ಏವಮಾದಿಕ್ರಮೇಣೈವ ಸರ್ವೇಽಧೋಽಧಃ ಪರಿಸ್ಥಿತಾಃ । ದುಃ ಖೋತ್ಕರ್ಷಶ್ಚ ಸರ್ವೇಷು ಕರ್ಮಸ್ವಪಿ ನಿಮಿತ್ತತಃ ॥ ೨,೩.
ಈ ರೀತಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ನರಕರು ಕೆಳಗೆ ಕೆಳಗೆ ಇರುತ್ತಾರೆ; ಎಲ್ಲ ನರಕಗಳಲ್ಲಿ ದುಃಖದ ತೀವ್ರತೆ ಅವರ ಕರ್ಮದ ಕಾರಣದಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ.
ಸುಖೋತ್ಕರ್ಷಶ್ಚ ಸರ್ವತ್ರ ಧರ್ಮಸ್ಯೇಹನಿಮಿತತಃ । ಪಶ್ಯನ್ತಿನರಕಾನ್ದೇವಾ ಹ್ಯಧೋವಕ್ತ್ರಾನ್ಸುದಾರುಣಾನ್ ॥ ೨,೩.
ಹಾಗೆಯೇ ಎಲ್ಲ ಕಡೆ ಧರ್ಮದಿಂದ ಸುಖದ ತೀವ್ರತೆ ಬರುತ್ತದೆ; ದೇವತೆಗಳು ನರಕದಲ್ಲಿರುವವರನ್ನು, ತಲೆ ಕೆಳಗೆ ಹಾಕಿಕೊಂಡವರ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾರೆ.
ನಾರಕಾಶ್ಚಾಪಿ ತೇ ದೇವಾನ್ಸರ್ವಾನ್ಪಶ್ಯನ್ತಿ ಊರ್ಧ್ವಗಾನ್ । ಏತಾನ್ಯಾನ್ಯಾನಿ ಶತಶೋ ನರಕಾಣಿ ವಿಯದ್ಗತೇ ॥ ೨,೩.
ನರಕದಲ್ಲಿರುವವರೂ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹೋದ ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾರೆ. ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಶತಾರು ನರಕರು ಇವೆ.
ದಿನೇದಿನೇ ತು ನರಕೇ ಪಚ್ಯತೇ ದಹ್ಯತೇನ್ಯತಃ । ಶೀರ್ಯತೇ ಭಿದ್ಯತೇಽನ್ಯತ್ರ ಚೂರ್ಯತೇ ಕ್ಲಿದ್ಯತೇನ್ಯತಃ ॥ ೨,೩.
ಪ್ರತಿ ದಿನ ನರಕದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನು ಬೇಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ, ಸುಡಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ, ಪೀಡನೆ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ; ಬೇರೆ ಕಡೆ ಚೂರು ಚೂರು ಆಗುತ್ತಾನೆ, ಮುರಿಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ, ಒತ್ತಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ, ನೆನೆಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.
ಕ್ವಥ್ಯತೇ ದೀಪ್ಯತೇಽನ್ಯತ್ರ ತಥಾ ವಾತಹತೋಽನ್ಯತಃ । ಏಕಂ ದಿನಂ ವರ್ಷಶತಪ್ರಮಾಣಂ ನರಕೇ ಭವೇತ್ ॥ ೨,೩.
ಮತ್ತೆ ಬೇರೆ ಕಡೆ ಕುದಿಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ, ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಸುಡಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ, ಗಾಳಿಯಿಂದ ಹೊಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ; ನರಕದ ಒಂದು ದಿನವೇ ನೂರು ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಉದ್ದವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ತತಃ ಸರ್ವೇಷು ನಿಸ್ತೀರ್ಣಃ ಪಾಪೀ ತಿರ್ಯಕ್ತ್ವಮಶ್ನತೇ । ಕೃಮಿಕೀಟಪತಙ್ಗೇಷು ಸ್ಥಾವರೈಕಶಫೇಷು ಚ ॥ ೨,೩.
ಇವೆಲ್ಲವನ್ನು ದಾಟಿದ ಮೇಲೆ ಪಾಪಿ ಪ್ರಾಣಿ ಜನ್ಮವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ—ಹುಳು, ಕೀಟ, ಪಟಂಗ, ಸ್ಥಾವರ, ಅಥವಾ ಒಂಟಿ ಗರಿಗಾಲು ಇರುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳಾಗಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ.
ಗತ್ವಾ ವನಗಜಾಢ್ಯೇಷು ಗೋಷ್ವಷು ತಥೈವ ಚ । ಖರೋಽಶ್ವೋಽಶ್ವತರೋ ಗೌರಃ ಶರಭಶ್ಚಮರೀ ತಥಾ ॥ ೨,೩.
ಅವನ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ವನ್ಯಪ್ರಾಣಿಗಳ ನಡುವೆ, ಹಸುಗಳ ನಡುವೆ, ಕತ್ತೆ, ಕುದುರೆ, ಕಟೇರಿ, ಗೌರು, ಶರಭ, ಚಮರಿ ಇವುಗಳ ನಡುವೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ.
ಏತೇ ಚೈಕಶಫಾಃ ಷಟ್ಚ ಶೃಣು ಪಞ್ಚನಖಾನತಃ । ಅನ್ಯಾಸು ಬಹುಪಾಪಾಸು ದುಃ ಖದಾಸು ಚ ಯೋ ನಿಷು ॥ ೨,೩.
ಇವು ಆರು ಒಂಟಿ ಗರಿಗಾಲುಗಳ ಪ್ರಾಣಿಗಳು. ಈಗ ಐದು ನಖವಿರುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳು. ಇನ್ನಿತರ ಪಾಪಪೂರ್ಣ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ದುಗುಡವಾಗುವವುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅವನು ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ.
ಮಾನುಷ್ಯಂ ಪ್ರಾಪ್ಯತೇ ಕುಬ್ಜೋ ಕುತ್ಸಿತೋ ವಾಮನೋಽಪಿ ವಾ । ಚಣ್ಡಾಲಪುಕ್ಕಸಾದ್ಯಾಸು ನರಯೋನಿಷು ಜಾಯತೇ ॥ ೨,೩.
ಮನುಷ್ಯ ಜನ್ಮವನ್ನು ಪಡೆದರೂ, ಕುಬ್ಬು, ಕುರುಡು, ಕುಟಿಲ, ಚಿಕ್ಕವನಾಗಿ, ಚಂಡಾಲ, ಪುಕ್ಕಸ ಮುಂತಾದ ಕೆಳ ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ.
ಮುಹುರ್ಗರ್ಭೇ ವಸನ್ತ್ಯೇವ ಮ್ರಿಯನ್ತೇ ಚ ಮುಹುರ್ಮುಹುಃ । ಅವಶಿಷ್ಟೇನ ಪಾಪೇನ ಪುಣ್ಯೇನ ಚ ಸಮನ್ವಿತಃ ॥ ೨,೩.
ಅವರು ಪುನಃ ಪುನಃ ಗರ್ಭದಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಸತ್ತೂ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ; ಉಳಿದ ಪಾಪದಿಂದ ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪ ಪುಣ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತಾರೆ.
ತತಶ್ಚಾರೋಹಿಣೀಂ ಯೋನಿಂ ಶೂದ್ರವೈಶ್ಯನೃಪಾದಿಕಮ್ । ವಿಪ್ರದೇವೇನ್ದ್ರತಾಂ ಚಾಪಿ ಕದಾಚಿದಧಿರೋಹತಿ ॥ ೨,೩.
ಅನಂತರ ಅವನು ಶೂದ್ರ, ವೈಶ್ಯ, ರಾಜಕುಲ ಮುಂತಾದ ಇತರ ಜನ್ಮಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಅಥವಾ ದೇವೇಂದ್ರನ ಸ್ಥಾನವನ್ನೂ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
ಏವಂ ತು ಪಾಪಕರ್ಮಾಣೋ ನಿರಯೇಷು ಪತನ್ತ್ಯಧಃ । ಯಥಾ ಪುಣ್ಯಕೃತೋ ಯಾನ್ತಿ ತನ್ಮೇ ನಿಗದತಃ ಶೃಣು ॥ ೨,೩.
ಹೀಗೆ ಪಾಪಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದವರು ನರಕಗಳಿಗೆ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ; ಪುಣ್ಯಕರ್ಯ ಮಾಡಿದವರು ಹೇಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಈಗ ನನ್ನಿಂದ ಕೇಳು.
ತೇ ಯಮೇನ ವಿನಿರ್ದಿಷ್ಟಾಂ ಯೋನಿಂ ಪುಣ್ಯಗತಿಂ ನರಾಃ । ಪ್ರಗೀತಗನ್ಧರ್ವಗಣಾ ನೃತ್ಯೋತ್ಸವಸಮಾಕುಲಾಃ ॥ ೨,೩.
ಯಮನು ಒದಗಿಸಿದ ಪುಣ್ಯಜನ್ಮವನ್ನು ಪಡೆದವರು, ಗಂಧರ್ವರು ಹಾಡುವ, ನೃತ್ಯೋತ್ಸವಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಾರೆ.
ಹಾರನೂಪುರಮಾಧುರ್ಯೈಃ ಶೋಭಿತಾನ್ಯಮಲಾನಿ ತು । ಪ್ರಯಾನ್ತ್ಯಾಶು ವಿಮಾನಾನಿ ದಿವ್ಯಗನ್ಧಸ್ರಗುಜ್ಜ್ವಲಾಃ ॥ ೨,೩.
ಹಾರ, ನೂಪುರ್, ಶುಭ್ರವಾದ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವರು, ದಿವ್ಯ ಸುಗಂಧಮಾಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ವಿಮಾನಗಳಿಗೆ ವೇಗವಾಗಿ ಏರುತ್ತಾರೆ.
ತಸ್ಮಾಚ್ಚ ಪ್ರಚ್ಯುತಾ ರಾಜ್ಞಾಮನ್ಯೇಷಾಂ ಚ ಮಹಾತ್ಮನಾಮ್ । ಜಾಯನ್ತೇ ನೀರುಜಾಂ ಗೇಹೇ ಸ ದ್ವೃತ್ತಿಪೀರಪಾಲಕಾಃ ॥ ೨,೩.
ಅಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ರಾಜರು ಮತ್ತು ಮಹಾತ್ಮರು ಅಲ್ಲಿಂದ ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದಾಗ, ಆರೋಗ್ಯವಂತರು, ಜೀವನೋಪಾಯವನ್ನು ಪೋಷಿಸುವವರ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾರೆ.
ಭೋಗಾನ್ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ನುವನ್ತ್ಯುಗ್ರಾಂಸ್ತತೋ ಯಾನ್ತ್ಯೂರ್ಧ್ವಮನ್ಯಥಾ । ಅವರೋಹಿಣೀಂ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ಯ ಪೂರ್ವವದ್ಯನ್ತಿ ಮಾನವಾಃ ॥ ೨,೩.
ಅವರು ಭೋಗಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ, ನಂತರ ಮತ್ತೊಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ; ಅವರೋಹಿಣಿ ಯೋನಿಯನ್ನು ಪಡೆದರೆ, ಹಿಂದಿನಂತೆ ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾರೆ.
ಜಾತಸ್ಯ ಮೃತ್ಯುಲೋಕೇ ವೈ ಪ್ರಾಣಿನೋ ಮರಣಂ ಧ್ರುವಮ್ । ಪಾಪಿಷ್ಠಾನಾಮದೋಮಾರ್ಗಾಜ್ಜೀವೋ ನಿಷ್ಕ್ರಮತೇ ಧ್ರುವಮ್ ॥ ೨,೩.
ಈ ಮನುಷ್ಯ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಜೀವಿಗೂ ಸಾವು ಖಚಿತ; ಅತ್ಯಂತ ಪಾಪಿಗಳು ಅನುಚಿತ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ಹೊರಟುಹೋಗುತ್ತಾರೆ.
ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ ಲೀಯತೇ ಪೃಥ್ವೀ ಆಪಶ್ಚೈವ ತಥಾಪ್ಸು ಚ । ತೇಜಸ್ತೇಜಸಿ ಲೀಯತೇ ಸಮೀರೇ ಚ ಸಮೀರಣಃ ॥ ೨,೩.
ಭೂಮಿ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗುತ್ತದೆ, ನೀರು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತದೆ; ಬೆಂಕಿ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ, ಗಾಳಿ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗುತ್ತದೆ.
ಆಕಾಶೇ ಚ ತಥಾಕಾಶಂ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ನಿಶಾಕರೇ । ತತ್ರ ಕಾಮಸ್ತಥಾ ಕ್ರೋಧಃ ಕಾಯೇ ಪಞ್ಚೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಚ ॥ ೨,೩.
ಆಕಾಶವು ಆಕಾಶದಲ್ಲೇ ಲೀನವಾಗುತ್ತದೆ, ಅದು ಎಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವುದು; ಅಲ್ಲಿ ಕಾಮ, ಕ್ರೋಧ ಮತ್ತು ದೇಹದಲ್ಲಿರುವ ಐದು ಇಂದ್ರಿಯಗಳೂ ಸೇರಿವೆ.
ಏತೇ ತಾರ್ಕ್ಷ್ಯ ಸಮಾಖ್ಯಾತಾ ದೇಹೇ ತಿಷ್ಠನ್ತಿ ತಸ್ಕರಾಃ । ಕಾಮಃ ಕ್ರೋಧೋ ಹ್ಯಹಙ್ಕಾರೋ ಮನಸ್ತತ್ರೈವ ನಾಯಕಃ ॥ ೨,೩.
ಓ ತಾರ್ಕ್ಷ್ಯ, ದೇಹದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಕಳ್ಳರು ಎಂದರೆ ಕಾಮ, ಕ್ರೋಧ, ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ನಾಯಕ ಮನಸ್ಸು ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಸಂಹಾರಶ್ಚೈವ ಕಾಲೋಽಸೌ ಪುಣ್ಯಪಾಪೇನ ಸಂಯುತಃ । ಪಞ್ಚೇನ್ದ್ರಿಯಸಮಾಯುಕ್ತಃ ಸಕಲೈರ್ವಿಬುಧೈಃ ಸಹ ॥ ೨,೩.
ಈ ಸಂಹಾರವೇ ಕಾಲ, ಅದು ಪುಣ್ಯ ಮತ್ತು ಪಾಪಗಳೊಂದಿಗೆ, ಐದು ಇಂದ್ರಿಯಗಳೊಂದಿಗೆ, ಎಲ್ಲಾ ಜ್ಞಾನಿಗಳೊಡನೆ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ.
ಪ್ರವಿಶೇತ್ಸ ನವೇ ದೇಹೇ ಪೃಹೇ ದರಧೇ ಗುಹೀ ಯಥಾ । ಶರೀರೇ ಯೇ ಸಮಾಸೀನಾಃ ಸರ್ವೇ ವೈ ಸಪ್ತ ಧಾತವಃ ॥ ೨,೩.
ಅದು ಹೊಸ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ, ಹೇಗೆಂದರೆ ಮನೆ, ಗುಹೆ ಅಥವಾ ಬಿಳೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುವಂತೆ; ದೇಹದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೂ ಏಳು ಧಾತುಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ.
ಷಾಟ್ಕೌಶಿಕೋ ಹ್ಯಯಂ ಕಾಯಃ ಸರ್ವೇ ವಾತಾಶ್ಚ ದೇಹಿನಾಮ್ । ಮೂತ್ರಂ ಪುರೀಷಂ ತದ್ಯೋಗಾದ್ಯೇ ಚಾನ್ಯೇ ವ್ಯಾಧಯಸ್ತಥಾ ॥ ೨,೩.
ಈ ದೇಹವು ಆರು ಆವರಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ, ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳ ವಾತಗಳು, ಮೂತ್ರ, ಮಲ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಸಂಯೋಗದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಬೇರೆ ರೋಗಗಳೂ ಸಹ ಇವೆ.
ಪಿತ್ತಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ತಥಾ ಮಜ್ಜಾ ಮಾಂಸಂ ವೈ ಮೇದ ಏವ ಚ । ಅಸ್ಥಿ ಶುಕ್ರಂ ತಥಾ ಸ್ನಾಯುರ್ದೇಹೇನ ಸಹ ದಹ್ಯತಿ ॥ ೨,೩.
ಪಿತ್ತ, ಶ್ಲೇಷ್ಮ, ಮೆದುಳು, ಮಾಂಸ, ಮೇದು, ಎಲುಬು, ವೀರ್ಯ, ಸ್ನಾಯು — ಇವೆಲ್ಲವೂ ದೇಹದೊಡನೆ ಬೆಂದಹೋಗುತ್ತವೆ.
ಏಷ ತೇ ಕಥಿತಸ್ತಾರ್ಕ್ಷ್ಯ ವಿನಾಸಃ ಸರ್ವದೇಹಿನಮ್ । ಕಥಯಾಮಿ ಪುನಸ್ತೇಷಾಂ ಶರೀರಂ ಚ ಯಥಾ ಭವೇತ್ ॥ ೨,೩.
ಓ ತಾರ್ಕ್ಷ್ಯ, ನಾನು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ನಾಶವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಈಗ ಅವರ ದೇಹ ಹೇಗೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಮತ್ತೆ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.
ಏಕಸ್ತಮ್ಬಂಸ್ನಾಯುಬದ್ಧಂ ಸ್ಥೂಣಾತ್ರಯವಿಭೂಷಣಮ್ । ಇನ್ದ್ರಿಯೈಶ್ಚ ಸಮಾಯುಕ್ತಂ ನವದ್ವಾರಂ ಶರೀರಕಮ್ ॥ ೨,೩.
ಈ ದೇಹ ಒಂದು ತೊಡೆಯ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದ್ದು, ನರಗಳಿಂದ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಮೂರು ಕಂಬಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ, ಒಟ್ಟು ಒಂಬತ್ತು ಬಾಗಿಲುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ವಿಷಯೈಶ್ಚ ಸಮಾಕ್ರಾನ್ತಂ ಕಾಮಕ್ರೋಧಸಮಾಕುಲಮ್ । ರಾಗದ್ವೇಷಸಮಾಕೀರ್ಣಂ ತೃಷ್ಣಾದುರ್ಗಮತಸ್ಕರಮ್ ॥ ೨,೩.
ಇದು ವಿಷಯಗಳಿಂದ ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ, ಕಾಮ ಮತ್ತು ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಗೊಂದಲಗೊಂಡಿದೆ, ಆಸಕ್ತಿ ಮತ್ತು ದ್ವೇಷದಿಂದ ತುಂಬಿದೆ, ತೃಷ್ಟಿಯ ಕೋಟೆಯಿಂದ ದಾಟಲು ಅಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ.
ಲೋಭಜಾಲಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಂ ಮೋಹವಸ್ತ್ರೇಣ ವೇಷ್ಟಿತಮ್ । ಸುಬದ್ಧಂ ಮಾಯಯಾ ಚೈತಲ್ಲೋಭೇನಾಧಿಷ್ಠಿತಂ ಪುರಮ್ ॥ ೨,೩.
ಇದು ಲೋಭದ ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಿಕೊಂಡಿದೆ, ಮೋಹದ ಬಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಮಾಯೆಯಿಂದ ಬಲವಾಗಿ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಲೋಭವೇ ಇದನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದೆ—ಈ ದೇಹವೆಂದರೆ ಒಂದು ನಗರವೇ.
ಏತದ್ಗುಣಸಮಾಕೀರ್ಣಂ ಶರೀರಂ ಸರ್ವದೇಹಿನಾಮ್ । ಆತ್ಮಾನಂ ಯೇ ನ ಜಾನನ್ತಿ ತೇ ನರಾಃ ಪಶವಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ॥ ೨,೩.
ಈ ರೀತಿ ಗುಣಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ದೇಹ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದೆ. ಆತ್ಮವನ್ನು ಅರಿಯದವರು ಮಾನವರಲ್ಲ, ಪಶುಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ.
ಏವಮೇವ ಸಮಾಖ್ಯಾತಂ ಶರೀರಂ ತೇ ಚತುರ್ವಿಧಮ್ । ಚತುರಶೀತಿಲಕ್ಷಾಣಿ ನಿರ್ಮಿತಾ ಯೋನಯಃ ಪುರಾ ॥ ೨,೩.
ಈ ರೀತಿ ನಾಲ್ಕು ವಿಧದ ದೇಹವನ್ನು ನಾನು ವಿವರಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಪುರಾತನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಎಂಭತ್ತ್ನಾಲ್ಕು ಲಕ್ಷ ಯೋನಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಗಿದೆ.