ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ಅಹಮಿತ್ಯಙ್ಕುರೋತ್ಪನ್ನೋ ಮಮೇತಿ ಸ್ಕನ್ಧವಾನ್ಮಹಾನ್ । ಗೃಹಕ್ಷೇತ್ರಾಣಿ ಶಾಖಾಶ್ಚ ಯತ್ರ ದಾರಾಭಿಪಲ್ಲವಃ ॥ ೧,೨೨೬.

'ನಾನು' ಎಂಬ ಮೊಳೆ ಮೊದಲು ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ, ಅದರಿಂದ 'ನನ್ನದು' ಎಂಬ ದೊಡ್ಡ ದಿಂಡು ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ; ಮನೆಗಳು, ಹೊಲಗಳು ಅದರ ಶಾಖೆಗಳು, ಹೆಂಡತಿ ಅದರ ಮೊಗ್ಗುಗಳು.

ಧನಧಾನ್ಯೇ ಮಹಾಪತ್ರೇ ಪಾಪಮೂಲೋಽತಿದುರ್ಗಮಃ । ವಿಧಿವತ್ಸುಖಶಾನ್ತ್ಯರ್ಥಂ ಜಾತೋಽಜ್ಞಾನಮಹಾತರುಃ ॥ ೧,೨೨೬.

ಹಣ ಮತ್ತು ಧಾನ್ಯಗಳು ಅದರ ದೊಡ್ಡ ಪಾತ್ರೆಗಳು; ಪಾಪವೇ ಅದರ ಬೇರು, ಅದನ್ನು ದಾಟುವುದು ತುಂಬಾ ಕಷ್ಟ. ಸುಖ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಯಿಗಾಗಿ, ವಿಧಿಯಂತೆ ಈ ಅಜ್ಞಾನವೆಂಬ ದೊಡ್ಡ ಮರ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ.

ಛಿನ್ನೋ ವಿದ್ಯಾಕುಠಾರೇಣ ತೇ ಗತಾ ಲಯಮೀಶ್ವರೇ । ಪ್ರಾಪ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮರಸಂ ಪೀತಂ ನೀರಜಸ್ಕಮಕಣ್ಟಕಮ್ ॥ ೧,೨೨೬.

ಜ್ಞಾನವೆಂಬ ಕೊಳದಿಯಿಂದ ಈ ಮರವನ್ನು ಕಡಿದಾಗ, ಅದರ ಶಾಖೆಗಳು ಭಗವಂತನಲ್ಲಿ ಲಯವಾಗುತ್ತವೆ; ಬ್ರಹ್ಮನ ರಸವನ್ನು ಪಡೆದವನು ಅದನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತಾನೆ, ಅದು ಧೂಳೂ ಮುಳ್ಳೂ ಇಲ್ಲದ ಶುದ್ಧವಾದುದು.

ಪ್ರಾಪ್ನುವನ್ತಿ ಪರಾಃ ಪ್ರಾಜ್ಞಾಃ ಸುಖನಿರ್ವೃತಿಮೇವ ಚ । ಮೂರ್ತೇನ್ದ್ರಿಯಲಯಂ ನೂನಂ ನ ತ್ವಂ ರಾಜನ್ನ ಚಾಪ್ಯಹಮ್ ॥ ೧,೨೨೬.

ಈ ಅನುಭವವನ್ನು ಪಡೆದ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಪರಮ ಸುಖ ಮತ್ತು ಆನಂದವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ರಾಜನೇ, ನೀನು ಮತ್ತು ನಾನು ಇನ್ನೂ ದೇಹ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಲಯಗೊಳಿಸಿಲ್ಲ.

ನ ತನ್ಮಾತ್ರಾದಿಕಂ ವಾಚಾ ನೈವಾನ್ತಃ ಕರಣಂ ತಥಾ । ಕಂ ವಾ ಪಶ್ಯಸಿ ರಾಜೇನ್ದ್ರ ಪ್ರಧಾನಮಿದಮಾವಯೋಃ ॥ ೧,೨೨೬.

ಪಂಚತನ್ಮಾತ್ರಾದಿಗಳು ಅಥವಾ ಅಂತರಂಗಗಳು ಮಾತಿನಿಂದ ವಿವರಿಸಲಾಗದು; ರಾಜಾಧಿರಾಜನೇ, ನಮ್ಮಿಬ್ಬರ ಮಧ್ಯೆ ಮುಖ್ಯವಾದ ತತ್ವವನ್ನು ನೀನು ಯಾವುದು ಎಂದು ನೋಡುತ್ತೀಯ?

ಮೃತಃ ಪರೇಽಹ್ನಿ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಃ ಸಂಜಾತೋಽಯಂ ಗುಣಾತ್ಮಕಃ । ಏಕತ್ವೇಽಪಿ ಪೃಥಗ್ಭಾವಸ್ತಥಾ ಕ್ಷೇತ್ರಾತ್ಮನೋ ನೃಪ ॥ ೧,೨೨೬.

ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞನು ಸತ್ತಾಗ, ಅವನು ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದವನೆಂದು ಪುನರ್ಜನ್ಮ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಒಂದೇ ತತ್ವವಾದರೂ, ಕ್ಷೇತ್ರ ಮತ್ತು ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಭೇದವಿದೆ, ರಾಜನೇ.

ಜ್ಞಾನಪೂರ್ವವಿಯೋಗೋಽಸೌ ಜ್ಞಾನೇ ನಷ್ಟೇ ಚ ಯೋಗಿನಃ । ಸಾ ಮುಕ್ತಿರ್ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಚೈಕ್ಯ ಮನೈಕ್ಯಂ ಪ್ರಾಕೃತೈರ್ಗುಣೈಃ ॥ ೧,೨೨೬.

ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ವಿಭಜನೆ—ಜ್ಞಾನ ನಾಶವಾದಾಗ ಯೋಗಿಗೆ ಅದು ಮೋಕ್ಷ, ಬ್ರಹ್ಮನೊಂದಿಗೆ ಏಕತೆ, ಮನಸ್ಸು ಪ್ರಕೃತಿಗುಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಒಂದಾಗುವುದು.

ತದ್ಗೃಹಂ ಯತ್ರ ವಸತಿ ತದ್ಭೋಜ್ಯಂ ಯೇನ ಜೀವತಿ । ಯನ್ಮುಕ್ತಯೇ ತದೇವೋಕ್ತಂ ಜ್ಞಾನಾಜ್ಞಾನೇ ನ ಚಾನ್ಯಥಾ ॥ ೧,೨೨೬.

ಯಾವ ಮನೆಗೆ ವಾಸವಿದೆಯೋ, ಯಾವ ಆಹಾರದಿಂದ ಬದುಕಿದೆಯೋ, ಯಾವುದು ಮೋಕ್ಷಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೋ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಆಗುತ್ತವೆ, ಬೇರೆ ರೀತಿಯಿಂದಲ್ಲ.

ಉಪಭೋಗೇನ ಪುಣ್ಯಾನಾ ಮಪುಣ್ಯಾನಾಞ್ಚ ಪಾರ್ಥಿವ । ಕರ್ತವ್ಯಾನಾಞ್ಚ ನಿತ್ಯಾನಾಂ ಕ್ಷಯನ್ತ್ವಕರಣಾತ್ತಥಾ ॥ ೧,೨೨೬.

ರಾಜನೇ, ಪುಣ್ಯ ಮತ್ತು ಪಾಪಗಳ ಫಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಹಾಗೆಯೇ ನಿತ್ಯ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡದಿದ್ದರೆ ಅವುಗಳ ಫಲವೂ ಕ್ಷಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ಅಹಿಂಸಾ ಸತ್ಯಮಸ್ತೇಯಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಾಪರಿಗ್ರಹೌ । ಯಮಾಃ ಪಞ್ಚಾಥ ನಿಯಮಾಃ ಶೌಚಂ ದ್ವಿವಿಧಮೀರಿತಮ್ ॥ ೧,೨೨೬.

ಹಿಂಸಿಸದಿರುವುದು, ಸತ್ಯವಾಡುವುದು, ಕದಿಯದಿರುವುದು, ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ, ಅಸ್ವೀಕಾರ—ಇವು ಐದು ಯಮಗಳು; ನಂತರ ನಿಯಮಗಳು: ಶೌಚವನ್ನು ಎರಡು ವಿಧ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಸನ್ತೋಷಸ್ತಪಸಾ ಶಾನ್ತಿರ್ವಾಸುದೇವಾರ್ಚನಂ ದಮಃ । ಆಸನ ಪದ್ಮಕಾದ್ಯುಕ್ತಂ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮೋ ಮರುಜ್ಜಯಃ ॥ ೧,೨೨೬.

ಸಂತೋಷ, ತಪಸ್ಸು, ಶಾಂತಿ, ವಾಸುದೇವನ ಪೂಜೆ, ದಮನ—ಇವು ನಿಯಮಗಳು; ಪದ್ಮಾಸನ ಮುಂತಾದ ಆಸನಗಳು; ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ ಎಂದರೆ ಉಸಿರನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು.

ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ತ್ರಿವಿಧಃ ಸೋಽಪಿ ಪೂರಕುಮ್ಭಕರೇಚಕೈಃ । ಲಘುರ್ಯೋ ದಶಮಾತ್ರಸ್ತು ದ್ವಿಗುಣಃ ಸ ತು ಮಧ್ಯಮಃ ॥ ೧,೨೨೬.

ಪ್ರತಿ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮವೂ ಮೂರು ಭಾಗಗಳಿದೆ: ಉಸಿರನ್ನು ಒಳಗೆಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು, ತಡೆದುಹಿಡಿಯುವುದು, ಹೊರಹಾಕುವುದು. ಹಗುರವಾದುದು ಹತ್ತು ಎಣಿಕೆ, ಮಧ್ಯಮವು ಅದರ ಎರಡು ಪಟ್ಟು.

ತ್ರಿಗುಣಾಭಿಸ್ತು ಮಾತ್ರಾಭಿರುತ್ತಮಃ ಸ ಉದಾಹೃತಃ । ಜಪಧ್ಯಾನಯುತೌ ಗರ್ಭೋ ವಿಪರೀತಸ್ತ್ವರ್ಭಕಃ ॥ ೧,೨೨೬.

ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದುದು ಮೂರು ಪಟ್ಟು ಎಣಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಡುವುದು; ಜಪ ಮತ್ತು ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಗರ್ಭ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ, ಅದನ್ನು ಹಿಂತಿರುಗಿದರೆ ಅದು ಶಿಶು ಸ್ಥಿತಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರಥಮೇ ನಜಯೇತ್ಸ್ವಪ್ನಂ ಮಧ್ಯಮೇನ ಚ ವೇಪಥುಮ್ । ವಿಪಾಕಂ ಹಿ ತೃತೀಯೇನ ಜಾತಾನ್ದೋಷಾಸ್ತ್ವನುಕ್ರಮಾತ್ ॥ ೧,೨೨೬.

ಮೊದಲನೆಯ ಅವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಕನಸು ಕಾಣಬಾರದು; ಎರಡನೆಯ ಅವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ದೇಹದೊಳಗೆ ನಡುಕ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಮೂರನೆಯ ಅವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಫಲಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ತಪ್ಪುಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

ಆಸನಸ್ಥನ್ತುಯುಞ್ಜೀತ ಕೃತ್ವಾ ಚ ಪ್ರಣವಂ ಹೃದೀ । ಪಾರ್ಷ್ಣಿಭ್ಯಾಂ ಲಿಙ್ಗವೃಷಣೌ ಸ್ಪರ್ಶನ್ನಕಾಗ್ರಮಾನಸಃ ॥ ೧,೨೨೬.

ಆಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು, ಓಂ ಎಂಬ ನಾದವನ್ನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಪಾದಗಳ ಹೀಲಿನಿಂದ ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ವೃಷಣಗಳನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಮೂಗಿನ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಏಕಾಗ್ರಗೊಳಿಸಬೇಕು.

ರಜಸಾ ತಮಸೋ ವೃತ್ತಿಂ ಸತ್ತ್ವೇನ ರಜಸಸ್ತಥಾ । ನಿರುಧ್ಯ ನಿಶ್ಚಲೋ ಭೂತ್ವಾ ಸ್ಥಿತೋ ಯುಞ್ಜೀತ ಯೋಗವಿತ್ ॥ ೧,೨೨೬.

ರಾಜಸ ಗುಣವನ್ನು ಸತ್ತ್ವದಿಂದ, ತಮೋಗುಣವನ್ನು ರಾಜಸದಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ, ಚಲನೆ ಇಲ್ಲದೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಕುಳಿತು ಯೋಗಜ್ಞನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು.

ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣೀನ್ದ್ರಿಯಾರ್ಥೇಭ್ಯಃ ಪ್ರಾಣಾದೀನಮ್ನ ಏವ ಚ । ನಿಗೃಹ್ಯ ಸಮವಾಯೇನ ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರ ಮುಪಕ್ರಮೇತ್ ॥ ೧,೨೨೬.

ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ವಿಷಯಗಳಿಂದ, ಪ್ರಾಣಾದಿಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಸಮಭಾವದಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ, ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಬೇಕು.

ಪ್ರಾಣಾಯಾಮಾ ದಶಾಷ್ಟೌ ಚ ಧಾರಣಾ ಸಾ ವಿಧೀಯತೇ । ದ್ವೇ ಧಾರಣೇ ಸ್ಮೃತೋ ಯೋಗೋ ಯೋಗಿಭಿಸ್ತತ್ತ್ವದರ್ಶಿಭಿಃ ॥ ೧,೨೨೬.

ಹತ್ತು ಎಂಟು ಪ್ರಾಣಾಯಾಮಗಳಿವೆ; ಧಾರಣೆಯ ಅಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಯೋಗಿಗಳು ಮತ್ತು ತತ್ವವನ್ನು ಅರಿತವರು ಎರಡು ಧಾರಣೆಯನ್ನು ಯೋಗವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಪ್ರಾಙ್ನಾಡ್ಯಾಂ ಹೃದಯೇ ಚಾತ್ರ ತೃತೀಯಾ ಚ ತಥೋರಸಿ । ಕಣ್ಠೇ ಮುಖೇ ನಾ ಸಿಕಾಗ್ರೇ ನೇತ್ರೇ ಭ್ರೂಮಧ್ಯಮೂರ್ಧಸು ॥ ೧,೨೨೬.

ಪೂರ್ವ ನಾಡಿಯಲ್ಲಿ, ಹೃದಯದಲ್ಲಿ, ಮೂರನೆಯದು ಉರಸಿನಲ್ಲಿ, ಗಂಟಲಿನಲ್ಲಿ, ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ, ಮೂಗಿನ ತುದಿಯಲ್ಲಿ, ಕಣ್ಣಲ್ಲಿ, ಭ್ರೂಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಧಾರಣೆ ಮಾಡಬೇಕು.

ಕಿಞ್ಚಿತ್ತಸ್ಮಾತ್ಪರಸ್ಮಿಂಶ್ಚ ಧಾರಣಾ ದಶಧಾ ಸ್ಮೃತಾ । ದಶೈತಾ ಧಾರಣಾಃ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಪ್ರಾಪ್ನೋತ್ಯಕ್ಷರರೂಪತಾಮ್ ॥ ೧,೨೨೬.

ಅದರ ಸ್ವಲ್ಪ ಮುಂದೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಮುಂದೆ ಹತ್ತು ವಿಧದ ಧಾರಣೆಗಳಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಈ ಹತ್ತು ಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದವನು ಅಕ್ಷಯ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

ಯಥಾಗ್ನಿರಗ್ನೌ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತಸ್ತಥಾತ್ಮಾ ಪರಮಾತ್ಮನಿ । ಬ್ರಹ್ಮರೂಪಂ ಮಹಾಪುಣ್ಯಮೋಮಿತ್ಯೇಕಾಕ್ಷರಂ ಜಪೇತ್ ॥ ೧,೨೨೬.

ಹಾಗೆ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಇಡುವಂತೆ, ಆತ್ಮನನ್ನು ಪರಮಾತ್ಮನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪವಾದ ಮಹಾ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ನೀಡುವ ಓಂ ಎಂಬ ಏಕಾಕ್ಷರವನ್ನು ಜಪಿಸಬೇಕು.

ಅಕಾರಶ್ಚ ತಥೋಕಾರೋ ಮಕಾರಶ್ಚಾಕ್ಷರತ್ರಯಮ್ । ಏತಾಸ್ತಿಸ್ತ್ರಸ್ತತೋ ಮಾತ್ರಾಃ ಸತ್ತ್ವರಾಜಸತಾಮಸಾಃ ॥ ೧,೨೨೬.

ಅ, ಉ, ಮ ಎಂಬ ಮೂರು ಅಕ್ಷರಗಳು; ಈ ಮೂರು ಮಾತ್ರೆಗಳು ಸತ್ತ್ವ, ರಜಸ್, ತಮಸ್ ಗುಣಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿವೆ.

ನಿರ್ಗುಣಾ ಯೋಗಿಗಮ್ಯಾದ್ಯಾರ್ಧಮಾತ್ರಾ ಪರಾ ಸ್ಥಿತಾ । ಗಾನ್ಧಾರೀತಿ ಚ ವಿಜ್ಞೇಯಾ ಗಾನ್ಧಾರಸ್ವರಸಂಶ್ರಯಾ । ಇತ್ಯೇತದಕ್ಷರಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಪರಮೋಙ್ಕಾರಸಂಜ್ಞಿತಮ್ ॥ ೧,೨೨೬.

ಗುಣರಹಿತವಾಗಿ, ಯೋಗಿಗಳು ತಲುಪಬಹುದಾದ ಅರ್ಧಮಾತ್ರೆ ಪರಮವಾದುದು; ಅದನ್ನು ಗಾಂಧಾರ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು, ಅದು ಗಾಂಧಾರ ಸ್ವರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದೆ. ಈ ಅಕ್ಷರವೇ ಬ್ರಹ್ಮ, ಪರಮ ಓಂ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

ಅಹಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಪರಂ ಜ್ಯೋತಿಃ ಸ್ಥೂಲದೇಹವಿವರ್ಜಿತಮ್ । ಅಹಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಪರಂ ಜ್ಯೋತಿರ್ಜರಾಮರಣವರ್ಜಿತಮ್ ॥ ೧,೨೨೬.

ನಾನು ಬ್ರಹ್ಮ, ಪರಮ ಜ್ಯೋತಿ, ಸ್ಥೂಲ ದೇಹವಿಲ್ಲದವನು; ನಾನು ಬ್ರಹ್ಮ, ಪರಮ ಜ್ಯೋತಿ, ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ ಮತ್ತು ಮರಣವಿಲ್ಲದವನು.

ಅಹಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಪರಂ ಜ್ಯೋತಿಃ ಪೃಥಿವ್ಯಾ ಮಲವರ್ಜಿತಮ್ । ಅಹಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಪರಂ ಜ್ಯೋತಿರ್ವಾಯ್ವಾಕಾಶವಿವರ್ಜಿತಮ್ ॥ ೧,೨೨೬.

ನಾನು ಬ್ರಹ್ಮ, ಪರಮ ಜ್ಯೋತಿ, ಭೂಮಿಯ ಮಲದಿಂದ ಮುಕ್ತನು; ನಾನು ಬ್ರಹ್ಮ, ಪರಮ ಜ್ಯೋತಿ, ವಾಯು ಮತ್ತು ಆಕಾಶದಿಂದ ಮುಕ್ತನು.

ಅಹಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಪರಂ ಜ್ಯೋತಿಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮದೇಹವಿವರ್ಜಿತಮ್ । ಅಹಂ ಬ್ರಹ್ಮಪರಂ ಜ್ಯೋತಿಃ ಸ್ಥಾನಾಸ್ಥಾನವಿವರ್ಜಿತಮ್ ॥ ೧,೨೨೬.

ನಾನು ಬ್ರಹ್ಮ, ಪರಮ ಜ್ಯೋತಿ, ಸೂಕ್ಷ್ಮ ದೇಹವಿಲ್ಲದವನು; ನಾನು ಬ್ರಹ್ಮ, ಪರಮ ಜ್ಯೋತಿ, ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಅಸ್ಥಳದಿಂದ ಮುಕ್ತನು.

ಅಹಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಪರಂ ಜ್ಯೋತಿರ್ಗನ್ಧಮಾತ್ರವಿವರ್ಜಿತಮ್ । ಅಹಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಪರಂ ಜ್ಯೋತಿಃ ಶ್ರೋತ್ರತ್ವಕ್ಪರಿವರ್ಜಿತಮ್ ॥ ೧,೨೨೬.

ನಾನು ಬ್ರಹ್ಮ, ಪರಮ ಜ್ಯೋತಿ, ವಾಸನೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತನು; ನಾನು ಬ್ರಹ್ಮ, ಪರಮ ಜ್ಯೋತಿ, ಶ್ರವಣ ಮತ್ತು ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಮುಕ್ತನು.

ಅಹಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಪರಂ ಜ್ಯೋತಿರ್ಜಿಹ್ವಾಘ್ರಾಣವಿವರ್ಜಿತಮ್ । ಅಹಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಪರಂ ಜ್ಯೋತಿಃ ಪ್ರಾಣಾಪಾನವಿವರ್ಜಿತಮ್ ॥ ೧,೨೨೬.

ನಾನು ಬ್ರಹ್ಮ, ಪರಮ ಜ್ಯೋತಿ, ನಾಲಿಗೆ ಮತ್ತು ಮೂಗಿನಿಂದ ಮುಕ್ತನು; ನಾನು ಬ್ರಹ್ಮ, ಪರಮ ಜ್ಯೋತಿ, ಪ್ರಾಣ ಮತ್ತು ಅಪಾನದಿಂದ ಮುಕ್ತನು.

ಅಹಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಪರಂ ಜ್ಯೋತಿರ್ವ್ಯಾನೋದಾನವಿವರ್ಜಿತಮ್ । ಅಹಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಪರಂ ಜ್ಯೋತಿರಜ್ಞಾನಪರಿವರ್ಜಿತಮ್ ॥ ೧,೨೨೬.

ನಾನು ಬ್ರಹ್ಮ, ಪರಮ ಜ್ಯೋತಿ, ವ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಉದಾನದಿಂದ ಮುಕ್ತನು; ನಾನು ಬ್ರಹ್ಮ, ಪರಮ ಜ್ಯೋತಿ, ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಮುಕ್ತನು.