ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ಏವಂ ಪಿಣ್ಡಃ ಸಮಾಖ್ಯಾತೋ ವೈಭವಂ ಸಮ್ಪ್ರಚಕ್ಷ್ಮಹೇ । ಸುಖಂ ದುಃ ಖಂ ಭಯಂ ಕ್ಷೇಮಂ ಕರ್ಮಣೈವ ಹಿ ಪ್ರಾಪ್ಯತೇ ॥ ೨,೩೨.

ಈ ರೀತಿ ದೇಹವನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ; ಈಗ ಅದರ ವೈಭವವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಸುಖ, ದುಃಖ, ಭಯ ಮತ್ತು ಕ್ಷೇಮವೆಲ್ಲವೂ ಕರ್ಮದಿಂದಲೇ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.

ಅಧೋಮುಖಂ ಚೋರ್ಧ್ವಪಾದಂ ಗರ್ಭಾದ್ವಾಯುಃ ಪ್ರಕರ್ಷತಿ । ತಲೇ ತು ಕರಯೋರ್ನ್ಯಸ್ಯ ವರ್ಧತೇ ಜಾನುಪಾರ್ಶ್ವಯೋಃ ॥ ೨,೩೨.

ಗರ್ಭದಲ್ಲಿರುವ ವಾಯು, ತಲೆ ಕೆಳಗೆ ಕಾಲುಗಳು ಮೇಲೆ ಆಗುವಂತೆ ಭ್ರೂಣವನ್ನು ಎಳೆಯುತ್ತದೆ; ಕೈಗಳನ್ನು ತಲೆಯ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟಾಗ, ಅದು ಮೊಣಕಾಲುಗಳ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ.

ಅಙ್ಗುಷ್ಠೌ ಚೋಪರಿ ನ್ಯಸ್ತೌ ಜಾನ್ವೋರಥ ಕರಾಙ್ಗುಲೀ । ಜಾನುಪೃಷ್ಠೇ ತಥಾ ನೇತ್ರೇ ಜಾನುಮಧ್ಯೇ ಚ ನಾಸಿಕಾ ॥ ೨,೩೨.

ಮೆಟ್ಟಿನ ಬೆರಳುಗಳು ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತವೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಕೈ ಬೆರಳುಗಳು ಮೊಣಕಾಲುಗಳ ಬಳಿ ಇರುತ್ತವೆ; ಕಣ್ಣುಗಳು ಮೊಣಕಾಲಿನ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಮೂಗು ಮೊಣಕಾಲಿನ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.

ಏವಂ ವೃದ್ಧಿಂ ಕ್ರಮಾದ್ಯಾತಿ ಜನ್ತುಃ ಸ್ತ್ರೀಗರ್ಭಸಂಸ್ಥಿತಃ । ಕಾಠಿನ್ಯಮಸ್ಥೀನ್ಯಾಯಾನ್ತಿ ಭುಕ್ತಪೀತೇನ ಜೀವತಿ ॥ ೨,೩೨.

ಹೀಗೆ, ಹೆಣ್ಣಿನ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿರುವ ಜೀವಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ; ಎಲುಬುಗಳಿಗೆ ಗಟ್ಟಿತನ ಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ತಿನ್ನುವುದರಿಂದ, ಕುಡಿಯುವುದರಿಂದ ಜೀವಿಸುತ್ತದೆ.

ನಾಡೀ ವಾಪ್ಯಾಯನೀ ನಾಮ ನಾಭ್ಯಾಂ ತತ್ರ ನಿಬಧ್ಯತೇ । ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ತಥಾನ್ತ್ರಸುಷಿರೇ ಸ ನಿಬದ್ಧಃ ಪ್ರಜಾಯತೇ ॥ ೨,೩೨.

ವಾಪ್ಯಾಯನಿ ಎಂಬ ಒಂದು ನಾಡಿ ನಾಭಿಯಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸಲಾಗಿದೆ; ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಅದು ಆಂತರದ ರಂಧ್ರದಲ್ಲಿ ಜೋಡಿತವಾಗಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿಂದಲೇ ಜನನವಾಗುತ್ತದೆ.

ಕ್ರಾಮನ್ತಿ ಭುಕ್ತಪೀತಾನಿ ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ಗರ್ಭೋದರೇ ತಥಾ । ತೈರಾಪ್ಯಾಯಿತದೇಹೋಽಸೌ ಜನ್ತುರ್ವೃದ್ಧಿಮುಪೈತಿ ಚ ॥ ೨,೩೨.

ಹೆಣ್ಮಕ್ಕಳ ತಿಂದೂ ಕುಡಿಯುವ ಆಹಾರ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಅದರಿಂದ ಒಳಗಿರುವ ಜೀವಿಗೆ ದೇಹ ಬೆಳೆಯಲು ಪೋಷಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಸ್ಮೃತ್ಯಸ್ತತ್ರ ಪ್ರಯಾನ್ತ್ಯಸ್ಯ ಬಹ್ವ್ಯಃ ಸಂಸಾರಭೂತಯಃ । ತತೋ ನಿರ್ವೇದಮಾಯಾತಿ ಪೀಡ್ಯಮಾನ ಇತಸ್ತತಃ ॥ ೨,೩೨.

ಅಲ್ಲಿ ಆ ಜೀವಿಗೆ ಅನೇಕ ನೆನಪುಗಳು ಬಂದು, ಅವು ಸಂಸಾರದ ಬೇರುಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ಕಡೆ ಆ ಕಡೆ ಪೀಡಿತನಾಗಿ, ಅವನು ಬೇಸರಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಪುನರ್ನೈವಂ ಕರಿಷ್ಯಾಮಿ ಭುಕ್ತಮಾತ್ರ ಇಹೋದರಾತ್ । ತಥಾತಥಾ ಯತಿಷ್ಯಾಮಿ ಗರ್ಭಂ ನಾಪ್ನೋಮ್ಯಹಂ ಯಥಾ ॥ ೨,೩೨.

ಗರ್ಭದಲ್ಲೇ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸಿದ ಕೂಡಲೆ, 'ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಹೀಗೆ ಮಾಡಲ್ಲ,' ಎಂದು ಆ ಜೀವಿ ಯೋಚಿಸುತ್ತಾನೆ. 'ನಾನು ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಿಂದ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿ, ಮತ್ತೆ ಗರ್ಭಕ್ಕೆ ಹೋಗದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ,' ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಇತಿ ಸಞ್ಚಿನ್ತಯಞ್ಜೀವೋ ಸ್ಮೃತ್ವಾ ಜನ್ಮಶತಾನಿ ವೈ । ಯಾನಿ ಪೂರ್ವಾನುಭೂತಾನಿ ದೇವಭೂತಾತ್ಮಜಾನಿ ವೈ ॥ ೨,೩೨.

ಹೀಗೆ ಯೋಚಿಸುತ್ತಾ, ಆತ್ಮ ಅನೇಕ ಜನ್ಮಗಳನ್ನು, ದೇವತೆ, ಭೂತ, ಮಾನವನಾಗಿ ಅನುಭವಿಸಿದ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಗೆ ತರುತ್ತದೆ.

ತತಃ ಕಾಲಕ್ರಮಾಜ್ಜನ್ತುಃ ಪರಿವರ್ತ್ಯತ್ವಧೋಮುಖಃ । ನವಮೇ ದಶಮೇ ವಾಪಿ ಮಾಸಿ ಸಂಜಾಯತೇ ತತಃ ॥ ೨,೩೨.

ನಂತರ ಕಾಲಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಆ ಜೀವಿ ತಲೆಕೆಳಗಾಗುತ್ತಾನೆ. ಒಂಬತ್ತನೇ ಅಥವಾ ಹತ್ತನೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಅವನು ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.

ನಿಷ್ಕ್ರಮ್ಯಮಾಣೋ ವಾತೇನ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯೇನ ಪೀಡ್ಯತೇ । ನಿಷ್ಕ್ರಮತೇ ಚ ವಿಲಪಂಸ್ತದಾ ದುಃಖನಿಪೀಡಿತಃ ॥ ೨,೩೨.

ಹುಟ್ಟುವಾಗ ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ವಾಯುವಿನಿಂದ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಪೀಡಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದುಃಖದಿಂದ ಕಣ್ಣೀರು ಹಾಕುತ್ತಾ ಹೊರಬರುತ್ತಾನೆ.

ನಿಷ್ಕ್ರಾಮಂಶ್ಚೋದರಾನ್ಮೂರ್ಛಾಮಸಹ್ಯಾಂ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ । ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ಚೇತನಾಂ ಚಾಸೌ ವಾಯುಸ್ಪರ್ಶಸುಖಾನ್ವಿತಃ ॥ ೨,೩೨.

ಗರ್ಭದಿಂದ ಹೊರಬರುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಅವನು ಭಾರೀ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಗಾಳಿಯ ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪ ಆರಾಮವಾಗುತ್ತದೆ.

ತತಸ್ತಂ ವೈಷ್ಣವೀ ಮಾಯಾ ಸಮಾಸ್ಕನ್ದತಿ ಮೋಹಿನೀ । ತಯಾ ವಿಮೋಹಿತಾತ್ಮಾಸೌ ಜ್ಞಾನಭ್ರಂಶಮವಾಪ್ನುತೇ ॥ ೨,೩೨.

ನಂತರ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮಾಯೆ ಆ ಜೀವಿಯನ್ನು ಆವರಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ಮಾಯೆಗೆ ಮೋಹಗೊಂಡು ಅವನು ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.

ಭ್ರಷ್ಟಜ್ಞಾನಂ ಬಾಲಭಾವೇ ತತೋ ಜನ್ತುಃ ಪ್ರಪದ್ಯತೇ । ತತಃ ಕೌಮಾರಕಾವಸ್ಥಾಂ ಯೌವನಂ ವೃದ್ಧತಾಮಪಿ ॥ ೨,೩೨.

ಜ್ಞಾನ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಆ ಜೀವಿ ಮಗು ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬಂದು, ನಂತರ ಬಾಲ್ಯ, ಯೌವನ, ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ ಹಂತಗಳನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಾನೆ.

ಪುನಶ್ಚ ತದ್ವನ್ಮರಣಂ ಜನ್ಮ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ಮಾನವಃ । ತತಃ ಸಂಸಾರಚಕ್ರೇಽಸ್ಮಿನ್ ಭ್ರಾಮ್ಯತೇ ಘಟಯನ್ತ್ರವತ್ ॥ ೨,೩೨.

ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ, ಇದೇ ರೀತಿ, ಮನುಷ್ಯನು ಮರಣ ಮತ್ತು ಜನ್ಮವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ಸಂಸಾರದ ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ, ಯಂತ್ರದ ಚಕ್ರದಂತೆ ಸುತ್ತುತ್ತಾನೆ.

ಕದಾಚಿತ್ಸ್ವರ್ಗಮಾಪ್ನೋತಿ ಕದಾಚಿನ್ನಿರಯಂ ನರಃ । ಸ್ವರ್ಗಂ ಚ ನಿರಯಂ ಚೈವ ಸ್ವಕರ್ಮಫಲಮಶ್ನುತೇ ॥ ೨,೩೨.

ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮನುಷ್ಯನು ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನರಕವನ್ನು. ತನ್ನ ಕರ್ಮದ ಫಲವಾಗಿ ಅವನು ಸ್ವರ್ಗ ಮತ್ತು ನರಕವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಕದಾಚಿದ್ಭುಕ್ತಕರ್ಮಾ ಚ ಭುವಂ ಸ್ವಲ್ಪೇನ ಗಚ್ಛತಿ । ಸ್ವರ್ಲೋಕೇ ನರಕೇ ಚೈವ ಭುಕ್ತಪ್ರಾಯೇ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮಾಃ ॥ ೨,೩೨.

ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ತನ್ನ ಕರ್ಮ ಫಲ ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ, ಅವನು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ಭೂಮಿಗೆ ಬರುತ್ತಾನೆ. ಸ್ವರ್ಗ ಅಥವಾ ನರಕದಲ್ಲಿ ಅನುಭವ ಮುಗಿಯುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಮಹರ್ಷಿಗಳೆ, ಅವನು ಮರಳಿ ಬರುತ್ತಾನೆ.

ನರಕೇಷು ಮಹದ್ದುಃಖಮೇತದ್ಯತ್ಸ್ವರ್ಗವಾಸಿನಃ । ದೃಶ್ಯತೇ ನಾತ್ರ ಮೋದನ್ತೇ ಪಾತ್ಯಮಾನಾಸ್ತು ನಾರಕೈಃ ॥ ೨,೩೨.

ನರಕಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ದುಃಖವಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಇರುವವರು ನೋಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಿದ್ದಾಗ ಸಂತೋಷಪಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ನರಕದವರೊಂದಿಗೆ ಪೀಡಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ.

ಸ್ವರ್ಗೇಽಪಿ ದುಃ ಖಮತುಲಂ ಯದಾರೋಹಣಕಾಲತಃ । ಪ್ರಭೃತ್ಯಹಂ ಪತಿಷ್ಯಾಮೀತ್ಯೇತನ್ಮನಸಿ ವರ್ತತೇ ॥ ೨,೩೨.

ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ, ಏರುವ ಕ್ಷಣದಿಂದಲೇ ಅಪಾರ ದುಃಖವಿದೆ. 'ಇಲ್ಲಿಂದ ನಾನು ಕೆಳಗೆ ಬೀಳುತ್ತೇನೆ' ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸದಾ ಇರುತ್ತದೆ.

ನಾರಕಾಂಶ್ಚೈವ ಸಮ್ಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ ಮಹದ್ದುಃಖಮವಾಪ್ಯತೇ । ಏವಂ ಗತಿಮಹಂ ಗನ್ತೇತ್ಯಹರ್ನಿಶಮನಿರ್ವೃತಃ ॥ ೨,೩೨.

ನರಕದವರನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಭಾರೀ ದುಃಖ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. 'ನಾನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತೇನೆ' ಎಂದು ಯೋಚಿಸಿ, ದಿನರೂಜು ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ನೆಮ್ಮದಿ ಇಲ್ಲ.

ಗರ್ಭವಾಸೇ ಮಹದ್ದುಃಖಂ ಜಾಯಮಾನಸ್ಯ ಯೋನಿಜಮ್ । ಜಾತಸ್ಯ ಬಾಲಭಾವೇಽಪಿ ವೃದ್ಧತ್ವೇ ದುಃಖಮೇವ ಚ ॥ ೨,೩೨.

ಗರ್ಭದಲ್ಲಿರುವಾಗ ಹುಟ್ಟುತ್ತಿರುವ ಜೀವಿಗೆ ಭಾರೀ ದುಃಖ. ಹುಟ್ಟಿದ ಮೇಲೆ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ, ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ದುಃಖವೇ ಹೆಚ್ಚು.

ಕಾಮೇರ್ಷ್ಯಾಕ್ರೋಧಸಮ್ಬನ್ಧಾದ್ಯೌವನೇಽಪಿ ಚ ದುಃ ಸಹಮ್ । ದುಃಸ್ವಪ್ನಂ ಯಾ ವೃದ್ಧತಾ ಚ ಮರಣೇ ದುಃಖಮುತ್ಕಟಮ್ ॥ ೨,೩೨.

ಕಾಮ, ಅಸೂಯೆ, ಕೋಪ ಇವುಗಳಿಂದ ಯೌವನದಲ್ಲಿಯೂ ದುಃಖವಿದೆ. ವೃದ್ಧಾಪ್ಯವು ಕೆಟ್ಟ ಕನಸಿನಂತೆ, ಮರಣದ ವೇಳೆ ದುಃಖವು ತೀವ್ರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಕೃಷ್ಯಮಾಣಶ್ಚ ಯಾಮ್ಯೈಃ ಸ ನರಕೇಽಪಿ ಚ ಯಾತ್ಯಧಃ । ಪುನಶ್ಚ ಗರ್ಭಾಜ್ಜನ್ಮ ಸ್ಯಾನ್ಮರಣಂ ದುಷ್ಕರಂ ತಥಾ ॥ ೨,೩೨.

ಯಮದವರು ಎಳೆದೊಯ್ದಾಗ, ಅವನು ಇನ್ನೂ ಕೆಳಗಿನ ನರಕಗಳಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಮತ್ತೆ ಗರ್ಭದಿಂದ ಜನ್ಮ, ಮತ್ತು ಮರಣವೂ ಸಹ ತುಂಬಾ ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಏವಂ ಸಂಸಾರಚಕ್ರೇಽಸ್ಮಿಜ್ಜನ್ತವೋ ಘಟಯನ್ತ್ರವತ್ । ಭ್ರಾಮ್ಯನ್ತೇ ಪ್ರಾಕ್ತನೈರ್ಬಧೈರ್ಬದ್ಧಾ ವಿಧ್ಯನ್ತಿ ಚಾಸಕೃತ್ ॥ ೨,೩೨.

ಈ ಸಂಸಾರದ ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ, ಜೀವಿಗಳು ಹಳೆಯ ಬಂಧನಗಳಿಂದ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟು, ಯಂತ್ರದ ಚಕ್ರದಂತೆ ಸುತ್ತಾಡುತ್ತಾ, ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ದುಃಖ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿವೆ.

ನಾಸ್ತಿ ಪಕ್ಷಿನ್ಸುಖಂ ಕಿಞ್ಚಿತ್ಕ್ಷೇತ್ರೇ ದುಃ ಖಶತಾಕುಲೇ । ವಿನತಾಸುತ ಮೋಕ್ಷಾಯ ಯತಿತವ್ಯಂ ತತೋ ನರೈಃ ॥ ೨,೩೨.

ದುಃಖ ಮತ್ತು ಕಷ್ಟದಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಹಕ್ಕಿಗಳಿಗೆ ಯಾವ ಸಂತೋಷವೂ ಇಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ, ವಿನತೆಯ ಮಗನೇ, ಮನುಷ್ಯರು ಮುಕ್ತಿಗಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬೇಕು.

ಏತತ್ತೇ ಸರ್ವಮಾಖ್ಯಾತಂ ಯಥಾ ಗರ್ಭಸ್ಯ ಸಂಸ್ಥಿತಿಃ । ಕಥಯಾಮಿ ಕ್ರಮಪ್ರಶ್ರಂ ಪೃಷ್ಟಂ ವಾ ವರ್ತತೇ ಸ್ಪೃಹಾ ॥ ೨,೩೨.

ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಜೀವಿಯ ಸ್ಥಿತಿ ಹೇಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿನಗೆ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದೇನೆ; ಈಗ ಮುಂದಿನ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ, ಅಥವಾ ನಿನಗೆ ಇನ್ನೇನು ಕೇಳಬೇಕೆಂಬ ಆಸೆ ಇದ್ದರೆ ಅದನ್ನೂ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಗರುಡ ಉವಾಚ । ಮಧ್ಯೇ ಕೃತಮಹಾಪ್ರಶ್ನದ್ವಯಸ್ಯಾಪ್ತಂ ಮಯೋತ್ತರಮ್ । ಪ್ರಶ್ನಸ್ಯಾಪಿ ತೃತೀಯಸ್ಯ ಉತ್ತರಂ ಚ ವಿಧೀಯತಾಮ್ ॥ ೨,೩೨.

ಗರುಡನು ಹೇಳಿದನು: ಎರಡು ಮಹಾಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನಾನು ಉತ್ತರಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದೇನೆ; ಈಗ ಮೂರನೇ ಪ್ರಶ್ನೆಯ ಉತ್ತರವನ್ನೂ ದಯವಿಟ್ಟು ತಿಳಿಸು.

ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಉವಾಚ । ಮ್ರಿಯಮಾಣಸ್ಯ ಕಿಂ ಕೃತ್ಯಮಿತಿ ತ್ವಂ ಪೃಷ್ಟವಾನಸಿ । ಶೃಣು ತತ್ರೋತ್ತರಂ ತೂಕ್ತಂ ಕಥಯಾಮಿ ಸಮಾಸತಃ ॥ ೨,೩೨.

ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಹೇಳಿದನು: ನೀನು 'ಮರಣಶಯ್ಯೆಯಲ್ಲಿರುವವನಿಗೆ ಏನು ಮಾಡಬೇಕು?' ಎಂದು ಕೇಳಿದ್ದೀಯೆ; ಅದರ ಉತ್ತರವನ್ನು ಈಗ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ, ಕೇಳು.

ಆಸನ್ನಮರಣಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಪುರುಷಂ ಸ್ನಾಪಯೇತ್ತತಃ । ಗೋಮೂತ್ರಗೋಮಯಸುಮೃತ್ತೀರ್ಥೋದಕಕುಶೋದಕೈಃ ॥ ೨,೩೨.

ಮರಣ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ ಎಂಬುದು ತಿಳಿದು, ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಗೋಮೂತ್ರ, ಗೋಮಯ, ಶುಭ್ರ ಮಣ್ಣು, ತೀರ್ಥಜಲ ಮತ್ತು ಕುಶದ ನೀರಿನಿಂದ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸಬೇಕು.