ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ಪ್ರಸಾದಂ ಕುರು ಮೇ ಮೋಹಂ ಛೇತ್ತುಮರ್ಹಸ್ಯಶೇಷತಃ । ಕಾಶ್ಯಪೋಽಹಂ ಸುರಶ್ರೇಷ್ಠ ವಿನತಾಗರ್ಭ ಸಂಭವಃ । ಯಮಲೋಕಂ ಕಥಂ ಯಾನ್ತಿ ವಿಷ್ಣುಲೋಕಂ ಚ ಮಾನವಾಃ ॥ ೨,೧೧.

ನನ್ನ ಮೋಹವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಡಿದುಹಾಕಲು ದಯಮಾಡು. ನಾನು ಕಶ್ಯಪನ ಮಗನು, ವಿನತೆಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವನು. ಮಾನವರು ಯಮಲೋಕಕ್ಕೂ ವಿಷ್ಣುಲೋಕಕ್ಕೂ ಹೇಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ?

ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಉವಾಚ । ಪರಸ್ಯ ಯೋಷಿತಂ ಹೃತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಸ್ವಮಪಹೃತ್ಯ ಚ ॥ ೨,೧೧.

ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಹೇಳಿದನು: ಪರರ ಹೆಂಡತಿಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿದವನು ಅಥವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಧನವನ್ನು ಕದ್ದವನು—

ಅರಣ್ಯೇ ನಿರ್ಜನೇ ದೇಶೇ ಜಾಯತೇ ಬ್ರಹ್ಮರಾಕ್ಷಸಃ । ಹೀನಜಾತೌ ಪ್ರಜಾಯೇತ ರತ್ನಾನಾಮಪಹಾರಕಃ ॥ ೨,೧೧.

ಅವನಿಗೆ ಅರಣ್ಯದ ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮರಾಕ್ಷಸನಾಗಿ ಹುಟ್ಟುವ ಶಿಕ್ಷೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ; ರತ್ನಗಳನ್ನು ಕದ್ದವನು ಹೀನಜಾತಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ.

ಯಂಯಂ ಕಾಮಮಭಿಧ್ಯಾಯೇತ್ಸ ತಲ್ಲಿಙ್ಗೋಽಭಿಜಾಯತೇ । ನೈನಂ ಛಿನ್ದನ್ತಿ ಶಸ್ತ್ರಾಣಿ ನೈನಂ ದಹತಿ ಪಾವಕಃ ॥ ೨,೧೧.

ಯಾವ ಆಸೆಯನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸದಾ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಅದೇ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಹೊಂದಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ; ಅವನನ್ನು ಆಯುಧಗಳು ಕತ್ತರಿಸಲಾರವು, ಅಗ್ನಿಯು ಸುಡಲಾರದು.

ನ ಚೈನಂ ಕ್ಲೇದಯನ್ತ್ಯಾಪೋ ನ ಶೋಷಯತಿ ಮಾರುತಃ । ವಾಕ್ಚಕ್ಷುರ್ನಾಸಿಕಾ ಕರ್ಣೌ ಗುದಂ ಮೂತ್ರಸ್ಯ ಸಞ್ಚರಃ ॥ ೨,೧೧.

ನೀರಿನಿಂದ ಅವನು ತೇವವಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಗಾಳಿಯಿಂದ ಒಣಗುವುದಿಲ್ಲ. ಬಾಯಿ, ಕಣ್ಣು, ಮೂಗು, ಕಿವಿ, ಗುದ ಮತ್ತು ಮೂತ್ರದ ಮಾರ್ಗ—

ಅಣ್ಡಜಾದಿಕಜನ್ತೂನಾಂ ಛಿದ್ರಾಣ್ಯೇತಾನಿ ಸರ್ವಶಃ । ಆನಾಭೇರ್ಮೂರ್ಧಪರ್ಯನ್ತಮೂರ್ಧ್ವಚ್ಛಿದ್ರಾಣಿ ಚಾಷ್ಟ ವೈ ॥ ೨,೧೧.

ಅಂಡಜ ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳೆಲ್ಲರ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಇವು ರಂಧ್ರಗಳು; ನಾಭಿಯಿಂದ ತಲೆಯವರೆಗೆ ಎಂಟು ಮೇಲ್ಮುಖ ರಂಧ್ರಗಳಿವೆ.

ಸನ್ತಃ ಸುಕೃತಿನೋ ಮರ್ತ್ಯಾ ಊರ್ಧ್ವಚ್ಛಿದ್ರೇಣ ಯಾನ್ತಿ ವೈ । ಮೃತಾಹೇ ವಾರ್ಷಿಕಂ ಯಾವದ್ಯಥೋಕ್ತವಿಧಿನಾ ಖಗ ॥ ೨,೧೧.

ಧರ್ಮಪರರು, ಪುಣ್ಯವಂತರಾದ ಮನುಷ್ಯರು ಮೇಲ್ಮುಖ ರಂಧ್ರದಿಂದ ಹೊರಡುತ್ತಾರೆ; ಮರಣದ ದಿನದಿಂದ ವಾರ್ಷಿಕ ಶ್ರಾದ್ಧದವರೆಗೆ, ಹೇಳಿದ ವಿಧಿಯಂತೆ, ಹಕ್ಕಿಯೇ,

ಕುರ್ಯಾತ್ಸರ್ವಾಣಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ನಿರ್ಧನೋಽಪಿ ಹಿ ಮಾನವಃ । ದೇಹೇ ಯತ್ರ ವಸೇಜ್ಜನ್ತುಸ್ತತ್ರ ಭುಙ್ಕ್ತೇ ಶುಭಾಶುಭಮ್ ॥ ೨,೧೧.

ಒಬ್ಬನು ಬಡವನಾದರೂ ಎಲ್ಲಾ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು; ಆತ್ಮ ಯಾವ ಅಂಗದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತದೋ, ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ಶುಭ-ಅಶುಭ ಫಲಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಮನೋವಾಕ್ಕಾಯಜಾನ್ದೋಷಾಂಸ್ತಥಾಂ ಭುಙ್ಕ್ತೇ ಖಗೇಶ್ವರ । ಮೃತಃ ಸ ಸುಖಮಾಪ್ನೋತಿ ಮಾಯಾಪಾಶೈರ್ನ ಬಧ್ಯತೇ । ಪಾಶಬದ್ಧೋ ನರೋ ಯಸ್ತು ವಿಕರ್ಮನಿರತೋ ಭವೇತ್ ॥ ೨,೧೧.

ಹಕ್ಕಿಗಳ ರಾಜನೇ, ಮನಸ್ಸು, ಮಾತು ಮತ್ತು ದೇಹದಿಂದ ಉಂಟಾದ ದೋಷಗಳನ್ನು ಅವನು ಹಾಗೆಯೇ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ; ಸತ್ತ ಮೇಲೆ ಅವನು ಸುಖವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಮಾಯೆಯ ಬಂಧನಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಪಾಪಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವವನಾದರೆ ಅವನು ಬಂಧನಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಶ್ರೀಗರುಡಮಹಾಪುರಾಣಮ್ ೧೨ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಉವಾಚ । ಏವಂ ತೇ ಕಥಿತಸ್ತಾರ್ಕ್ಷ್ಯ ಜೀವಿತಸ್ಯ ವಿನರ್ಣಯಃ । ಮಾನುಷಾಣಾಂ ಹಿತಾರ್ಥಾಯ ಪ್ರೇತತ್ವವಿನಿವೃತ್ತಯೇ ॥ ೨,೧೨.

ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಹೇಳಿದನು: ಹೀಗೆ, ತಾರ್ಕ್ಷ್ಯನೇ, ಜೀವಿತದ ಫಲವನ್ನು ನಿನಗೆ ವಿವರಿಸಿದೆನು, ಇದು ಮನುಷ್ಯರ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಪ್ರೇತಯೋನಿಗೆ ಹೋಗದಂತೆ ತಡೆಯಲು.

ಚತುರಶೀತಿಲಕ್ಷಾಣಿ ಚತುರ್ಭೇದಾಶ್ಚ ಜನ್ತವಃ । ಅಣ್ಡಜಾಃ ಸ್ವೇದಜಾಶ್ಚೈವ ಉದ್ಭಿಜ್ಜಾಶ್ಚ ಜಾರಾಯುಜಾಃ ॥ ೨,೧೨.

ಎಂಭತ್ತ್ನಾಲ್ಕು ಲಕ್ಷ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ನಾಲ್ಕು ವಿಧಗಳಾಗಿವೆ: ಅಂಡದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವವರು, ಬೆವರಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟುವವರು, ಬೀಜದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವವರು ಮತ್ತು ಗರ್ಭದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವವರು.

ಏಕವಿಂಶತಿಲಕ್ಷಾಣಿ ಅಣ್ಡಜಾಃ ಪರಿಕೀರ್ತಿತಾಃ । ಸ್ವೇದಜಾಶ್ಚ ತಥಾ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಉದ್ಭಿಜ್ಜಾಶ್ಚ ಕ್ರಮೇಣ ತು ॥ ೨,೧೨.

ಅಂಡಜ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಲಕ್ಷ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಬೆವರಿನಿಂದ ಮತ್ತು ಬೀಜದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವವರೂ ಕ್ರಮವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಜರಾಯುಜಾಸ್ತಥಾ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಮನುಷ್ಯಾದ್ಯಾಸ್ತಥಾ ಪರೇ । ಸರ್ವೇಷಾಮೇವ ಜನ್ತೂನಾಂ ಮಾನುಷತ್ವಂ ಹಿ ದುರ್ಲಭಮ್ ॥ ೨,೧೨.

ಗರ್ಭದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವವರು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಮನುಷ್ಯರು ಮತ್ತು ಇತರರು ಕೂಡ ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ; ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮನುಷ್ಯ ಜನ್ಮವು ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಲಭ.

ಪಞ್ಚೇನ್ದ್ರಿಯನಿಧಾನತ್ವಂ ಮಹಾಪುಣ್ಯೈರವಾಪ್ಯತೇ । ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಃ ಕ್ಷತ್ತ್ರಿಯಾ ವೈಶ್ಯಾಃ ಶೂದ್ರಾಸ್ತತ್ಪರಜಾತಯಃ ॥ ೨,೧೨.

ಐದು ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದು ಮಹಾ ಪುಣ್ಯದಿಂದ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಕ್ಷತ್ರಿಯರು, ವೈಶ್ಯರು, ಶೂದ್ರರು ಮತ್ತು ಅವರ ಉಪಜಾತಿಗಳು ಹೀಗೆ ವಿಭಜನೆ ಆಗಿರುತ್ತವೆ.

ರಜಕಶ್ಚರ್ಮಕಾರಶ್ಚ ನಟೋ ಬುರುಡ ಏವ ಚ । ಕೈವರ್ತಮೇದಭಿಲ್ಲಾಶ್ಚ ಸಪ್ತೈತೇ ಹ್ಯನ್ತ್ಯಜಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ॥ ೨,೧೨.

ಧೋಬಿ, ಚರ್ಮಕಾರ, ನಟ, ಬುರುಡ, ದೋಣಿಗಾರ, ಮೇದ ಮತ್ತು ಭಿಲ್ಲರು—ಈ ಏಳು ಜನರನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಕೆಳಗಿನ ವರ್ಗವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಮ್ಲೇಚ್ಛತುಮ್ಬವಿಭೇದೇನ ಜಾತಿಭೇದಾಸ್ತ್ವನೇಕಶಃ । ಜನ್ತೂನಾಮೇವ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಜಾತಿಭೇದಾಃ ಸಹಸ್ರಶಃ ॥ ೨,೧೨.

ವಿದೇಶಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರರಲ್ಲಿಯ ಭೇದಗಳಿಂದ ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವಿಭಿನ್ನತೆಗಳಿವೆ; ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಭೇದಗಳಿವೆ.

ಜನ್ತೂನಾಮೇವ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಭೇದಾಶ್ಚೈವ ಸಹಸ್ರಶಃ । ಆಹಾರೋ ಮೈಥುನಂ ನಿದ್ರಾ ಭಯಂ ಕ್ರೋಧಸ್ತಥೈವ ಚ ॥ ೨,೧೨.

ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಾವಿರಾರು ಭೇದಗಳಿವೆ; ಆಹಾರ, ಸಂಭೋಗ, ನಿದ್ರೆ, ಭಯ ಮತ್ತು ಕೋಪ ಎಲ್ಲರಲ್ಲಿಯೂ ಸಾಮಾನ್ಯ.

ಸರ್ವೇಷಾ ಮೇವ ಜನ್ತೂನಾಂ ವಿವೇಕೋ ದುರ್ಲಭಃ ಪರಃ । ಏಕಪಾದಾದಿರೂಪೇಣ ದೇಹಭೇದಾಸ್ತ್ವನೇಕಶಃ ॥ ೨,೧೨.

ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ನಿಜವಾದ ವಿವೇಕವು ತುಂಬಾ ಅಪರೂಪ; ದೇಹದ ರೂಪಗಳು ಒಂದೆ ಕಾಲಿನಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಅನೇಕ ವಿಧಗಳಿವೆ.

ಕೃಷ್ಣಸಾರೋ ಮೃಗೋ ಯತ್ರ ಧರ್ಮದಶಃ ಸ ಉಚ್ಯತೇ । ಬ್ರಹ್ಮಾದ್ಯಾ ದೇವತಾಃ ಸರ್ವಾಸ್ತತ್ರ ತಿಷ್ಠನ್ತಿ ಸರ್ವಶಃ ॥ ೨,೧೨.

ಕೃಷ್ಣಸಾರ ಹರಣು ಇರುವ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಧರ್ಮಸ್ಥಳವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಅಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಭೂತಾನಾಂ ಪ್ರಾಣಿನಃ ಶ್ರೇಷ್ಠಾಃ ಪ್ರಾಣಿನಾಂ ಮತಿಜೀವಿನಃ । ಮತಿಮತ್ಸು ನರಾಃ ಶ್ರೇಷ್ಠಾ ನರೇಷು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ॥ ೨,೧೨.

ಎಲ್ಲ ಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಶ್ರೇಷ್ಠ; ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧಿವಂತರು ಶ್ರೇಷ್ಠ; ಬುದ್ಧಿವಂತರಲ್ಲಿ ಮಾನವರು ಶ್ರೇಷ್ಠ; ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಶ್ರೇಷ್ಠರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಮಾನುಷ್ಯಂ ಯಃ ಸಮಾಸಾದ್ಯ ಸ್ವರ್ಗಮೇಕ್ಷೈಕಸಾಧಕಮ್ । ತಯೋರ್ನ ಸಾಧಯೇದೇಕಂ ತೇನಾತ್ಮಾ ವಞ್ಚಿತೋ ಧ್ರುವಮ್ ॥ ೨,೧೨.

ಯಾರು ಮಾನವನ ಜನ್ಮವನ್ನು ಪಡೆದು, ಅದು ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಏಕಮಾತ್ರ ಸಾಧನವಾಗಿದ್ದರೂ, ಯಾವುದನ್ನೂ ಸಾಧಿಸಲು ಯತ್ನಿಸದಿದ್ದರೆ, ಅವರು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವೇ ಮೋಸಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಇಚ್ಛತಿ ಶತೀ ಸಹಸ್ರಂ ಸಹಸ್ರೀ ಲಕ್ಷಮೀಹತೇ ಕರ್ತುಮ್ । ಲಕ್ಷಾಧಿಪತೀ ರಾಜ್ಯಂ ರಾಜಾಪಿ ಸಕಲಾಂ ಧರಾಂ ಲಬ್ಧುಮ್ ॥ ೨,೧೨.

ನೂರು ಆಸೆ ಇರುವವನು ಸಾವಿರವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ; ಸಾವಿರ ಆಸೆ ಇರುವವನು ಲಕ್ಷವನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ; ಲಕ್ಷದ ಒಡೆಯನು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ; ರಾಜನು ಕೂಡ ಸಂಪೂರ್ಣ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಚಕ್ರಧರೋಽಪಿ ಸುರತ್ವಂ ಸುರಭಾವೇ ಸಕಲಸುರಪತಿರ್ಭವಿತುಮ್ । ಸುರಪತಿರೂರ್ಧ್ವಗತಿತ್ವಂ ತಥಾಪಿ ನನಿವರ್ತತೇ ತೃಷ್ಣಾ ॥ ೨,೧೨.

ಚಕ್ರವನ್ನು ಹಿಡಿದವನು ಕೂಡ ದೇವರಾಗಲು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ; ದೇವರಾಗಿದ ಮೇಲೆ ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಲು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ; ದೇವತೆಗಳ ಅಧಿಪತಿಯಾದ ಮೇಲೆ ಇನ್ನೂ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ—ಆದರೂ ತೃಪ್ತಿ ಎಂದಿಗೂ ತೀರದು.

ತೃಷ್ಣಯಾ ಚಾಭಿಭೂತಸ್ತು ನರಕಂ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ । ತೃಷ್ಣಾಮುಕ್ತಾಸ್ತು ಯೇ ಕೇಚಿತ್ಸ್ವರ್ಗವಾಸಂ ಲಭನ್ತಿ ತೇ ॥ ೨,೧೨.

ಯಾರು ತೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಆವೃತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ನರಕವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ಯಾರು ತೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಆತ್ಮಾಧೀನಃ ಪುಮಾಂಲ್ಲೋಕೇ ಸುಖೀ ಭವತಿ ನಿಶ್ಚಿತಮ್ । ಶಬ್ದಃ ಸ್ಪರ್ಶಶ್ಚ ರೂಪಂ ಚ ರಸೋ ಗನ್ಧಶ್ಚ ತದ್ಗುಣಾಃ ॥ ೨,೧೨.

ಯಾರು ಸ್ವಯಂ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿರುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸುಖಿಯಾಗಿರುತ್ತಾರೆ; ಶಬ್ದ, ಸ್ಪರ್ಶ, ರೂಪ, ರುಚಿ ಮತ್ತು ವಾಸನೆ ಅವುಗಳ ಗುಣಗಳಾಗಿವೆ.

ತಥಾ ಚ ವಿಷಯಾಧೀನೋ ದುಃ ಖೀ ಭವತಿ ನಿಶ್ಚಿತಮ್ ॥ ೨,೧೨.

ಹಾಗೆಯೇ, ಯಾರು ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಆಧೀನರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ದುಃಖಿಯಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.

ಕುರಙ್ಗಮತಾಙ್ಗಪತಙ್ಗಭೃಙ್ಗಮೀನಾ ಹತಾಃ ಪಞ್ಚಭಿರೇವ ಪಞ್ಚ । ಏಕಃ ಪ್ರಮಾದೀ ಸ ಕಥಂ ನ ಹನ್ಯತೇ ಯಃ ಸೇವತೇ ಪಞ್ಚಭಿರೇವ ಪಞ್ಚ ॥ ೨,೧೨.

ಹರಿಣ, ಆನೆ, ಪಟಂಗ, ಭೃಂಗ ಮತ್ತು ಮೀನು—ಈ ಐದು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಒಂದೊಂದು ಇಂದ್ರಿಯದಿಂದ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ; ಆದರೆ ಐದು ಇಂದ್ರಿಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಆಸಕ್ತನಾದ ಮಾನವನು ಹೇಗೆ ನಾಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲ?

ಪಿತೃಮಾತೃಮಯೋ ಬಾಲ್ಯೇ ಯೌವನೇ ದಯಿತಾಮಯಃ । ಪುತ್ರಪೌತ್ರಮಯಶ್ಚಾನ್ತೇ ಮೂಢೋ ನಾತ್ಮಮಯಃ ಕ್ವಚಿತ್ ॥ ೨,೧೨.

ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಿತಾಮಾತೃ ಸಂಬಂಧ, ಯೌವನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಿಯತಮನ ಸಂಬಂಧ, ವಯಸ್ಸಾದ ಮೇಲೆ ಮಕ್ಕಳ ಮತ್ತು ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳ ಸಂಬಂಧ; ಮೂಢನು ಯಾವಾಗಲೂ ತನ್ನ ಆತ್ಮದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಮರೆಯುತ್ತಾನೆ.

ಲೋಹದಾರುಮಯೈಃ ಪಾಶೈಃ ಪುಮಾನ್ಬದ್ಧೋ ವಿಮುಚ್ಯತೇ । ಪುತ್ರದಾರಮಯೈಃ ಪಾಶೈರ್ನೈವ ಬದ್ಧೋ ವಿಮುಚ್ಯತೇ ॥ ೨,೧೨.

ಕಬ್ಬಿಣ ಅಥವಾ ಮರದ ಬಂಧನದಿಂದ ಬಂಧಿತನಾದವನು ಬಿಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು; ಆದರೆ ಮಕ್ಕಳ ಮತ್ತು ಹೆಂಡತಿಯ ಬಂಧನದಿಂದ ಬಂಧಿತನಾದವನು ಎಂದಿಗೂ ಮುಕ್ತನಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.