ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ತಿಲಾನ್ ಗೋಮಯಲಿಪ್ತಾಯಾಂ ಭೂಮೌ ತತ್ರ ನಿವೇಶಯೇತ್ ॥ ೨,೩೨.

ಗೋಮಯವನ್ನು ಹಚ್ಚಿದ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಎಳ್ಳನ್ನು ಇಡಬೇಕು.

ಪ್ರಾಗುದಕ್ಶಿರಸಂ ವಾಪಿ ಮುಖೇ ಸ್ವರ್ಣಂ ವಿನಿಃ ಕ್ಷೇಪೇತ್ । ಶಾಲಗ್ರಾಮಶಿಲಾ ತತ್ರ ತುಲಸೀ ಚ ಖಗೇಶ್ವರ ॥ ೨,೩೨.

ತಲೆ ಪೂರ್ವ ಅಥವಾ ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಇರಿಸಿ, ಅಥವಾ ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನವನ್ನು ಇಡಬೇಕು; ಅಲ್ಲಿಯೇ ಶಾಲಗ್ರಾಮ ಶಿಲೆ ಮತ್ತು ತುಳಸಿ ಇಡಬೇಕು, ಹಕ್ಕಿಗಳ ರಾಜನೇ.

ವಿಧೇಯಾ ಸನ್ನಿಧೌ ಸರ್ಪಿರ್ದೀಪಂ ಪ್ರಜ್ವಾಲಯೇತ್ಪುನಃ । ನಮೋ ಭಗವತೇ ವಾಸುದೇವಾಯೇತಿ ಜಪಸ್ತಥಾ ॥ ೨,೩೨.

ಇವುಗಳ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ, ಮತ್ತೆ ತುಪ್ಪದ ದೀಪವನ್ನು ಹಚ್ಚಬೇಕು ಮತ್ತು 'ನಮೋ ಭಗವತೇ ವಾಸುದೇವಾಯ' ಎಂಬ ಜಪವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.

ಆದೌ ತು ಪ್ರಣವಂ ಕೃತ್ವಾ ಪೂಜಾದಾನೇ ತತಃ ಸ್ಮೃತೇ । ಸಮಭ್ಯರ್ಚ್ಯ ಹೃಷೀಕೇಶಂ ಪುಷ್ಪಧೂಪಾದಿಭಿಸ್ತತಃ ॥ ೨,೩೨.

ಮೊದಲು 'ಓಂ' ಎಂಬ ಪ್ರಣವವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿ, ನಂತರ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಅರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿ, ಹೃಷೀಕೇಶನನ್ನು ಹೂವು, ಧೂಪ ಮತ್ತು ಇತರ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆರಾಧಿಸಬೇಕು.

ಪ್ರಣಿಪಾತೈಃ ಸ್ತವೈಃ ಪುಣ್ಯೈರ್ಧ್ಯಾ ನಯೋಗೇನ ಪೂಜಯೇತ್ । ದತ್ತ್ವಾ ದಾನಂ ಚ ವಿಪ್ರೇಭ್ಯೋ ದೀನಾನಾಥೇಭ್ಯ ಏವ ಚ ॥ ೨,೩೨.

ನಮನ, ಸ್ತುತಿ ಮತ್ತು ಪುಣ್ಯವಾದ ಭಜನೆಗಳ ಮೂಲಕ, ಧ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಯೋಗದಿಂದ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು; ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಹಾಗೂ ಬಡವರಿಗೂ ದಾನವನ್ನು ನೀಡಬೇಕು.

ಪುತ್ತ್ರೇ ಮಿತ್ರೇ ಕಲತ್ರೇ ಚ ಕ್ಷೇತ್ರಧಾನ್ಯಧನಾದಿಷು । ನಿವರ್ತಯೇನ್ಮಮತ್ವಂ ಚ ವಿಷ್ಣೋಃ ಪಾದೌ ಹೃದಿ ಸ್ಮರನ್ ॥ ೨,೩೨.

ಮಕ್ಕಳು, ಸ್ನೇಹಿತರು, ಪತ್ನಿ, ಹೊಲ, ಧಾನ್ಯ, ಧನ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪಾದಗಳನ್ನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಮರಿಸಬೇಕು.

ಉಚ್ಚೈಃ ಪುರುಷಸೂಕ್ತಂ ಚ ಯದಿ ಶ್ರೇಷ್ಠಾಪದಸ್ತದಾ । ಪುತ್ತ್ರಾದ್ಯಾಃ ಪ್ರಪಠೇಯುಸ್ತೇ ಮ್ರಿಯಮಾಣೇ ನಿಜೇ ಜನೇ ॥ ೨,೩೨.

ಆಗ ಸಾಧ್ಯವಾದರೆ, ಪುರುಷಸೂಕ್ತವನ್ನು ಜೋರಾಗಿ ಪಠಿಸಬೇಕು; ನಂತರ, ಮಗರು ಮತ್ತು ಇತರರು ತಮ್ಮ ಆತ್ಮೀಯನಿಗೆ ಪಠಿಸಬೇಕು.

ಏತತ್ತೇ ಸರ್ವಮಾಖ್ಯಾತಂ ಕೃತ್ಯಂ ಮೃತ್ಯಾವುಪಸ್ಥಿತೇ । ಫಲಮಪ್ಯಸ್ಯ ಕೃತ್ಸ್ನಸ್ಯ ಸಮಾಸಾತ್ತೇ ವದಾಮ್ಯಹಮ್ ॥ ೨,೩೨.

ಮರಣ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವಾಗ ಏನು ಮಾಡಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ನಿನಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದೇನೆ; ಈಗ ಈ ಎಲ್ಲ ಕರ್ಮಗಳ ಫಲವನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.

ಸ್ನಾನೇನ ಶುಚಿತಾಪ್ರಾಪ್ತಿರಪಾವಿತ್ರ್ಯಹೃತಿಸ್ತತಃ । ತತೋ ವಿಷ್ಣೋಃ ಸ್ಮೃತಿಸ್ತಸ್ಯ ಜ್ಞಾನಾತ್ಸರ್ವಫಲಪ್ರದಾ ॥ ೨,೩೨.

ಸ್ನಾನದಿಂದ ಶುದ್ಧತೆ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಶುದ್ಧಿ ದೂರವಾಗುತ್ತದೆ; ನಂತರ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿದರೆ, ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಎಲ್ಲ ಫಲಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತವೆ.

ದರ್ಭತೂಲೀ ನಯೇತ್ಸ್ವರ್ಗಮಾತುರಂ ತು ನ ಸಂಶಯಃ । ತಿಲೈರ್ದರ್ಭೈಶ್ಚ ನಿಃ ಕ್ಷಿಪ್ತೈಃ ಸ್ನಾನಂ ಕ್ರತುಮಯಂ ಭವೇತ್ ॥ ೨,೩೨.

ದರ್ಭೆಯ ಆಸನದಿಂದ, ಮೃತ್ಯುವಿನ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವವನನ್ನು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಬಹುದು ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ; ಎಳ್ಳು ಮತ್ತು ದರ್ಭೆಯಿಂದ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೆ, ಅದು ಯಜ್ಞದಂತಾಗುತ್ತದೆ.

ಬ್ರಹ್ಮಾ ವಿಷ್ಣುಶ್ಚ ರುದ್ರಶ್ಚ ಶ್ರೀರ್ಹುತಾಶಸ್ತಥೈವ ಚ । ಮಣ್ಡಲೇ ಚೋಪತಿಷ್ಠನ್ತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಕುರ್ವೀತ ಮಣ್ಡಲಮ್ ॥ ೨,೩೨.

ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು, ರುದ್ರ, ಶ್ರೀ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿ ಈ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾರೆ; ಆದ್ದರಿಂದ, ಮಂಡಲವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕು.

ಪ್ರಾಗುದಗ್ವಾ ಕೃತೇನೇಹ ಶಿರಸಾ ಲೋಕಮುತ್ತಮಮ್ । ವ್ರಜತೇ ಯದಿ ಪಾಪಸ್ಯಾಲ್ಪತ್ವಂ ಪುಂಸೋ ಭವೇತ್ಖಗ ॥ ೨,೩೨.

ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ, ಯಾರಾದರೂ ತಲೆಯನ್ನು ಪೂರ್ವ ಅಥವಾ ಈಶಾನ್ಯ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಬಾಗಿಸಿದರೆ, ಅವರ ಪಾಪವು ಸ್ವಲ್ಪವಾದರೂ, ಅವರು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ, ಖಗ.

ಪಞ್ಚರತ್ನೇ ಮುಖೇ ಮುಕ್ತೇ ಜಿವೇ ಜ್ಞಾನಂ ಪ್ರರೋಹತಿ । ತುಲಸೀ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಗಾವೋ ವಿಷ್ಣುರೇಕಾದಶೀ ಖಗ ॥ ೨,೩೨.

ಐದು ರತ್ನಗಳು, ಮುತ್ತುಗಳು ಅಥವಾ ಮುಕ್ತಾತ್ಮರು ಬಾಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೆ, ಜ್ಞಾನವು ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ; ತುಳಸಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಹಸುಗಳು, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಏಕಾದಶಿ, ಖಗ.

ಪಞ್ಚ ಪ್ರವಹಣಾನ್ಯೇವ ಭವಾಬ್ಧೌ ಮಜ್ಜತಾಂ ನೃಣಾಮ್ । ವಿಷ್ಣುರೇಕಾದಶೀ ಗೀತಾ ತುಲಸೀ ವಿಪ್ರಧೇನವಃ ॥ ೨,೩೨.

ಈ ಜನ್ಮಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುತ್ತಿರುವವರಿಗೆ ಐದು ದೋಣಿಗಳು ಇವೆ: ವಿಷ್ಣು, ಏಕಾದಶಿ, ಗೀತಾ, ತುಳಸಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಮತ್ತು ಹಸುಗಳು.

ಅಸಾರೇ ದುರ್ಗಸಂಸಾರೇ ಷಟ್ಪದೀ ಭಕ್ತಿದಾಯಿನೀ । ನಮೋ ಭಗವತೇ ವಾಸುದೇವಾಯೇತಿ ಜಪನ್ನರಃ ॥ ೨,೩೨.

ಈ ಅಸ್ಥಿರವಾದ, ಕಠಿಣ ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ, ಷಟ್ಪದಿ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ; 'ನಮೋ ಭಗವತೇ ವಾಸುದೇವಾಯ' ಎಂದು ಜಪಿಸುವವನಿಗೆ—

ಓಙ್ಕಾರಪೂರ್ವಂ ಸಾಯುಜ್ಯಂ ಪ್ರಾಪ್ನುಯಾನ್ನಾತ್ರ ಸಂಶಯಃ । ಪೂಜಯಾಪಿ ಚ ಮಲ್ಲೋಕಪ್ರಾಪ್ತಿರಾರಾದ್ದಿವಂ ವ್ರಜೇತ್ ॥ ೨,೩೨.

ಓಂ ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರೆ, ಸಂಶಯವಿಲ್ಲದೆ ಸಾಯುಜ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಪೂಜೆಯಿಂದಲೂ, ನನ್ನ ಲೋಕವನ್ನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಪಡೆದು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ.

ಬನ್ಧಾಭಾವೇ ಮಮತ್ವೇತು ಜ್ಞಾನಂ ಪುರುಷಸೂಕ್ತತಃ । ಯಸ್ಯಯಸ್ಯಾಧಿಕತ್ವಂ ತು ಸಾಧನೇಷ್ವೇಷು ಕಾಶ್ಯಪ ॥ ೨,೩೨.

ಬಂಧನ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಆಸಕ್ತಿ ಉಳಿದಿದ್ದರೆ, ಪುರುಷ ಸೂಕ್ತದಿಂದ ಜ್ಞಾನವು ಬರುತ್ತದೆ; ಕಾಶ್ಯಪ, ಈ ಸಾಧನಗಳಲ್ಲಿ ಯಾರು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೋ—

ತತ್ತತ್ಫಲಸ್ಯಾಪ್ಯಾಧಿಕ್ಯಂ ಭವತೀತ್ಯವಧಾರಯ । ದಾತವ್ಯಾನಿ ಯಥಾಶಕ್ತ್ಯಾ ಪ್ರೀತೋಽಸೌ ಸರ್ವದಾ ಭವೇತ್ ॥ ೨,೩೨.

ಅವರ ಫಲವೂ ಅಷ್ಟೇ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿ; ಯಾರು ಎಷ್ಟು ಶಕ್ತಿಯಿದೆ ಅಷ್ಟನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು, ಆಗ ಅವನು ಸದಾ ಸಂತೋಷವಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.

ಏತತ್ತೇ ಸರ್ವಮಾಖ್ಯಾತಂ ಸ್ನಾನಾದಿಷು ಫಲಂ ಮಯಾ । ಬ್ರಹ್ಮಾಣ್ಡೇ ಯೇ ಗುಣಾಃ ಸನ್ತಿ ಶರೀರೇ ತೇ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಾಃ ॥ ೨,೩೨.

ಸ್ನಾನಾದಿಗಳ ಫಲವನ್ನು ನಾನು ನಿನಗೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ವಿವರಿಸಿದೆ; ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದಲ್ಲಿರುವ ಗುಣಗಳು ದೇಹದಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ಥಿತವಾಗಿವೆ.

ಪಾತಾಲಭೂಧರಾ ಲೋಕಾಸ್ತಥಾನ್ಯೇ ದ್ವೀಪಸಾಗರಾಃ । ಆದಿತ್ಯಾದಿಗ್ರಹಾಃ ಸರ್ವೇ ಪಿಣ್ಡಮಧ್ಯೇ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಾಃ ॥ ೨,೩೨.

ಪಾತಾಳ, ಪರ್ವತಗಳು, ಇತರ ಲೋಕಗಳು, ದ್ವೀಪಗಳು, ಸಾಗರಗಳು, ಸೂರ್ಯಾದಿ ಗ್ರಹಗಳೆಲ್ಲವೂ ದೇಹದೊಳಗೇ ಸ್ಥಿತವಾಗಿವೆ.

ಪಾದಾಧಸ್ತು ತಲಂ ಜ್ಞೇಯಂ ಪಾದೋರ್ಧ್ವಂ ವಿತಲಂ ತಥಾ । ಜಾನುಭ್ಯಾಂ ಸುತಲಂ ವಿದ್ಧಿ ಸಕ್ಥಿದೇಶೇ ಮಹಾತಲಮ್ ॥ ೨,೩೨.

ಪಾದಗಳ ಕೆಳಗೆ ತಲ ಎಂಬುದು, ಪಾದಗಳ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಿತಲ; ಮೊಣಕಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುತಲ, ತೊಡೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಹಾತಲ ಎಂದು ತಿಳಿ.

ತಥಾ ತಲಾತಲಞ್ಚೋರೌ ಗುಹ್ಯದೇಶೇ ರಸಾತಲಮ್ । ಪಾತಾಲಂ ಕಟಿಸಂಸ್ಥನ್ತು ಪಾದಾದೌ ಲಕ್ಷಯೇದ್ಬುಧಃ ॥ ೨,೩೨.

ಹಾಗೆಯೇ, ಕಾಲಿನ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ತಲಾತಲ, ಗುಪ್ತಾಂಗದಲ್ಲಿ ರಸಾತಲ; ಕಮರಿಗೆ ಪಾತಾಳ, ಈ ರೀತಿ ಪಾದದಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಗುರುತಿಸಬೇಕು.

ಭೂರ್ಲೋಕಂ ನಾಭಿಮಧ್ಯೇ ತು ಭುವರ್ಲೋಕಂ ತದೂರ್ಧ್ವತಃ । ಸ್ವರ್ಗಲೋಕಂ ಹೃದಯೇ ವಿದ್ಯಾತ್ಕಣ್ಠದೇಶೇ ಮಹಸ್ತಥಾ ॥ ೨,೩೨.

ನಾಭಿಯಲ್ಲಿ ಭೂರ್ಲೋಕ, ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಭುವರ್ಲೋಕ; ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಸ್ವರ್ಗಲೋಕ, ಗಂಟಿನಲ್ಲಿ ಮಹರ್ಲೋಕ ಎಂದು ತಿಳಿ.

ಜನಲೋಕಂ ವಕ್ತ್ರದೇಶೇ ತಪೋಲೋಕಂ ಲಲಾಟಕೇ । ಸತ್ಯಲೋಕಂ ಮಹಾರನ್ಧ್ರೇ ಭುವನಾನಿ ಚತುರ್ದಶ ॥ ೨,೩೨.

ಬಾಯಲ್ಲಿ ಜನಲೋಕ, ನಾಸಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತಪೋಲೋಕ; ಮಹಾರಂಧ್ರದಲ್ಲಿ ಸತ್ಯಲೋಕ—ಈ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಲೋಕಗಳು ದೇಹದಲ್ಲಿವೆ.

ತ್ರಿಕೋಣೇ ಸಂಸ್ಥಿತೋ ಮೇರುರಧಃ ಕೋಣೇ ಚ ಮನ್ದರಃ । ದಕ್ಷಿಣೇ ಚೈವ ಕೈಲಾಸೋ ವಾಮಭಾಗೇ ಹಿಮಾಚಲಃ ॥ ೨,೩೨.

ತ್ರಿಕೋಣದಲ್ಲಿ ಮೇರುಪರ್ವತ, ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಂದರ; ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಕೈಲಾಸ, ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಿಮಾಚಲ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ.

ನಿಷಧಶ್ಚೋರ್ಧ್ವಭಾಗೇ ಚ ದಕ್ಷಿಣೇ ಗನ್ಧಮಾದನಃ । ಮಲಯೋ (ರಮಣೋ) ವಾಮರೇಖಾಯಾಂ ಸಪ್ತೈತೇ ಕುಲಪರ್ವತಾಃ ॥ ೨,೩೨.

ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಿಷಧ, ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಗಂಧಮಾದನ; ಎಡಗಡೆಯ ರೇಖೆಯಲ್ಲಿ ಮಲಯ ಅಥವಾ ರಮಣ—ಈ ಏಳು ಕುಲಪರ್ವತಗಳು.

thumb|400px|ಕುಶಾ ಏವಂ ಅಶ್ವತ್ಥ ಪತ್ರಯೋಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶೀ ಅವಲೋಕನಮ್ ಅಸ್ಥಿಸ್ಥಾನೇ ಸ್ಥಿತೋ ಜಮ್ಬೂಃ ಶಾಕೋ ಮಜ್ಜಾಸು ಸಂಸ್ಥಿತಃ । ಕುಶದ್ವೀಪಃ ಸ್ಥಿತೋ ಮಾಂಸೇ ಕ್ರೌಞ್ಚದ್ವೀಪಃ ಶಿರಾಸ್ಥಿತಃ ॥ ೨,೩೨.

ಎಲುಬಿನಲ್ಲಿದೆ ಜಾಂಬೂದ್ವೀಪ, ಮೆದುಳಿನಲ್ಲಿ ಶಾಕದ್ವೀಪ; ಮಾಂಸದಲ್ಲಿ ಕುಶದ್ವೀಪ, ಶಿರಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರೌಂಚದ್ವೀಪ ಇದೆ.

ತ್ವಚಾಯಾಂ ಶಾಲ್ಮಲಿರ್ದ್ವೀಪೋ ಪ್ಲಕ್ಷಃ ರೋಮ್ಣಾಂ ಚ ಸಞ್ಚಯೇ । ನಖಸ್ಥಃ ಪುಷ್ಕರದ್ವೀಪಃ ಸಾಗರಾಸ್ತದನನ್ತರಮ್ ॥ ೨,೩೨.

ಚರ್ಮದಲ್ಲಿ ಶಾಲ್ಮಲಿದ್ವೀಪ, ಕೂದಲುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ; ನಖಗಳಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಕರದ್ವೀಪ, ನಂತರ ಸಾಗರಗಳು ಬರುತ್ತವೆ.

ಕ್ಷಾರೋದಶ್ಚ ತಥಾ ಮೂತ್ರೇ ಕ್ಷಾರೇ ಕ್ಷೀರೋದಸಾಗರಃ । ಸುರೋದಧಿಶ್ಚ ಶ್ಲೇಷ್ಮಸ್ಥಃ ಮಜ್ಜಾಯಾಂ ಘೃತಸಾಗರಃ ॥ ೨,೩೨.

ಮೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಕ್ಷಾರೋದಸಾಗರ, ಪಿತ್ತದಲ್ಲಿ ಕ್ಷೀರೋದಸಾಗರ; ಶ್ಲೇಷ್ಮದಲ್ಲಿ ಸುರೋದಧಿ, ಮೆದುಳಿನಲ್ಲಿ ತುಪ್ಪದ ಸಾಗರ ಇದೆ.