ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ಅದ್ವೈತಯೋಗಸಮ್ಪನ್ನಾಸ್ತೇ ಮುಚ್ಯನ್ತೇಽತಿಬನ್ಧನಾತ್ । ಅತೀತಾರಬ್ಧಮಾಗಾಮಿ ಕರ್ಮ ನಶ್ಯತಿ ಬೋಧತಃ ॥ ೧,೨೩೬.

ಅದ್ವೈತ ಯೋಗವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವರು ಅತ್ಯಂತ ಬಲವಾದ ಬಂಧನಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಹಳೆಯದು, ಈಗಿರುವದು, ಮುಂದಿನದು ಎಂಬ ಎಲ್ಲಾ ಕರ್ಮವೂ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.

ಸದ್ವಿಚಾರಕುಠಾರೇಣ ಚ್ಛಿನ್ನಸಂಸಾರಪಾದಪಃ । ಜ್ಞಾನವೈರಾಗ್ಯತೀರ್ಥೇನ ಲಭತೇ ವೈಷ್ಣವಂ ಪದಮ್ ॥ ೧,೨೩೬.

ನಿಜವಾದ ವಿವೇಕ ಎಂಬ ಕತ್ತಿಯಿಂದ ಸಂಸಾರದ ಮರವನ್ನು ಕಡಿದು, ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವೈರಾಗ್ಯ ಎಂಬ ತೀರ್ಥದಿಂದ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಜಾಗ್ರತ್ಸ್ವಪ್ನಸುಷುಪ್ತಂ ಚ ಮಾಯಾ ತ್ರಿಪುರಮುಚ್ಯತೇ । ಅತ್ರೈವಾನ್ತರ್ಗತಂ ಸರ್ವಂ ಶಾಶ್ವತೇ ನಾದ್ವಯೇ ಪದೇ ॥ ೧,೨೩೬.

ಜಾಗ್ರತ, ಸ್ವಪ್ನ, ಸುಷುಪ್ತಿ ಎಂಬ ಮೂರು ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಮಾಯೆಯ ಮೂರು ನಗರಗಳು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲವೂ ಶಾಶ್ವತವಾದ, ಅದ್ವೈತವಾದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಎಲ್ಲವೂ ಅಡಗಿದೆ.

ನಾಮರೂಪಕ್ರಿಯಾಹೀನಂ ಸರ್ವಂ ತತ್ಪರಮಂ ಪದಮ್ । ಜಗತ್ಕೃತ್ವೇಶ್ವರೋಽನನ್ತಂ ಸ್ವಯಮತ್ರ ಪ್ರವಿಷ್ಟವಾನ್ ॥ ೧,೨೩೬.

ಆ ಪರಮ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಹೆಸರು, ರೂಪ, ಕ್ರಿಯೆ ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ. ಜಗತ್ತನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಅನಂತನಾದ ಈಶ್ವರನು ತಾನೇ ಅದರಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ್ದಾನೆ.

ವೇದಾಹಮೇತಂ ಪುರುಷಂ ಚಿದ್ರೂಪಂ ತಮಸಃ ಪರಮ್ । ಸೋಽಹಮಸ್ಮೀತಿ ಮೋಕ್ಷಾಯ ನಾನ್ಯಃ ಪನ್ಥಾ ವಿಮುಕ್ತಯೇ ॥ ೧,೨೩೬.

ನಾನು ಆ ಚೈತನ್ಯಸ್ವರೂಪನಾದ, ಅಂಧಕಾರಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮೇಲಿರುವ ಪುರುಷನನ್ನು ಅರಿತಿದ್ದೇನೆ. 'ನಾನು ಅವನೇ' ಎಂದು ಅರಿಯುವುದೇ ಮುಕ್ತಿಗೆ ದಾರಿ; ಇದಕ್ಕಿಂತ ಬೇರೆ ಮಾರ್ಗವಿಲ್ಲ.

ಶ್ರವಣಂ ಮನನಂ ಧ್ಯಾನಂ ಜ್ಞಾನಾನಾಂ ಚೈವ ಸಾಧನಮ್ । ಯಜ್ಞದಾನತಪಸ್ತೀರ್ಥವೇದೈರ್ಮುಕ್ತಿರ್ನ ಲಭ್ಯತೇ ॥ ೧,೨೩೬.

ಕೇಳುವುದು, ಚಿಂತನೆ, ಧ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನ ಸಾಧನೆ—ಇವುಗಳಿಂದಲೇ ಮುಕ್ತಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ; ಯಜ್ಞ, ದಾನ, ತಪಸ್ಸು, ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ ಅಥವಾ ವೇದಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ದೊರೆಯದು.

ತ್ಯಾಗೇನ ಕೇನಚಿದ್ಧ್ಯಾನಪೂಜಾಕರ್ಮಾದಿಭಿರ್ಯಥಾ । ದ್ವಿವಿಧಂ ವೇದವಚನಂ ಕುರು ಕರ್ಮ ತ್ಯಜೇತಿ ಚ ॥ ೧,೨೩೬.

ಯಾವುದನ್ನಾದರೂ ತ್ಯಜಿಸುವುದರಿಂದ, ಅಥವಾ ಧ್ಯಾನ, ಪೂಜೆ, ಕರ್ಮಗಳಿಂದ—ವೇದವು ಎರಡು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ: 'ಕರ್ಮ ಮಾಡು' ಮತ್ತು 'ಕರ್ಮವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸು' ಎಂದು.

ಯಜ್ಞಾದಯೋ ವಿಮುಕ್ತಾನಾಂ ನಿಷ್ಕಾಮಾನಾಂ ವಿಮುಕ್ತಯೇ । ಅನ್ತಃ ಕರಣಶುದ್ಧ್ಯರ್ಥಮೂಚುರೇವಾತ್ರ ಕೇಚನ ॥ ೧,೨೩೬.

ಯಜ್ಞಾದಿಗಳು ಮುಕ್ತರಾದ, ಆಸೆ ಇಲ್ಲದವರಿಗೆ, ಕೆಲವರು ಹೇಳುವಂತೆ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮಾತ್ರ.

ಏಕೇನ ಜನ್ಮನಾ ಜ್ಞಾನನ್ಮುಕ್ತಿರ್ನ ದ್ವೈತಭಾವಿನಾಮ್ । ಯೋಗಭ್ರಷ್ಟಾಃ ಕುಯೋಗಾಶ್ಚ ವಿಪ್ರಾ ಯೋಗಿಕುಲೋದ್ಭವಾಃ ॥ ೧,೨೩೬.

ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ಒಂದು ಜನ್ಮದಲ್ಲೇ ಸಿಗುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ದ್ವೈತವನ್ನು ನೋಡುವವರಿಗೆ ಅದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಯೋಗದಿಂದ ತಪ್ಪಿದವರು, ತಪ್ಪಾಗಿ ಯೋಗ ಮಾಡುವವರು, ಯೋಗಿಗಳ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಕೂಡಾ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಸೇರುವುದಿಲ್ಲ.

ಕರ್ಮಣಾ ಬಧ್ಯತೇ ಜನ್ತುರ್ಜ್ಞಾನಾನ್ಮುಕ್ತೋ ಭವಾದ್ಭವೇತ್ । ಆತ್ಮಜ್ಞಾನನ್ತ್ವಾಶ್ರಯೇದ್ವೈ ಅಜ್ಞಾನಂ ಯದತೋಽನ್ಯಥಾ ॥ ೧,೨೩೬.

ಪ್ರಾಣಿಯು ಕರ್ಮದಿಂದ ಬಂಧನಕ್ಕೊಳಗಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಬಹುದು. ಆತ್ಮದ ಅನಂತತೆಯನ್ನು ಅರಸಬೇಕು; ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಅಜ್ಞಾನವೇ ಬೇರೆಯ ದಾರಿಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತದೆ.

ಯದಾ ಸರ್ವೇ ವಿಮುಚ್ಯನ್ತೇ ಕಾಮಾ ಯೇಸ್ಯಹೃದಿ ಸ್ಥಿತಾಃ । ತದಾಮೃತತ್ವಮಾಪ್ನೋತಿ ಜೀವನ್ನೇವ ನ ಸಂಶಯಃ ॥ ೧,೨೩೬.

ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಎಲ್ಲಾ ಆಸೆಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟಾಗ, ಜೀವಂತವಾಗಿದ್ದರೂ ಅಮೃತತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ—ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.

ವ್ಯಾಪಕತ್ವಾತ್ಕಥಂ ಯಾತಿ ಕೋ ಯಾತಿ ಕ್ವ ಸ ಯಾತಿ ಚ । ಅನನ್ತತ್ವಾನ್ನದೇಶೋಽಸ್ತಿ ಅಮೂರ್ತಿತ್ವಾದ್ಗತಿಃ ಕುತಃ ॥ ೧,೨೩೬.

ಎಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವವನು ಹೇಗೆ ಹೋಗಬಹುದು? ಯಾರು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ, ಎಲ್ಲಿ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ? ಅನಂತನಾದ್ದರಿಂದ ಸ್ಥಳವಿಲ್ಲ; ರೂಪವಿಲ್ಲದವನು ಹೇಗೆ ಚಲಿಸಬಹುದು?

ಅದ್ವಯತ್ವಾನ್ನ ಕೋಽಪ್ಯಸ್ತಿ ಬೋಧತ್ವಾಜ್ಜಡತಾ ಕುತಃ । ಏಕೋದ್ದಿಷ್ಟಂ ಯದನ್ಯಸ್ಯ ಮತಿವಾಗ್ಗತಿಸಂಸ್ಥಿತಿ (ಮ್) ॥ ೧,೨೩೬.

ಅದ್ವೈತವಾದ್ದರಿಂದ ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ; ಚೈತನ್ಯದಿಂದ ಜಡತೆ ಹೇಗೆ ಬರುತ್ತದೆ? ಮತ್ತೊಬ್ಬನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಮನಸ್ಸು, ಮಾತು, ಚಲನೆ, ಇರುವಿಕೆ ಎಲ್ಲವೂ ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ?

ಕಥಮಾಕಾಶಕಲ್ಪಸ್ಯ ಗತಿರಾಗತಿಸಂಸ್ಥಿತಿ । ಜಾಗ್ರತ್ಸ್ವಪ್ನಸುಷುಪ್ತಂ ಚ ಮಾಯಯಾ ಪರಿಕಲ್ಪಿತಮ್ ॥ ೧,೨೩೬.

ಆಕಾಶದಂತೆ ಇರುವವನಿಗೆ ಚಲನೆ, ಬರುವಿಕೆ, ಇರುವಿಕೆ ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ? ಜಾಗ್ರತ, ಸ್ವಪ್ನ, ಸುಷುಪ್ತಿ ಎಲ್ಲವೂ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಕಲ್ಪಿತವಾಗಿವೆ.

ವಸ್ತು ತೈಜಸಕಂ ಪ್ರಾಜ್ಞೇ ಯತ್ತು ಪುಣ್ಯಮಖಣ್ಡಕಮ್ । ಯಥಾ ತೇ ಪ್ರಿಯಾತ್ಮಾ ನಃ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಚ ತಥಾ ಪ್ರಿಯಃ ॥ ೧,೨೩೬.

ಬುದ್ಧಿಯಲ್ಲಿಯೂ, ಸುಷುಪ್ತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಇರುವ ವಾಸ್ತವಿಕತೆ, ಅದು ವಿಭಜಿಸಲಾಗದ ಪುಣ್ಯ. ಹೇಗೆ ನಿನಗೆ ನಿನ್ನ ಆತ್ಮ ಪ್ರಿಯವೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಅದು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಪ್ರಿಯ.

ಬೋಧಮಾರ್ಗೇ ಯಥಾ ಚಿತ್ತಂ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಚ ತಥಾ ಮತೇ । ಸರ್ವದಾ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ಸರ್ವಸ್ಯ ಚ ಮಹಾಮುನೇ ॥ ೧,೨೩೬.

ಎಲ್ಲರ ಮನಸ್ಸು ಜ್ಞಾನಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆಯೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವೂ ಕೂಡಾ. ಮಹಾಮುನಿಯೇ, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಿಗೂ, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಹೀಗೆ ಸದಾ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ.

ನಾಹಮತ್ರಾತ್ಮವಿಜ್ಞಾನಂ ತಸ್ಮಾತ್ಪೂರ್ಣಂ ನಿರನ್ತರಮ್ । ಜಾಗ್ರತ್ಸ್ವಪ್ನಂ ತಥಾ ವೃತ್ತಂ ಸೌಷುಪ್ತಸುಖಮೇವ ಚ ॥ ೧,೨೩೬.

ಇಲ್ಲಿ ನನಗೆ ನಿರಂತರವೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾದ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲ; ಜಾಗೃತ, ಸ್ವಪ್ನ ಮತ್ತು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಘಟನೆಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ಗಾಢನಿದ್ರೆಯ ಸಂತೋಷವೂ ಇದೆ.

ಸ್ಮರಣಂ ವಿಸ್ಮೃತಾರ್ಥಸ್ಯ ನಾಸ್ತಿ ಚೇತ್ಕಸ್ಯ ಜಾಯತೇ । ಸತ್ಯಮಸ್ತು ತಥಾ ವಾಣು ಅಶರೀರಂ ಪರಂ ತಥಾ ॥ ೧,೨೩೬.

ಮರೆತದ್ದನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಆ ನೆನಪು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಬರುತ್ತದೆ? ಅದು ಸತ್ಯವಾಗಿರಲಿ, ಅಥವಾ ಹೀಗೆಯೇ ಇರಲಿ, ಸೂಕ್ಷ್ಮವೂ, ದೇಹವಿಲ್ಲದ ಅತ್ಯುನ್ನತವೂ ಕೂಡ.

ನಾಸ್ತಿ ಚೇತ್ಸುಖದುಃ ಖಾನಾಂ ಸರ್ವೇಷಾಂ ವೇದನಂ ಕಥಮ್ । ಸದಾ ಸರ್ವತ್ರ ಸರ್ವಜ್ಞಃ ಸರ್ವಸ್ಯ ಹೃದಯೇ ನ ಯೇತ್ ॥ ೧,೨೩೬.

ಅನುಭವವೇ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸುಖದುಃಖಗಳ ಅನುಭವ ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ? ಸರ್ವಜ್ಞನು ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ಸದಾ ಇದ್ದರೂ, ಎಲ್ಲರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಇರೋದಿಲ್ಲ.

ಸಾಕ್ಷಿಭೂತಃ ಸಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ಕೋ ಜಾನಾತಿ ವಿಚೇಷ್ಟಿತಮ್ । ಸತ್ಯ ಜ್ಞಾನಾನನ್ತ ಭಿನ್ನಂ ಸ್ಯಾನ್ನಸತ್ಯಂ ಜ್ಞಾನತಃ ಪೃಥಕ್ ॥ ೧,೨೩೬.

ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಇರುವವನನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಯಾರು ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ? ಸತ್ಯ, ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಅನಂತವು ಬೇರೆಬೇರೆ ಆಗಬಹುದು, ಆದರೆ ಅಸತ್ಯವು ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಲ್ಲ.

ನಾನನ್ತ್ಯಾತ್ಪೃಥಗಾನನ್ದಂ ನಾಪ್ಯಮಾನನ್ದತಃ ಪೃಥಕ್ । ತ್ವಮೇವ ಪರಮಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಸತ್ಯಜ್ಞಾನಾದಿಲಕ್ಷಣಮ್ ॥ ೧,೨೩೬.

ಅನಂತದಿಂದ ಬೇರೆ ಆನಂದವಿಲ್ಲ, ಹಾಗೆಯೇ ಅನಂದವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಬೇರೆ ಇಲ್ಲ; ನೀನೇ ಪರಮ ಬ್ರಹ್ಮ, ಸತ್ಯ, ಜ್ಞಾನ ಇತ್ಯಾದಿ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುವವನು.

ಅಹಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಪರಂ ತತ್ತ್ವಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ತ್ವಖಿಲವಿದ್ಭವೇತ್ । ಯಥೈಕಮೃನ್ಮಯೇ ಜ್ಞಾತೇ ಸರ್ವಮೇತಚ್ಚರಾಚರಮ್ ॥ ೧,೨೩೬.

ನಾನು ಬ್ರಹ್ಮ, ಪರಮ ತತ್ತ್ವ ಎಂದು ತಿಳಿದವನಿಗೆ ಎಲ್ಲವೂ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ; ಒಂದು ಮಣ್ಣಿನ ಗೊಬ್ಬೆ ತಿಳಿದರೆ, ಎಲ್ಲ ಮಣ್ಣಿನ ವಸ್ತುಗಳೂ ತಿಳಿಯುವಂತೆ.

ಯಥೈಕಹೇಮಮಣಿನಾ ಸರ್ವಂ ಹೇಮಮಯಂ ಭವೇತ್ । ಜ್ಞಾನಂ ತಥೈವಮೀಶೇನ ಜ್ಞಾನಿನಾಪ್ಯಖಿಲಂ ಜಗತ್ ॥ ೧,೨೩೬.

ಹಾಗೆಯೇ ಒಂದು ಬಂಗಾರದ ಆಭರಣದಿಂದ ಎಲ್ಲ ಬಂಗಾರದ ವಸ್ತುಗಳೂ ತಿಳಿಯುವಂತೆ, ಈಶ್ವರನ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಜ್ಞಾನಿಯು ಈ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜಗತ್ತನ್ನೂ ಅರಿಯುತ್ತಾನೆ.

ಯಥಾನ್ಧಕಾರದೋಷೇಣ ರಜ್ಜುಃ ಸಮ್ಯಙ್ನದೃಶ್ಯತೇ । ಯಥಾ ಸಂಮೋಹದೋಷೇಣ ಚಾತ್ಮಾ ಸಮ್ಯಙ್ನದೃಶ್ಯತೇ ॥ ೧,೨೩೬.

ಹೆಚ್ಚು ಕತ್ತಲಿನಿಂದ ಹಗ್ಗವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಕಾಣಲಾಗದಂತೆ, ಮೋಹದಿಂದ ಆತ್ಮವನ್ನೂ ಸರಿಯಾಗಿ ಕಾಣಲಾಗದು.

ಸರ್ಪಧಾರಾದಿಭಿರ್ಭೇದರೈನ್ಯಥಾ ವಸ್ತುಕಲ್ಪನಮ್ । ವ್ಯೋಮಾದಿನಾ ಸರೂಪಾದ್ಯೈರನ್ಯಥಾತ್ಮಾ ಪ್ರಕಲ್ಪ್ಯತೇ ॥ ೧,೨೩೬.

ಹಗ್ಗದಲ್ಲಿ ಸರ್ಪದ ರೂಪ ಕಲ್ಪಿಸಿದಂತೆ, ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳ ಮೂಲಕ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಹಾಗೆಯೇ, ಆಕಾಶ ಮತ್ತು ಇತರ ರೂಪಗಳಿಂದ ಆತ್ಮವನ್ನೂ ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಮಪಿ ಯದ್ದ್ರವ್ಯನ್ದುರ್ದರ್ಶಮಿತಿ ಭಾಷತೇ । ವ್ಯೋಮಾದಿನಾ ಸರೂಪಾದ್ಯೈರನ್ಯಥಾ ಕಲ್ಪಿತೈಸ್ತಥಾ ॥ ೧,೨೩೬.

ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವ ವಸ್ತುವೂ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕಾಣಲು ಕಷ್ಟವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ; ಹಾಗೆಯೇ, ಆಕಾಶ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಲ್ಪಿತ ರೂಪಗಳಿಂದ ಅದು ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.

ತಥಾ ಹಿ ರಜ್ಜುರುರಗಃ ಶುಕ್ತಿಃ ಕಾರಜತಂ ಯಥಾ । ಮೃಗತೃಷ್ಣಾಪಥಾಯಾಮ್ಭಸ್ತೃಪ್ತಿಂ ವಿಷ್ಣೋ ತಥಾ ಜಗತ್ ॥ ೧,೨೩೬.

ಹಗ್ಗವನ್ನು ಹಾವು ಎಂದು ಭಾಸಿಸುವಂತೆ, ಶಂಖವನ್ನು ಬೆಳ್ಳಿಯಂತೆ ಕಾಣುವಂತೆ, ಮೃಗತೃಷ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ನೀರನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುವಂತೆ, ವಿಷ್ಣುವೇ, ಜಗತ್ತೂ ಹಾಗೆಯೇ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.

ಹಾಹಿಷ್ಣೋದ್ವಿಜಾ ಕಥಿ ದ್ಭೋಹಮಿತಿದೃ । ಗ್ರಹನಾಶಾತ್ಪುನರ್ಧ್ಯಾಯನ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ಯಂ ಮನ್ಯತೇ ಯಥಾ ॥ ೧,೨೩೬.

ದ್ವಿಜನೇ, ಹೇಗೆ ಯಾರೋ 'ನಾನು ಹಸು' ಎಂದು ಹೇಳಿ, ತಪ್ಪು ತಿಳಿವಳಿಕೆ ಹೋಗಿ ಮತ್ತೆ ತನ್ನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣತ್ವವನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೋ, ಹಾಗೆಯೇ.

ಮಾಯಾವಿಷ್ಟಸ್ತಥಾ ಜೀವೋ ದೇಹೋಹಮಿತಿ ಮನ್ಯತೇ । ಮಾಯಾನಾಶಾತ್ಪುನಃ ಸ್ವೀಯರೂಪಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ಮಿ ಮನ್ಯತೇ ॥ ೧,೨೩೬.

ಮಾಯೆಯಿಂದ ಮೋಹಗೊಂಡ ಜೀವನು 'ನಾನು ದೇಹ' ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆದರೆ ಮಾಯೆ ದೂರವಾದಾಗ, ಮತ್ತೆ ತನ್ನ ನಿಜ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು 'ನಾನು ಬ್ರಹ್ಮ' ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾನೆ.