಾಸ್ಥಿತಃ ॥ ೨,೩೨.
ಎಲುಬಿನಲ್ಲಿದೆ ಜಾಂಬೂದ್ವೀಪ, ಮೆದುಳಿನಲ್ಲಿ ಶಾಕದ್ವೀಪ; ಮಾಂಸದಲ್ಲಿ ಕುಶದ್ವೀಪ, ಶಿರಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರೌಂಚದ್ವೀಪ ಇದೆ.
ತ್ವಚಾಯಾಂ ಶಾಲ್ಮಲಿರ್ದ್ವೀಪೋ ಪ್ಲಕ್ಷಃ ರೋಮ್ಣಾಂ ಚ ಸಞ್ಚಯೇ । ನಖಸ್ಥಃ ಪುಷ್ಕರದ್ವೀಪಃ ಸಾಗರಾಸ್ತದನನ್ತರಮ್ ॥ ೨,೩೨.
ಚರ್ಮದಲ್ಲಿ ಶಾಲ್ಮಲಿದ್ವೀಪ, ಕೂದಲುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ; ನಖಗಳಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಕರದ್ವೀಪ, ನಂತರ ಸಾಗರಗಳು ಬರುತ್ತವೆ.
ಕ್ಷಾರೋದಶ್ಚ ತಥಾ ಮೂತ್ರೇ ಕ್ಷಾರೇ ಕ್ಷೀರೋದಸಾಗರಃ । ಸುರೋದಧಿಶ್ಚ ಶ್ಲೇಷ್ಮಸ್ಥಃ ಮಜ್ಜಾಯಾಂ ಘೃತಸಾಗರಃ ॥ ೨,೩೨.
ಮೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಕ್ಷಾರೋದಸಾಗರ, ಪಿತ್ತದಲ್ಲಿ ಕ್ಷೀರೋದಸಾಗರ; ಶ್ಲೇಷ್ಮದಲ್ಲಿ ಸುರೋದಧಿ, ಮೆದುಳಿನಲ್ಲಿ ತುಪ್ಪದ ಸಾಗರ ಇದೆ.
ರಸೋದಧಿಂ ರಸೇ ವಿದ್ಯಾಚ್ಛೋಣಿತೇ ದಧಿಸಾಗರಮ್ । ಸ್ವಾದುಲಂ ಲಮ್ಬಿಕಾಸ್ಥಾನೇ ಗರ್ಭೋದಂ ಶುಕ್ರಸಂಸ್ಥಿತಮ್ ॥ ೨,೩೨.
ರಸದ ಮೂಲದಲ್ಲಿ ರಸಸಾಗರವಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಮೊಸರಿನ ಸಾಗರವಿದೆ; ಜಿಹ್ವೆಯ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಿಹಿತನ ಇದೆ; ವೀರ್ಯದಲ್ಲಿ ಗರ್ಭಗಳ ಸಾಗರವಿದೆ.
ನಾದಚಕ್ರೇ ಸ್ಥಿತಃ ಸೂರ್ಯೋ ಬಿನ್ದುಚಕ್ರೇ ಚ ಚನ್ದ್ರಮಾಃ । ಲೋಚನಸ್ಥಃ ಕುಜೋ ಜ್ಞೇಯೋ ಹೃದಯೇ ಚ ಬುಧಃ ಸ್ಮೃತಃ ॥ ೨,೩೨.
ನಾದಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನು ಇದ್ದಾನೆ; ಬಿಂದುಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನು ಇದ್ದಾನೆ; ಕಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ಅಂಗಾರಕನು ಇದ್ದಾನೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಬುಧನು ಇದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ವಿಷ್ಣುಸ್ಥಾನೇ ಗುರುಂ ವಿದ್ಯಾಚ್ಛ್ರುಕ್ರೇ ಶುಕ್ರೋ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಃ । ನಾಭಿಸ್ಥಾನೇ ಸ್ಥಿತೋ ಮನ್ದೋ ಮುಖೇ ರಾಹುಃ ಸ್ಥಿತಃ ಸದಾ ॥ ೨,೩೨.
ವಿಷ್ಣುವಿನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಗುರುನನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ವೀರ್ಯದಲ್ಲಿ ಶುಕ್ರನು ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ; ನಾಭಿಯಲ್ಲಿ ಶನಿಯು ಇದ್ದಾನೆ; ಬಾಯಲ್ಲಿ ರಾಹು ಸದಾ ಇದ್ದಾನೆ.
ಪಾಯು (ದ) ಸ್ಥಾನೇ ಸ್ಥಿತಃ ಕೇತುಃ ಶರೀರೇ ಗ್ರಹಮಣ್ಡಲಮ್ । ವಿಭಕ್ತಞ್ಚ ಸಮಾಖ್ಯಾತಮಾಪಾದತಲಮಸ್ತಕಮ್ ॥ ೨,೩೨.
ಪಾಯುವಿನಲ್ಲಿ ಕೆತು ಇದ್ದಾನೆ; ದೇಹದಲ್ಲಿ ಗ್ರಹಗಳ ವಲಯವು ಪಾದದ ತುದಿಯಿಂದ ತಲೆಯವರೆಗೆ ಹರಡಿದೆ.
ಉತ್ಪನ್ನಾ ಯೇ ಹಿ ಸಂಸಾರೇ ಮ್ರಿಯನ್ತೇ ತೇ ನ ಸಂಶಯಃ । ಬುಭುಕ್ಷಾ ಚ ತೃಷಾ ರೌದ್ರಾ ದಾಹೋದ್ಭೂತಾ ಚ ಮೂರ್ಛನಾ ॥ ೨,೩೨.
ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವರು ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಸಾಯುತ್ತಾರೆ — ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ; ಹಸಿವು, ದಾಹ, ಭಯಾನಕ ಪೀಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಬಿಸಿಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಮೂರ್ಛೆ ಕೂಡ ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ.
ಯತ್ರ ಪೀಡಾಸ್ತ್ವಿಮಾ ರೌದ್ರಾಸ್ತಾ ವೈ ವೃಶ್ಚಿಕದಂಶಜಾಃ । ವಿನಾಶಃ ಪೂರ್ಣಕಾಲೇ ಚ ಜಾಯತೇ ಸರ್ವದೇಹಿನಾಮ್ ॥ ೨,೩೨.
ಈ ಭಯಾನಕ ನೋವುಗಳು ಎಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆಯೋ, ಅವು ವಿಷವಾಳದ ಕಚ್ಚುವಿಕೆಯಂತೆ; ನಿಗದಿತ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಿಗೂ ನಾಶವು ಬರುತ್ತದೆ.
ಅಗ್ರೇ ಅಗ್ರೇ ಹಿ ಧಾವನ್ತಿ ಯಮಲೋಕಗತಸ್ಯವೈ । ತಪ್ತವಾಲುಕಮಧ್ಯೇನ ಪ್ರಜ್ವಲದ್ವಹ್ನಿಮಧ್ಯತಃ ॥ ೨,೩೨.
ಯಮಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋದವರು ಮುಂದೆ ಮುಂದೆ ಓಡುತ್ತಾರೆ; ಅವರು ಉರಿಯುವ ಮರಳು ಮತ್ತು ಹೊತ್ತಿರುವ ಅಗ್ನಿಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತಾರೆ.
ಕೇಶಗ್ರಾಹೈಃ ಸಮಾಕ್ರಾನ್ತಾ ನೀಯನ್ತೇ ಯಮಕಿಙ್ಕರೈಃ । ಪಾಪಿಷ್ಠಾಸ್ತ್ವಧಮಾಸ್ತಾರ್ಕ್ಷ್ಯ ದಯಾಧರ್ಮವಿವಿರ್ಜಿತಾಃ ॥ ೨,೩೨.
ಯಮದೂತರವರು ಅವರ ತಲೆಯ ಕೂದಲು ಹಿಡಿದು ಎಳೆಯುತ್ತಾರೆ; ಪಾಪಿಗಳು, ಕೆಟ್ಟವರು, ದಯೆಯೂ ಧರ್ಮವೂ ಇಲ್ಲದವರು, ತಾರ್ಕ್ಷ್ಯ.
ಯಮಲೋಕೇ ವಸನ್ತ್ಯೇತೇ ಕುಟ್ಯಾಂ ಜನ್ಮ ನ ವಿದ್ಯತೇ । ಏವಂ ಸಞ್ಜಾಯತೇ ತಾರ್ಕ್ಷ್ಯ ಮರ್ತ್ಯೇ ಜನ್ತುಃ ಸ್ವಕರ್ಮಭಿಃ ॥ ೨,೩೨.
ಅವರು ಯಮಲೋಕದಲ್ಲಿ, ಹುಟ್ಟಿಲ್ಲದ ಒಂದು ಕುಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ; ಇದೇ ರೀತಿ, ತಾರ್ಕ್ಷ್ಯ, ಪ್ರಾಣಿ ತನ್ನ ಕರ್ಮದಂತೆ ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ.
ಉತ್ಪನ್ನಾ ಯೇ ಹಿ ಸಂಸಾರೇ ಮ್ರಿಯನ್ತೇ ತೇ ನ ಸಂಶಯಃ । ಆಯುಃ ಕರ್ಮ ಚ ವಿತ್ತಞ್ಚ ವಿದ್ಯಾ ನಿಧನಮೇವ ಚ ॥ ೨,೩೨.
ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವರು ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಸಾಯುತ್ತಾರೆ — ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ; ಆಯುಷ್ಯ, ಕರ್ಮ, ಸಂಪತ್ತು, ವಿದ್ಯೆ ಮತ್ತು ಮರಣವೂ ಕೂಡ—