ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ಆಜಾವಿಕೋ ಮಾಹಿಷಿಕಸ್ತಥಾ ಚಕ್ರೀ ಧ್ವಜೀ ಚ ಯಃ । ರಙ್ಗೋಪಜೀವಿಕೋ ವಿಪ್ರಃ ಶಾಕುನಿರ್ಗ್ರಾಮಯಾಜಕಃ ॥ ೨,೩.

ಮೇಕೆ ಕಾಯುವವರು, ಎಮ್ಮೆ ಕಾಯುವವರು, ರಥವಾನರು, ಧ್ವಜ ಹಿಡಿಯುವವರು, ರಂಗಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಜೀವನ ನಡೆಸುವವರು, ಜೂಜಾಡುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಹಳ್ಳಿ ಪೂಜಾರಿಗಳು—

ಅಗಾರದಾಹೀ ಗರದಃ ಕುಣ್ಡಾಶೀ ಸೋಮವಿಕ್ರಯೀ । ಸುರಾಪೋ ಮಾಂಸಭಕ್ಷೀ ಚ ತಥಾ ಚ ಪಶುಘಾತಕಃ ॥ ೨,೩.

ಮನೆಗೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚುವವರು, ವಿಷ ನೀಡುವವರು, ಕುಂಡದಲ್ಲಿ ಊಟ ಮಾಡುವವರು, ಸೋಮವನ್ನು ಮಾರುವವರು, ಮದ್ಯಪಾನ ಮಾಡುವವರು, ಮಾಂಸ ತಿನ್ನುವವರು, ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವವರು—

ರುಧಿರಾನ್ಧೇ ಪತನ್ತ್ಯೇತೇ ಪತನ್ತ್ಯೇತೇ ಏವಮಾಹುರ್ಮನೀಷಿಣಃ । ಉಪವಿಷ್ಟನ್ತ್ವೇಕಪಙ್ಕ್ತ್ಯಾಂ ವಿಷಂ ಸಮ್ಭೋಜಯನ್ತಿ ಯೇ ॥ ೨,೩.

ಇವರು ರಕ್ತದಿಂದ ತುಂಬಿದ ನರಕಕ್ಕೆ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಒಬ್ಬೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕೂತು ವಿಷವನ್ನು ತಿನ್ನಿಸುವವರೂ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.

ಪತನ್ತಿ ನಿರಯೇ ಘೋರೇ ವಿಡ್ಭುಜೇ ನಾತ್ರ ಸಂಶಯಃ । ಮಧುಗ್ರಾಹೋ ವೈತರಣೀಮಾಕ್ರೋಶೀ ಮೂತ್ರಸಂಜ್ಞಕೇ ॥ ೨,೩.

ಇವರು ಭಯಾನಕವಾದ ಮಲ ತಿನ್ನುವ ನರಕಕ್ಕೆ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ. ಜೇನು ಕಳ್ಳರು, ಬೈದು ನಿಂದಿಸುವವರು, ಮೂತ್ರಪಾನ ಮಾಡುವವರು ವೈತರಣಿ ನದಿಯನ್ನು ದಾಟುತ್ತಾರೆ.

ಅಸಿಪತ್ರವನೇಽಸೌಚೀ ಕ್ರೋಧನಶ್ಚ ಏತೇದಪಿ । ಅಗ್ನಿಜ್ವಾಲಾಂ ಮೃಗವ್ಯಾಧೋ ಭೋಜ್ಯತೇ ಯತ್ರ ವಾಯಸೈಃ ॥ ೨,೩.

ಅಸಿಪತ್ರವನ ನರಕದಲ್ಲಿ ಅಶುದ್ಧರು, ಕೋಪಿಗಳೂ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ; ಅಲ್ಲೆ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಹಕ್ಕಿಯಾಡುವವನನ್ನು ಕಾಗೆಗಳು ತಿಂದುಹಾಕುತ್ತವೆ.

ಇಜ್ಯಾಯಾಂ ವ್ರತಲೋಪಾಚ್ಚ ಸನ್ದಂಶೇ ನರಕೇ ಪತೇತ್ । ಸ್ಕನ್ದನ್ತೇ ಯದಿ ವಾ ಸ್ವಪ್ನೇ ಯತಿನೋ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣಃ ॥ ೨,೩.

ಯಾರು ಹೋಮವನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಅಥವಾ ವ್ರತವನ್ನು ಮುರಿಯುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಕಚ್ಚುವ ಯಂತ್ರಗಳ ನರಕಕ್ಕೆ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ. ಯತಿಗಳು ಅಥವಾ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಗಳು ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಕೂಡ ತಪ್ಪಿದರೂ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.

ಪುತ್ರೈರಧ್ಯಾಪಿತಾ ಯೇ ಚ ಪುತ್ರೈರಾಜ್ಞಾಪಿತಾಶ್ಚ ಯೇ । ತೇ ಸರ್ವೇ ನರಕಂ ಯಾನ್ತಿ ನಿರಯಂ ಚಾಪ್ಯಭೋಜನಮ್ ॥ ೨,೩.

ಯಾರು ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳಿಂದ ಪಾಠ ಕಲಿಯುತ್ತಾರೆ ಅಥವಾ ಮಕ್ಕಳಿಂದ ಆಜ್ಞೆ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ನರಕಕ್ಕೂ, ಆಹಾರವಿಲ್ಲದ ಲೋಕಕ್ಕೂ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.

ವರ್ಣಾಶ್ರಮವಿರುದ್ಧಾನಿ ಕ್ರೋಧಹರ್ಷಸಮನ್ವಿತಾಃ । ಕರ್ಮಾಣಿ ಯೇ ತು ಕುರ್ವನ್ತಿ ಸರ್ವೇ ನಿರಯವಾಸಿನಃ ॥ ೨,೩.

ಯಾರು ತಮ್ಮ ವರ್ಣ ಅಥವಾ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಕೋಪ ಅಥವಾ ಆನಂದದಿಂದ ಕಾರ್ಯಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ನರಕದಲ್ಲೇ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಉಪರಿಷ್ಟಾತ್ಸ್ಥಿತೋ ಘೋರ ಉಷ್ಣಾತ್ಮಾ ರೌರವೋ ಮಹಾನ್ । ಸುದಾರುಣಃ ಸುಶೀತಾತ್ಮಾ ತಸ್ಯಾ ಧಸ್ತಾಮಸಃ ಸ್ಮೃತಃ ॥ ೨,೩.

ಮೇಲೆ ಭಯಾನಕವಾದ, ಬಿಸಿಯಾದ, ಮಹಾ ರೌರವ ನರಕ ಇದೆ; ಅದರ ಕೆಳಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಭಯಾನಕವಾದ, ತುಂಬಾ ತಂಪಾದ, ಕತ್ತಲಿನ ನರಕವಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಏವಮಾದಿಕ್ರಮೇಣೈವ ಸರ್ವೇಽಧೋಽಧಃ ಪರಿಸ್ಥಿತಾಃ । ದುಃ ಖೋತ್ಕರ್ಷಶ್ಚ ಸರ್ವೇಷು ಕರ್ಮಸ್ವಪಿ ನಿಮಿತ್ತತಃ ॥ ೨,೩.

ಈ ರೀತಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ನರಕರು ಕೆಳಗೆ ಕೆಳಗೆ ಇರುತ್ತಾರೆ; ಎಲ್ಲ ನರಕಗಳಲ್ಲಿ ದುಃಖದ ತೀವ್ರತೆ ಅವರ ಕರ್ಮದ ಕಾರಣದಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ.

ಸುಖೋತ್ಕರ್ಷಶ್ಚ ಸರ್ವತ್ರ ಧರ್ಮಸ್ಯೇಹನಿಮಿತತಃ । ಪಶ್ಯನ್ತಿನರಕಾನ್ದೇವಾ ಹ್ಯಧೋವಕ್ತ್ರಾನ್ಸುದಾರುಣಾನ್ ॥ ೨,೩.

ಹಾಗೆಯೇ ಎಲ್ಲ ಕಡೆ ಧರ್ಮದಿಂದ ಸುಖದ ತೀವ್ರತೆ ಬರುತ್ತದೆ; ದೇವತೆಗಳು ನರಕದಲ್ಲಿರುವವರನ್ನು, ತಲೆ ಕೆಳಗೆ ಹಾಕಿಕೊಂಡವರ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾರೆ.

ನಾರಕಾಶ್ಚಾಪಿ ತೇ ದೇವಾನ್ಸರ್ವಾನ್ಪಶ್ಯನ್ತಿ ಊರ್ಧ್ವಗಾನ್ । ಏತಾನ್ಯಾನ್ಯಾನಿ ಶತಶೋ ನರಕಾಣಿ ವಿಯದ್ಗತೇ ॥ ೨,೩.

ನರಕದಲ್ಲಿರುವವರೂ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹೋದ ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾರೆ. ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಶತಾರು ನರಕರು ಇವೆ.

ದಿನೇದಿನೇ ತು ನರಕೇ ಪಚ್ಯತೇ ದಹ್ಯತೇನ್ಯತಃ । ಶೀರ್ಯತೇ ಭಿದ್ಯತೇಽನ್ಯತ್ರ ಚೂರ್ಯತೇ ಕ್ಲಿದ್ಯತೇನ್ಯತಃ ॥ ೨,೩.

ಪ್ರತಿ ದಿನ ನರಕದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನು ಬೇಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ, ಸುಡಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ, ಪೀಡನೆ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ; ಬೇರೆ ಕಡೆ ಚೂರು ಚೂರು ಆಗುತ್ತಾನೆ, ಮುರಿಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ, ಒತ್ತಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ, ನೆನೆಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.

ಕ್ವಥ್ಯತೇ ದೀಪ್ಯತೇಽನ್ಯತ್ರ ತಥಾ ವಾತಹತೋಽನ್ಯತಃ । ಏಕಂ ದಿನಂ ವರ್ಷಶತಪ್ರಮಾಣಂ ನರಕೇ ಭವೇತ್ ॥ ೨,೩.

ಮತ್ತೆ ಬೇರೆ ಕಡೆ ಕುದಿಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ, ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಸುಡಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ, ಗಾಳಿಯಿಂದ ಹೊಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ; ನರಕದ ಒಂದು ದಿನವೇ ನೂರು ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಉದ್ದವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ತತಃ ಸರ್ವೇಷು ನಿಸ್ತೀರ್ಣಃ ಪಾಪೀ ತಿರ್ಯಕ್ತ್ವಮಶ್ನತೇ । ಕೃಮಿಕೀಟಪತಙ್ಗೇಷು ಸ್ಥಾವರೈಕಶಫೇಷು ಚ ॥ ೨,೩.

ಇವೆಲ್ಲವನ್ನು ದಾಟಿದ ಮೇಲೆ ಪಾಪಿ ಪ್ರಾಣಿ ಜನ್ಮವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ—ಹುಳು, ಕೀಟ, ಪಟಂಗ, ಸ್ಥಾವರ, ಅಥವಾ ಒಂಟಿ ಗರಿಗಾಲು ಇರುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳಾಗಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ.

ಗತ್ವಾ ವನಗಜಾಢ್ಯೇಷು ಗೋಷ್ವಷು ತಥೈವ ಚ । ಖರೋಽಶ್ವೋಽಶ್ವತರೋ ಗೌರಃ ಶರಭಶ್ಚಮರೀ ತಥಾ ॥ ೨,೩.

ಅವನ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ವನ್ಯಪ್ರಾಣಿಗಳ ನಡುವೆ, ಹಸುಗಳ ನಡುವೆ, ಕತ್ತೆ, ಕುದುರೆ, ಕಟೇರಿ, ಗೌರು, ಶರಭ, ಚಮರಿ ಇವುಗಳ ನಡುವೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ.

ಏತೇ ಚೈಕಶಫಾಃ ಷಟ್ಚ ಶೃಣು ಪಞ್ಚನಖಾನತಃ । ಅನ್ಯಾಸು ಬಹುಪಾಪಾಸು ದುಃ ಖದಾಸು ಚ ಯೋ ನಿಷು ॥ ೨,೩.

ಇವು ಆರು ಒಂಟಿ ಗರಿಗಾಲುಗಳ ಪ್ರಾಣಿಗಳು. ಈಗ ಐದು ನಖವಿರುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳು. ಇನ್ನಿತರ ಪಾಪಪೂರ್ಣ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ದುಗುಡವಾಗುವವುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅವನು ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ.

ಮಾನುಷ್ಯಂ ಪ್ರಾಪ್ಯತೇ ಕುಬ್ಜೋ ಕುತ್ಸಿತೋ ವಾಮನೋಽಪಿ ವಾ । ಚಣ್ಡಾಲಪುಕ್ಕಸಾದ್ಯಾಸು ನರಯೋನಿಷು ಜಾಯತೇ ॥ ೨,೩.

ಮನುಷ್ಯ ಜನ್ಮವನ್ನು ಪಡೆದರೂ, ಕುಬ್ಬು, ಕುರುಡು, ಕುಟಿಲ, ಚಿಕ್ಕವನಾಗಿ, ಚಂಡಾಲ, ಪುಕ್ಕಸ ಮುಂತಾದ ಕೆಳ ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ.

ಮುಹುರ್ಗರ್ಭೇ ವಸನ್ತ್ಯೇವ ಮ್ರಿಯನ್ತೇ ಚ ಮುಹುರ್ಮುಹುಃ । ಅವಶಿಷ್ಟೇನ ಪಾಪೇನ ಪುಣ್ಯೇನ ಚ ಸಮನ್ವಿತಃ ॥ ೨,೩.

ಅವರು ಪುನಃ ಪುನಃ ಗರ್ಭದಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಸತ್ತೂ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ; ಉಳಿದ ಪಾಪದಿಂದ ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪ ಪುಣ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತಾರೆ.

ತತಶ್ಚಾರೋಹಿಣೀಂ ಯೋನಿಂ ಶೂದ್ರವೈಶ್ಯನೃಪಾದಿಕಮ್ । ವಿಪ್ರದೇವೇನ್ದ್ರತಾಂ ಚಾಪಿ ಕದಾಚಿದಧಿರೋಹತಿ ॥ ೨,೩.

ಅನಂತರ ಅವನು ಶೂದ್ರ, ವೈಶ್ಯ, ರಾಜಕುಲ ಮುಂತಾದ ಇತರ ಜನ್ಮಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಅಥವಾ ದೇವೇಂದ್ರನ ಸ್ಥಾನವನ್ನೂ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

ಏವಂ ತು ಪಾಪಕರ್ಮಾಣೋ ನಿರಯೇಷು ಪತನ್ತ್ಯಧಃ । ಯಥಾ ಪುಣ್ಯಕೃತೋ ಯಾನ್ತಿ ತನ್ಮೇ ನಿಗದತಃ ಶೃಣು ॥ ೨,೩.

ಹೀಗೆ ಪಾಪಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದವರು ನರಕಗಳಿಗೆ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ; ಪುಣ್ಯಕರ್ಯ ಮಾಡಿದವರು ಹೇಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಈಗ ನನ್ನಿಂದ ಕೇಳು.

ತೇ ಯಮೇನ ವಿನಿರ್ದಿಷ್ಟಾಂ ಯೋನಿಂ ಪುಣ್ಯಗತಿಂ ನರಾಃ । ಪ್ರಗೀತಗನ್ಧರ್ವಗಣಾ ನೃತ್ಯೋತ್ಸವಸಮಾಕುಲಾಃ ॥ ೨,೩.

ಯಮನು ಒದಗಿಸಿದ ಪುಣ್ಯಜನ್ಮವನ್ನು ಪಡೆದವರು, ಗಂಧರ್ವರು ಹಾಡುವ, ನೃತ್ಯೋತ್ಸವಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಾರೆ.

ಹಾರನೂಪುರಮಾಧುರ್ಯೈಃ ಶೋಭಿತಾನ್ಯಮಲಾನಿ ತು । ಪ್ರಯಾನ್ತ್ಯಾಶು ವಿಮಾನಾನಿ ದಿವ್ಯಗನ್ಧಸ್ರಗುಜ್ಜ್ವಲಾಃ ॥ ೨,೩.

ಹಾರ, ನೂಪುರ್, ಶುಭ್ರವಾದ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವರು, ದಿವ್ಯ ಸುಗಂಧಮಾಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ವಿಮಾನಗಳಿಗೆ ವೇಗವಾಗಿ ಏರುತ್ತಾರೆ.

ತಸ್ಮಾಚ್ಚ ಪ್ರಚ್ಯುತಾ ರಾಜ್ಞಾಮನ್ಯೇಷಾಂ ಚ ಮಹಾತ್ಮನಾಮ್ । ಜಾಯನ್ತೇ ನೀರುಜಾಂ ಗೇಹೇ ಸ ದ್ವೃತ್ತಿಪೀರಪಾಲಕಾಃ ॥ ೨,೩.

ಅಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ರಾಜರು ಮತ್ತು ಮಹಾತ್ಮರು ಅಲ್ಲಿಂದ ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದಾಗ, ಆರೋಗ್ಯವಂತರು, ಜೀವನೋಪಾಯವನ್ನು ಪೋಷಿಸುವವರ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾರೆ.

ಭೋಗಾನ್ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ನುವನ್ತ್ಯುಗ್ರಾಂಸ್ತತೋ ಯಾನ್ತ್ಯೂರ್ಧ್ವಮನ್ಯಥಾ । ಅವರೋಹಿಣೀಂ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ಯ ಪೂರ್ವವದ್ಯನ್ತಿ ಮಾನವಾಃ ॥ ೨,೩.

ಅವರು ಭೋಗಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ, ನಂತರ ಮತ್ತೊಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ; ಅವರೋಹಿಣಿ ಯೋನಿಯನ್ನು ಪಡೆದರೆ, ಹಿಂದಿನಂತೆ ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾರೆ.

ಜಾತಸ್ಯ ಮೃತ್ಯುಲೋಕೇ ವೈ ಪ್ರಾಣಿನೋ ಮರಣಂ ಧ್ರುವಮ್ । ಪಾಪಿಷ್ಠಾನಾಮದೋಮಾರ್ಗಾಜ್ಜೀವೋ ನಿಷ್ಕ್ರಮತೇ ಧ್ರುವಮ್ ॥ ೨,೩.

ಈ ಮನುಷ್ಯ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಜೀವಿಗೂ ಸಾವು ಖಚಿತ; ಅತ್ಯಂತ ಪಾಪಿಗಳು ಅನುಚಿತ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ಹೊರಟುಹೋಗುತ್ತಾರೆ.

ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ ಲೀಯತೇ ಪೃಥ್ವೀ ಆಪಶ್ಚೈವ ತಥಾಪ್ಸು ಚ । ತೇಜಸ್ತೇಜಸಿ ಲೀಯತೇ ಸಮೀರೇ ಚ ಸಮೀರಣಃ ॥ ೨,೩.

ಭೂಮಿ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗುತ್ತದೆ, ನೀರು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತದೆ; ಬೆಂಕಿ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ, ಗಾಳಿ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗುತ್ತದೆ.

ಆಕಾಶೇ ಚ ತಥಾಕಾಶಂ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ನಿಶಾಕರೇ । ತತ್ರ ಕಾಮಸ್ತಥಾ ಕ್ರೋಧಃ ಕಾಯೇ ಪಞ್ಚೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಚ ॥ ೨,೩.

ಆಕಾಶವು ಆಕಾಶದಲ್ಲೇ ಲೀನವಾಗುತ್ತದೆ, ಅದು ಎಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವುದು; ಅಲ್ಲಿ ಕಾಮ, ಕ್ರೋಧ ಮತ್ತು ದೇಹದಲ್ಲಿರುವ ಐದು ಇಂದ್ರಿಯಗಳೂ ಸೇರಿವೆ.

ಏತೇ ತಾರ್ಕ್ಷ್ಯ ಸಮಾಖ್ಯಾತಾ ದೇಹೇ ತಿಷ್ಠನ್ತಿ ತಸ್ಕರಾಃ । ಕಾಮಃ ಕ್ರೋಧೋ ಹ್ಯಹಙ್ಕಾರೋ ಮನಸ್ತತ್ರೈವ ನಾಯಕಃ ॥ ೨,೩.

ಓ ತಾರ್ಕ್ಷ್ಯ, ದೇಹದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಕಳ್ಳರು ಎಂದರೆ ಕಾಮ, ಕ್ರೋಧ, ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ನಾಯಕ ಮನಸ್ಸು ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.