ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ತಸ್ಮಿನ್ನುಪ್ತ್ವಾ ನರಃ ಸ್ವಾಮೀ ಸಮ್ಯಕ್ಫಲಮವಾಪ್ನುಯಾತ್ । ತಸ್ಯಾಶ್ಚೈವಾತಪೋ ವರ್ಜ್ಯ ಶೀತಲಂ ಕೇವಲಂ ಚರೇತ್ ॥ ೨,೩೨.

ಈ ರೀತಿ ಬೀಜ ಬಿತ್ತಿದರೆ, ಪುರುಷನು ಉತ್ತಮ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಆಕೆಯೂ ಬಿಸಿಲನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿ, ಯಾವಾಗಲೂ ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿಯೇ ಇರಬೇಕು.

ತಾಮ್ಬೂಲಪುಷ್ಪಶ್ರೀಖಣ್ಡೈಃ ಸಂಯುಕ್ತಃ ಶುಚಿವಸ್ತ್ರಭೃತ್ । ಧರ್ಮಮಾದಾಯ ಮನಸಿ ಸುತಲ್ಪಂ ಸಂವಿಶೇತ್ಪುಮಾನ್ ॥ ೨,೩೨.

ತಾಂಬೂಲ, ಹೂವು, ಚಂದನದಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿಕೊಂಡು, ಶುಭ್ರವಾದ ಬಟ್ಟೆ ಧರಿಸಿ, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಧರ್ಮವನ್ನು ನೆನೆಸಿ, ಪುರುಷನು ಉತ್ತಮ ಹಾಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರುವನು.

ನಿಷೇಕಸಮಯೇ ಯಾದೃಙ್ನರಚಿತ್ತವಿಕಲ್ಪನಾ । ತಾದೃಕ್ಸ್ವಭಾವಸಮ್ಭೂತಿರ್ಜನ್ತುರ್ವಿಶತಿ ಕುಕ್ಷಿಗಃ ॥ ೨,೩೨.

ಗರ್ಭಧಾರಣೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪುರುಷನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಯಾವ ಯೋಚನೆಗಳಿದೆಯೋ, ಆ ರೀತಿ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿರುವ ಜೀವಿಗೂ ಸ್ವಭಾವ ಬರುತ್ತದೆ.

ಶುಕ್ರಶೋಣಿತಸಂಯೋಗೇ ಪಿಣ್ಡೋತ್ಪತ್ತಿಃ ಪ್ರಜಾಯತೇ । ವರ್ಧತೇ ಜಠರೇ ಜನ್ತುಸ್ತಾರಾಪತಿರಿವಾಮ್ಬರೇ ॥ ೨,೩೨.

ಶುಕ್ರ ಮತ್ತು ರಕ್ತ ಒಂದಾಗುವಾಗ ಗರ್ಭ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಆ ಜೀವನು ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ, ನಕ್ಷತ್ರಾಧಿಪತಿ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವಂತೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾನೆ.

ಚೈತನ್ಯಂ ಬೀಜರೂಪಂ ಹಿ ಶುಕ್ರೇ ನಿತ್ಯಂ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಮ್ । ಕಾಮಶ್ಚಿತ್ತಞ್ಚ ಶುಕ್ರಞ್ಚ ಯದಾ ಹ್ಯೇಕತ್ವಮಾಪ್ನುಯುಃ ॥ ೨,೩೨.

ಚೈತನ್ಯವು ಬೀಜ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಯಾವಾಗಲೂ ಶುಕ್ರದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಕಾಮ, ಮನಸ್ಸು, ಶುಕ್ರ — ಇವು ಒಂದಾಗುವಾಗ—

ತದಾ ದ್ರಾವಮವಾಪ್ನೋತಿ ಯೋಷಾಗರ್ಭಾಶಯೇ ನರಃ । ರಕ್ತಾಧಿಕ್ಯೇ ಭವೇನ್ನಾರೀ ಶುಕ್ರಾಧಿಕ್ಯೇ ಭವೇತ್ಪುಮಾನ್ ॥ ೨,೩೨.

ಆಗ, ಹೆಂಗಸಿನ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪುರುಷನು ದ್ರವ ರೂಪ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ರಕ್ತ ಹೆಚ್ಚು ಇದ್ದರೆ ಹೆಣ್ಣು, ಶುಕ್ರ ಹೆಚ್ಚು ಇದ್ದರೆ ಗಂಡು ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ.

ಶುಕ್ರಶೋಣಿತಯೋ ಸಾಮ್ಯೇ ಗರ್ಭಾಃ ಷಣ್ಡತ್ವಮಾಪ್ನುಯುಃ । ಅಹೋರಾತ್ರೇಣ ಕಲಿಲಂ ಬುದ್ವದಂ ಪಞ್ಚಭಿರ್ದಿನೈಃ ॥ ೨,೩೨.

ಶುಕ್ರ ಮತ್ತು ರಕ್ತ ಸಮನಾಗಿದ್ದರೆ ಗರ್ಭವು ನಪುಂಸಕವಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಹಗಲು ರಾತ್ರಿ ಕಳೆದರೆ, ಅದು ಗುಡ್ಡೆಯಾಗಿ, ಐದು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮೊಗ್ಗಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಚತುರ್ದಶೇ ಭವೇನ್ಮಾಂಸಂ ಮಿಶ್ರಧಾತುಸಮನ್ವಿತಮ್ । ಘನಂ ಮಾಂಸಞ್ಚ ವಿಂಶಾಹೇ ಗರ್ಭಸ್ಥೋ ವರ್ಧತೇ ಕ್ರಮಾತ್ ॥ ೨,೩೨.

ಹದಿನಾಲ್ಕನೇ ದಿನ ಮಾಂಸವು, ಬೇರೆ ಧಾತುಗಳೊಂದಿಗೆ, ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಹತ್ತನೇ ದಿನ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿರುವ ಘನ ಮಾಂಸ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ.

ಪಞ್ಚವಿಂಶತಿಮೇ ಚಾಹ್ನಿ ಬಲಂ ಪುಷ್ಟಿಶ್ಚ ಜಾಯತೇ । ತಥಾ ಮಾಸೇ ತು ಸಮ್ಪೂರ್ಣೇ ಪಞ್ಚತತ್ತ್ವಂ ನಿಧಾರಯೇತ್ ॥ ೨,೩೨.

ಇಪ್ಪತ್ತೈದನೇ ದಿನ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಪೋಷಣೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ತಿಂಗಳು ಪೂರ್ತಿಯಾದಾಗ ಐದು ಭೂತಗಳು ಸ್ಥಿರವಾಗುತ್ತವೆ.

ಮಾಸದ್ವಯೇ ತು ಸಞ್ಜಾತೇ ತ್ವಚಾ ಮೇದಶ್ಚ ಜಾಯತೇ । ಮಜ್ಜಾಸ್ಥೀನಿ ತ್ರಿಭಿರ್ಮಾಸೈಃ ಕೇಶಾಙ್ಗುಲ್ಯಶ್ಚತುರ್ಥಕೇ ॥ ೨,೩೨.

ಎರಡು ತಿಂಗಳು ಕಳೆದ ಮೇಲೆ ಚರ್ಮ ಮತ್ತು ಕೊಬ್ಬು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಮೂರನೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಮಜ್ಜೆ ಮತ್ತು ಎಲುಬುಗಳು ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ, ನಾಲ್ಕನೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಕೂದಲು ಮತ್ತು ಉಗುರುಗಳು ಮೂಡುತ್ತವೆ.

ಕರ್ಣೌ ಚ ನಾಸಿಕೇ ವಕ್ಷೋ ಜಾಯೇರನ್ಮಾಸಿ ಪಞ್ಚಮೇ । ಕಣ್ಠರನ್ಧ್ರೋದರಂ ಷಷ್ಠೇ ಗುಹ್ಯಾದಿರ್ಮಾಸಿ ಸಪ್ತಮೇ ॥ ೨,೩೨.

ಐದನೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಕಿವಿ, ಮೂಗಿನ ರಂಧ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಮೊದುಗು ಮೂಡುತ್ತವೆ. ಆರನೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಠ, ಒಳಗಿರುವ ಜಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಹೊಟ್ಟೆ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಏಳನೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಗುಪ್ತಾಂಗ ಮತ್ತು ಇತರ ಅಂಗಗಳು ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ.

ಅಙ್ಗಪ್ರತ್ಯಙ್ಗಸಮ್ಪೂರ್ಣೋ ಗರ್ಭೋ ಮಾಸೈರಥಾಷ್ಟಭಿಃ । ಅಷ್ಟಮೇ ಚಲತೇ ಜೀವೋ ಧಾತ್ರೀಗರ್ಭೇ ಪುನಃ ಪುನಃ । ನವಮೇಮಾಸಿ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಗರ್ಭಸ್ಥೌಜೌ ದೃಢಂ ಭವೇತ್ ॥ ೨,೩೨.

ಎಂಟು ತಿಂಗಳು ತುಂಬಿದಾಗ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿರುವ ಶಿಶು ಎಲ್ಲಾ ಅಂಗಗಳ ಸಹಿತ ಪೂರ್ಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಎಂಟನೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಆತ್ಮ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಪುನಃ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂಬತ್ತನೇ ತಿಂಗಳು ಬಂದಾಗ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿರುವ ಶಕ್ತಿಯು ಬಲವಾಗುತ್ತದೆ.

ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಜಾಯತೇ ತಸ್ಯ ಗರ್ಭವಾಸಪರಿಕ್ಷಯೇ । ನಾರೀ ವಾಥ ನರೋ ವಾಥ ನಪುಂಸ್ತ್ವಂ ವಾಭಿಜಾಯತೇ ॥ ೨,೩೨.

ಗರ್ಭಾವಧಿ ಪೂರ್ತಿಯಾದಾಗ ಜನನವಾಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ಹೆಣ್ಣು, ಗಂಡು ಅಥವಾ ಉಭಯಲಿಂಗ ಶಿಶು ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ.

ಶಕ್ತಿತ್ರಯಂ ವಿಶಾಲಾಕ್ಷಂ ಷಾಟ್ಕೌಶಿಕಸಮಾಯುತಮ್ । ಪಞ್ಚೇನ್ದ್ರಿಯಸಮೋಪೇತಂ ದಶನಾಡೀವಿಭೂಷಿತಮ್ ॥ ೨,೩೨.

ಮೂರು ಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ, ವಿಶಾಲವಾದ ಕಣ್ಣುಗಳಿರುವ, ಆರು ಆವರಣಗಳಿರುವ, ಐದು ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿರುವ ಮತ್ತು ಹತ್ತು ನಾಡಿಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಶರೀರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ದಶಪ್ರಾಣಗುಣೋಪೇತಂ ಯೋ ಜಾನಾತಿ ಸ ಯೋಗವಿತ್ । ಮಜ್ಜಾಸ್ಥಿಶುಕ್ರಮಾಂಸಾನಿ ರೋಮ ರಕ್ತಂ ಬಲಂ ತಥಾ ॥ ೨,೩೨.

ಹತ್ತು ಪ್ರಾಣವಾಯುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ಶರೀರ, ಇದನ್ನು ಅರಿತವನು ಯೋಗವನ್ನು ತಿಳಿದವನೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಮಜ್ಜೆ, ಎಲುಬು, ವೀರ್ಯ, ಮಾಂಸ, ಕೂದಲು, ರಕ್ತ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯೂ ಸೇರಿವೆ.

ಷಾಟ್ಕೌಶಿಕಮಿದಂ ಪಿಣ್ಡಂ ಸ್ಯಾಜ್ಜನ್ತೋಃ ಪಾಞ್ಚಭೌತಿಕಮ್ । ನವಮೇ ದಶಮೇ ಮಾಸಿ ಜಾಯತೇ ಪಾಞ್ಚಭೌತಿಕಃ ॥ ೨,೩೨.

ಆರು ಆವರಣಗಳಿರುವ ಈ ಶರೀರವು ಐದು ಭೂತಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದೆ. ಒಂಬತ್ತನೇ ಅಥವಾ ಹತ್ತನೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಐದು ಭೂತಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಜೀವಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ.

ಸೂತಿವಾತೈಃ ಸಮಾಕೃಷ್ಟಃ ಪೀಡಯಾ ವಿಹ್ವಲೀಕೃತಃ । ಪುಷ್ಟೋ ನಾಡ್ಯಾಃ ಸುಷುಮ್ಣಾಯಾ ಯೋಷಿದ್ಗರ್ಭಸ್ಥಿತಸ್ತ್ವರನ್ ॥ ೨,೩೨.

ಹುಟ್ಟುವ ಗಾಳಿಯಿಂದ ಸೆಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟು, ನೋವಿನಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಾ, ಮಧ್ಯದ ನಾಡಿಯಿಂದ ಪೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಹೆಣ್ಣಿನ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿರುವ ಜೀವಿ ಹೊರಗೆ ಬರುವುದಕ್ಕೆ ಆತುರಪಡುತ್ತಾನೆ.

thumb|ಪಞ್ಚಮಹಾಭೂತಾನಿ ಕ್ಷಿತಿರ್ವಾರಿ ಹವಿರ್ಭೋಕ್ತಾ ಪವನಾಕಾಶಮೇವ ಚ । ಏಭಿರ್ಭೂತೈಃ ಪೀಡಿತಸ್ತು ನಿಬದ್ಧಃ ಸ್ನಾಯುಬನ್ಧನೈಃ ॥ ೨,೩೨.

ಭೂಮಿ, ನೀರು, ಅಗ್ನಿ, ವಾಯು ಮತ್ತು ಆಕಾಶ ಎಂಬ ಐದು ಮಹಾಭೂತಗಳು ಜೀವಿಗೆ ತೊಂದರೆ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಅವನು ಸ್ನಾಯುಬಂಧಗಳಿಂದ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತಾನೆ.

ಮೂಲಭೂತಾ ಇಮೇ ಪ್ರೋಕ್ತಾಃ ಸಪ್ತ ನಾಡ್ಯನ್ತರೇ ಸ್ಥಿತಾಃ । ತ್ವಚಾಸ್ಥಿನಾಡ್ಯೋ ರೋಮಾಣಿ ಮಾಂಸಞ್ಚೈವಾತ್ರ ಪಞ್ಚಮಮ್ ॥ ೨,೩೨.

ಈ ಏಳು ಮೂಲಭೂತಗಳು ನಾಡಿಗಳ ಒಳಗೆ ಇರುತ್ತವೆ. ಚರ್ಮ, ಎಲುಬು, ಕೂದಲು, ಮಾಂಸ ಮತ್ತು ಐದನೆಯದು ಕೂಡ ಇಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ.

ಏತೇ ಪಞ್ಚ ಗುಣಾಃ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಮಯಾ ಭೂಮೇಃ ಖಗೇಶ್ವರ । ಯಥಾ ಪಞ್ಚ ಗುಣಾಶ್ಚಾಪಸ್ತಥಾ ತಚ್ಛೃಣು ಕಾಶ್ಯಪ ॥ ೨,೩೨.

ಈ ಐದು ಗುಣಗಳು ಭೂಮಿಗೆ ಸೇರಿದವು ಎಂದು ನಾನು ವಿವರಿಸಿದೆ, ಹಕ್ಕಿಗಳ ರಾಜನೇ. ಈಗ ನೀರುಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ಐದು ಗುಣಗಳನ್ನು ಕೇಳು, ಕಾಶ್ಯಪ.

ಲಾಲಾ ಮೂತ್ರಂ ತಥಾ ಶುಕ್ರಂ ಮಜ್ಜಾರ ರಕ್ತಞ್ಚ ಪಞ್ಚಮಮ್ । ಆಪಃ ಪಞ್ಚಗುಣಾಃ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಜ್ಞಾತವ್ಯಾಸ್ತೇ ಪ್ರಯತ್ನತಃ ॥ ೨,೩೨.

ಜಿಹ್ವಾರಸ, ಮೂತ್ರ, ವೀರ್ಯ, ಮಜ್ಜೆ ಮತ್ತು ಐದನೆಯದು ರಕ್ತ—ಇವು ನೀರಿನ ಐದು ಗುಣಗಳು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದ ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಕ್ಷುಧಾ ತೃಷಾ ತಥಾ ನಿದ್ರಾ ಆಲಸ್ಯಂ ಕಾನ್ತಿರೇವ ಚ । ತೇಜಃ ಪಞ್ಚಗುಣಂ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ತಾರ್ಕ್ಷ್ಯ ಸರ್ವತ್ರಯೋಗಿಭಿಃ ॥ ೨,೩೨.

ಹಸಿವು, ದಾಹ, ನಿದ್ರೆ, ಆಲಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಕಾಶ—ಇವು ಅಗ್ನಿಯ ಐದು ಗುಣಗಳು ಎಂದು ಎಲ್ಲ ಯೋಗಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ತಾರ್ಕ್ಷ್ಯ.

ರಾಗದ್ವೇಷೌ ತಥಾ ಲಜ್ಜಾ ಭಯಂ ಮೋಹಸ್ತಥೈವ ಚ । ಇತ್ಯೇತತ್ಕಥಿತಂ ತಾರ್ಕ್ಷ್ಯ ವಾಯುಜಂ ಗುಣಪಞ್ಚಕಮ್ ॥ ೨,೩೨.

ಆಸಕ್ತಿ, ದ್ವೇಷ, ಲಜ್ಜೆ, ಭಯ ಮತ್ತು ಮೋಹ—ಇವು ವಾಯುವಿನ ಐದು ಗುಣಗಳು ಎಂದು ತಾರ್ಕ್ಷ್ಯ, ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಆಕುಞ್ಚನಂ ಧಾವನಞ್ಚ ಲಙ್ಘನಞ್ಚ ಪ್ರಸಾರಣಮ್ । ನಿರೋಧಃ ಪಞ್ಚಮಃ ಪ್ರೋಕ್ತೋ ವಾಯೋಃ ಪಞ್ಚ ಗುಣಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ॥ ೨,೩೨.

ಕುಗ್ಗಿಸುವುದು, ಓಡುವುದು, ಹಾರುವುದು, ಚಾಚುವುದು ಮತ್ತು ಐದನೆಯದು ನಿರೋಧ—ಇವು ವಾಯುವಿನ ಐದು ಗುಣಗಳು ಎಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಘೋಷಶ್ಚಿನ್ತಾ ಚ ಗಾಮ್ಭೀರ್ಯಂ ಶ್ರವಣಂ ಸತ್ಯಸಂಕ್ರಮಃ । ಆಕಾಶಸ್ಯ ಗುಣಾಃ ಪಞ್ಚ ಜ್ಞಾತವ್ಯಾಸ್ತಾರ್ಕ್ಷ್ಯ ಯತ್ನತಃ ॥ ೨,೩೨.

ಶಬ್ದ, ಚಿಂತನೆ, ಆಳತೆ, ಕೇಳುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಸತ್ಯವಾದ ಸಂಚಾರ—ಇವು ಆಕಾಶದ ಐದು ಗುಣಗಳು ಎಂದು ತಾರ್ಕ್ಷ್ಯ, ಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದ ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಶ್ರೋತ್ರಂ ತ್ವಕ್ಚಕ್ಷುಷೀ ಜಿಹ್ವಾ ನಾಸಾ ಬುದ್ಧೀನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಚ । ಪಾಣೀ ಪಾದೌ ಗುದಂ ಪ್ರಾಕ್ಚ ಗುಹ್ಯಂ ಕರ್ಮೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಚ ॥ ೨,೩೨.

ಕಿವಿ, ಚರ್ಮ, ಕಣ್ಣು, ಜಿಹ್ವೆ ಮತ್ತು ಮೂಗು—ಇವು ಜ್ಞಾನೇಂದ್ರಿಯಗಳು. ಕೈ, ಕಾಲು, ಗುದ ಮತ್ತು ಮೊದಲು ಗುಪ್ತಾಂಗ—ಇವು ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯಗಳು.

ಇಡಾಚ ಪಿಙ್ಗಲಾ ಚೈವ ಸುಷುಮ್ಣಾ ಚ ತೃತೀಯಕಾ । ಗಾನ್ಧಾರೀ ಗಜಜಿಹ್ವಾ ಚ ಪೂಷಾ ಚೈವ ಯಶಾ ತಥಾ ॥ ೨,೩೨.

ಇಡಾ, ಪಿಂಗಲಾ ಮತ್ತು ಮೂರನೆಯದು ಸುಷುಮ್ನಾ; ಗಾಂಧಾರಿ, ಗಜಜಿಹ್ವೆ, ಪೂಷಾ ಮತ್ತು ಯಶಾ ಕೂಡ ಸೇರಿವೆ.

ಅಲಮ್ಬುಷಾ ಕುಹೂಶ್ಚೈವ ಶಙ್ಖಿನೀ ದಶಮೀ ಸ್ಮೃತಾ । ಪಿಣ್ಡ ಮಧ್ಯೇ ಸ್ಥಿತಾ ಹ್ಯೇತಾಃ ಪ್ರಧಾನಾ ದಶ ನಾಡಯಃ ॥ ೨,೩೨.

ಅಲಂಬುಷಾ, ಕುಹೂ, ಶಂಖಿನಿ ಮತ್ತು ದಶಮಿ ಎಂಬ ಹತ್ತು ಮುಖ್ಯ ನಾಡಿಗಳು ದೇಹದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಾಣಾಪಾನೌ ಸಮಾನಶ್ಚ ಉದಾನೋ ವ್ಯಾನ ಏವ ಚ । ನಾಗಃ ಕೂರ್ಮಶ್ಚ ಕೃಕರೋ ದೇವದತ್ತೋ ಧನಞ್ಜಯಃ ॥ ೨,೩೨.

ಪ್ರಾಣ, ಅಪಾನ, ಸಮಾನ, ಉದಾನ, ವ್ಯಾನ, ಹಾಗೆಯೇ ನಾಗ, ಕೂರ್ಮ, ಕೃಕರ, ದೇವದತ್ತ ಮತ್ತು ಧನಂಜಯ ಎಂಬ ಹತ್ತು ವಾಯುಗಳು ಇದ್ದವೆ.