ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ದುರ್ವಾಸಸೋಕ್ತಮಾಶ್ಚರ್ಯಂ ನಾರದೋಕ್ತಮತಃ ಪರಮ್ । ಕಾಪಿಲಂ ವಾಮನಞ್ಚೈವ ತಥೈವೋಶನಸೇರಿತಮ್ ॥ ೧,೨೨೩.

ದುರ್ವಾಸನು ಹೇಳಿದ ಅದ್ಭುತ ಪುರಾಣ, ನಂತರ ನಾರದನು ಹೇಳಿದ ಪುರಾಣ, ಕಪಿಲ, ವಾಮನ ಮತ್ತು ಉಷಣಸನು ಪಠಿಸಿದ ಪುರಾಣಗಳೂ ಇವೆ.

ಬ್ರಹ್ಮಾಣ್ಡಂ ವಾರುಣಞ್ಚಾಥ ಕಾಲಿಕಾಹ್ವಯಮೇವ ಚ । ಮಾಹೇಶ್ವರಂ ತಥಾ ಸಾಮ್ಬಮೇವಂ ಸರ್ವಾರ್ಥಸಞ್ಚಯಮ್ । ಪರಾಶರೋಕ್ತಮಪರಂ ಮಾರೀಚಂ ಭಾರ್ಗವಾಹ್ವಯಮ್ ॥ ೧,೨೨೩.

ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ, ವಾರುಣ, ಕಾಲಿಕಾ ಎಂಬ ಪುರಾಣಗಳು, ಮಹೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಸಾಮ್ಬ ಪುರಾಣಗಳು, ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲ ಅರ್ಥಗಳ ಸಂಗ್ರಹವಿದೆ. ಪರಾಶರನು ಹೇಳಿದ ಪುರಾಣ, ಮಾರೀಚ ಮತ್ತು ಭಾರ್ಗವ ಎಂಬ ಪುರಾಣಗಳೂ ಇವೆ.

ಪುರಾಣಂ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರಞ್ಚ ವೇದಾಸ್ತ್ವಙ್ಗಾನಿ ಯನ್ಮುನೇ । ನ್ಯಾಯಃ ಶೌನಕ ಮೀಮಾಂಸಾ ಆಯುರ್ವೇದಾರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಕಮ್ । ಗಾನ್ಧರ್ವಶ್ಚ ಧನುರ್ವೇದೋ ವಿದ್ಯಾ ಹ್ಯಷ್ಟಾದಶಸ್ಮೃತಾಃ ॥ ೧,೨೨೩.

ಪುರಾಣ, ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರ, ವೇದಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಅಂಗಗಳು, ಶೌಣಕ, ನ್ಯಾಯ, ಮೀಮಾಂಸಾ, ಆಯುರ್ವೇದ, ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ, ಗಾಂಧರ್ವ, ಧನುರ್ವೇದ—ಹೀಗೆ ಹದಿನೆಂಟು ವಿದ್ಯೆಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ.

ದ್ವಾಪರಾನ್ತೇನ ಚ ಹರಿರ್ಗುರುಭಾರಮಪಾಹರತ್ । ಏಕಪಾದಸ್ಥಿತೇ ಧರ್ಮೇ ಕೃಷ್ಣತ್ವಞ್ಚಾಚ್ಯುತೇ ಗತೇ ॥ ೧,೨೨೩.

ದ್ವಾಪರ ಯುಗದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಹರಿಯು ಭೂಭಾರದ ನಿವಾರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದನು. ಧರ್ಮವು ಒಂದು ಕಾಲಿನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಉಳಿದುಕೊಂಡಾಗ ಕೃಷ್ಣನು ಅಚ್ಯುತನಾಗಿ ಲೋಕವನ್ನು ಬಿಟ್ಟನು.

ಜನಾಸ್ತದಾ ದುರಾಚಾರಾ ಭವಿಷ್ಯನ್ತಿ ಚ ನಿರ್ದಯಾಃ । ಸತ್ತ್ವಂ ರಜಸ್ತಮ ಇತಿ ದೃಶ್ಯನ್ತೇ ಪುರುಷೇ ಗುಣಾಃ । ಕಾಲಸಞ್ಚೋದಿತಾಸ್ತೇಽಪಿ ಪರಿವರ್ತನ್ತ ಆತ್ಮನಿ ॥ ೧,೨೨೩.

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜನರು ದುಶ್ಚರಿತ್ರರಾಗುತ್ತಾರೆ, ದಯೆ ಇಲ್ಲದವರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಸತ್ವ, ರಜಸ್, ತಮಸ್ ಎಂಬ ಗುಣಗಳು ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ; ಕಾಲದ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಅವು ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಾಡುತ್ತವೆ.

ಪ್ರಭೂತಞ್ಚ ಯದಾ ಸತ್ತ್ವಂ ಮನೋ ಬುದ್ಧೀನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಚ । ತದಾ ಕೃತಯುಗಂ ವಿದ್ಯಾಜ್ಜ್ಞಾನೇ ತಪಸಿ ಯದ್ರತಿಃ ॥ ೧,೨೨೩.

ಯಾವಾಗ ಸತ್ವಗುಣ, ಮನಸ್ಸು, ಬುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತವೆಯೋ, ಆಗ ಅದನ್ನು ಕೃತಯುಗ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಇರುತ್ತದೆ.

ಯದಾ ಕರ್ಮಸು ಕಾಮ್ಯೇಷು ಶಕ್ತಿರ್ಯಶಸಿ ದೇಹಿನಾಮ್ । ತದಾ ತ್ರೇತಾ ರಜೋಭೂತಿರಿತಿ ಜಾನೀಹಿ ಶೌನಕ ॥ ೧,೨೨೩.

ಯಾವಾಗ ಜನರ ಶಕ್ತಿ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ, ಕಾಮ್ಯ ಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಖ್ಯಾತಿಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆಯೋ, ಆಗ ಶೌಣಕ, ರಜಸ್ಸು ಹೆಚ್ಚಿರುವ ತ್ರೇತಾ ಯುಗ ಎಂದು ತಿಳಿಯು.

ಯದಾ ಲೋಭಸ್ತ್ವಸನ್ತೋಷೋ ಮಾನೋ ದಮ್ಭಶ್ಚ ಮತ್ಸರಃ । ಕರ್ಮಣಾಞ್ಚಾಪಿ ಕಾಮ್ಯಾನಾಂ ದ್ವಾಪರಂ ತದ್ರಜಸ್ತಮಃ ॥ ೧,೨೨೩.

ಯಾವಾಗ ಲೋಭ, ಅಸಂತೋಷ, ಅಹಂಕಾರ, ಡಂಬ, ಮತ್ಸರ ಮತ್ತು ಕಾಮ್ಯ ಕರ್ಮಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತವೆಯೋ, ಅದು ರಜಸ್ಸು ಮತ್ತು ತಮಸ್ಸು ಮಿಶ್ರವಾಗಿರುವ ದ್ವಾಪರ ಯುಗ.

ಯದಾ ಸದಾನೃತಂ ತನ್ದ್ರಾ ನಿದ್ರಾ ಹಿಂಸಾದಿಸಾಧನಮ್ । ಶೋಕಮೋಹೌ ಭಯಂ ದೈನ್ಯಂ ಸ ಕಲಿಸ್ತಮಸಿ ಸ್ಮೃತಃ ॥ ೧,೨೨೩.

ಯಾವಾಗ ಸದಾ ಸುಳ್ಳು, ಆಲಸ್ಯ, ನಿದ್ರೆ, ಹಿಂಸೆ, ದುಃಖ, ಮೋಹ, ಭಯ ಮತ್ತು ದಾರಿದ್ರ್ಯ ಇರುತ್ತದೆಯೋ, ಅದನ್ನು ಕಲಿ ಯುಗವೆಂದು, ತಮೋಗುಣದ ಕಾಲವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಯಸ್ಮಿಞ್ಜನಾಃ ಕಾಮಿನಃ ಸ್ಯುಃ ಶಶ್ವತ್ಕಟುಕಭಾಷಿಣಃ । ದಸ್ಯೂತ್ಕೃಷ್ಟಾ ಜನಪದಾ ವೇದಾಃ ಪಾಷಣ್ಡದೂಷಿತಾಃ ॥ ೧,೨೨೩.

ಯಾವಾಗ ಜನರು ಕಾಮಾಸಕ್ತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ, ಸದಾ ಕಠಿಣವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ, ದಸ್ಯುಗಳು ದೇಶವನ್ನು ಆಳುತ್ತಾರೆ, ವೇದಗಳು ಪಾಶಂಡಿಗಳಿಂದ ದೂಷಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆಯೋ, ಅದು ಕಲಿ ಯುಗ.

ರಾಜಾನಶ್ಚ ಪ್ರಜಾಭಿಕ್ಷಾಃ ಶಿಶ್ನೋದರಪರಾಜಿತಾಃ । ಅವ್ರತಾ ವಟವೋಽಶೌಚಾ ಭಿಕ್ಷವಶ್ಚ ಕುಟುಮ್ಬಿನಃ ॥ ೧,೨೨೩.

ರಾಜರು ಪ್ರಜೆಯಿಂದ ಭಿಕ್ಷೆ ಬೇಡುವರು, ಕಾಮ ಮತ್ತು ಹಸಿವಿಗೆ ಒಳಗಾಗಿರುವರು; ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಗಳು ವ್ರತವಿಲ್ಲದೆ, ಅಶುದ್ಧವಾಗಿದ್ದು, ಭಿಕ್ಷುಗಳು ಕುಟುಂಬಸ್ಥರಾಗಿರುವರು.

ತಪಸ್ವಿನೋ ಗ್ರಾಮವಾಸಾಃ ನ್ಯಾಸಿನೋ ಹ್ಯರ್ಥಲೋಲುಪಾಃ । ಹ್ರಸ್ವಕಾಯಾ ಮಹಾಹಾರಾಶ್ಚೌರಾಸ್ತೇ ಸಾಧವಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ॥ ೧,೨೨೩.

ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುವವರು ಊರಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ, ತ್ಯಾಗಿಗಳು ಹಣದ ಆಸೆಪಟ್ಟು ಬದುಕುತ್ತಾರೆ; ಚಿಕ್ಕ ದೇಹದವರು ತುಂಬಾ ತಿನ್ನುತ್ತಾರೆ, ಕಳ್ಳರನ್ನು ಒಳ್ಳೆಯವರು ಎಂದು ಎಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ತ್ಯಕ್ಷ್ಯನ್ತಿ ಭೃತ್ಯಾಶ್ಚ ಪತಿಂ ತಾಪಸಸ್ತ್ಯಕ್ಷ್ಯತಿ ವ್ರತಮ್ । ಶೂದ್ರಾಃ ಪ್ರತಿಗ್ರಹಿಷ್ಯನ್ತಿ ವೈಶ್ಯಾ ವ್ರತಪರಾಯಣಃ ॥ ೧,೨೨೩.

ಆಳುವವರು ತಮ್ಮ ಒಡೆಯನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬಿಡುತ್ತಾರೆ, ತಪಸ್ವಿಗಳು ತಮ್ಮ ವ್ರತವನ್ನು ಕೈಬಿಡುತ್ತಾರೆ; ಶೂದ್ರರು ದಾನ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ, ವೈಶ್ಯರು ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗುತ್ತಾರೆ.

ಉದ್ವಿಗ್ನಾಃ ಸನ್ತಿ ಚ ಜನಾಃ ಪಿಶಾಚಸದೃಶಾಃ ಪ್ರಜಾಃ । ಅನ್ಯಾಯಭೋಜನೇನಾಗ್ನಿದೇವತಾತಿಥಿಪೂಜನಮ್ ॥ ೧,೨೨೩.

ಜನರು ಚಿಂತೆಗೊಳಗಾಗುತ್ತಾರೆ, ಪ್ರಜೆಗಳು ಪಿಶಾಚಿಗಳಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ; ಅನ್ಯಾಯವಾಗಿ ದೊರಕಿದ ಆಹಾರದಿಂದ ಅಗ್ನಿ, ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಅತಿಥಿಗಳಿಗೆ ಪೂಜೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಕರಿಷ್ಯನ್ತಿ ಕಲೌ ಪ್ರಾಪ್ತೇ ನ ಚ ಪಿತ್ರ್ಯೋದಕಕ್ರಿಯಾಮ್ । ಸ್ತ್ರೀಪರಾಶ್ಚ ಜನಾಃ ಸರ್ವೇ ಶೂದ್ರಪ್ರಾಯಾಶ್ಚ ಶೌನಕ ॥ ೧,೨೨೩.

ಕಲಿಯುಗ ಬಂದಾಗ, ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ನೀರು ನೀಡುವ ವಿಧಿಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗದು; ಎಲ್ಲರೂ ಹೆಂಗಸಿನ ಕಡೆ ಆಕರ್ಷಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ, ಬಹುತೇಕ ಜನರು ಶೂದ್ರರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ, ಶೌನಕ.

ಬಹುಪ್ರಜಾಲ್ಪಭಾಗ್ಯಾಶ್ಚ ಭವಿಷ್ಯನ್ತಿ ಕಲೌ ಸ್ತ್ರಿಯಃ । ಶಿರಃ ಕಣ್ಡೂಯನಪರಾ ಆಜ್ಞಾಂ ಭೇತ್ಸ್ಯನ್ತಿ ಭರ್ತ್ಸಿತಾಃ ॥ ೧,೨೨೩.

ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಹೆಂಗಸರು ಹೆಚ್ಚು ಮಾತನಾಡುವವರು ಮತ್ತು ಅದೃಷ್ಟಶಾಲಿಯಾಗಿರುತ್ತಾರೆ; ಅವರು ತಲೆ ಕೆರೆದುಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುತ್ತಾರೆ, ಗದರಿಸಿದಾಗ ಆಜ್ಞೆಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ವಿಷ್ಣುಂ ನ ಪೂಜಯಿಷ್ಯನ್ತಿ ಪಾಷಣ್ಡೋಪಹತಾ ಜನಾಃ । ಕಲೇರ್ದೋಷನಿಧೇರ್ವಿಪ್ರಾ ಅಸ್ತಿ ಹ್ಯೇಕೋ ಮಹಾಗುಣಃ ॥ ೧,೨೨೩.

ಪಾಶಂಡಿಗಳಿಂದ ಮೋಹಿತರಾದ ಜನರು ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಪೂಜಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೆ, ಕಲಿ ದೋಷಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದರೂ, ಅದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಹಾ ಗುಣವಿದೆ.

ಕೀರ್ತನಾದೇವ ಕೃಷ್ಣಸ್ಯ ಮಹಾಬನ್ಧಂ ಪರಿತ್ಯಜೇತ್ । ಕೃತೇ ಯದ್ಧ್ಯಾಯತೋ ವಿಷ್ಣುಂ ತ್ರೇತಾಯಾಂ ಜಪತಃ ಫಲಮ್ ॥ ೧,೨೨೩.

ಕೃಷ್ಣನ ಹೆಸರನ್ನು ಕೀರ್ತಿಸುವುದರಿಂದ ದೊಡ್ಡ ಬಂಧನವೂ ಬಿಡುತ್ತದೆ; ಕೃತಯುಗದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುವುದರಿಂದ ಸಿಗುವ ಫಲ, ತ್ರೇತಾಯುಗದಲ್ಲಿ ಜಪದಿಂದ ಸಿಗುತ್ತದೆ.

ದ್ವಾಪರೇ ಪರಿಚರ್ಯಾಯಾಂ ಕಲೌ ತದ್ಧರಿಕೀರ್ತನಾತ್ । ತಸ್ಮಾದ್ಧ್ಯೇಯೋ ಹರಿರ್ನಿತ್ಯಂ ಗೇಯಃ ಪೂಜ್ಯಶ್ಚ ಶೌನಕ ॥ ೧,೨೨೩.

ದ್ವಾಪರಯುಗದಲ್ಲಿ ಸೇವೆಯಿಂದ ಸಿಗುವ ಫಲ, ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಹರಿಯ ಕೀರ್ತನೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಸಿಗುತ್ತದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ, ಶೌನಕ, ಹರಿಯನ್ನು ಯಾವಾಗಲೂ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು, ಹಾಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಪೂಜಿಸಬೇಕು.

ಶ್ರೀಗರುಡಮಹಾಪುರಾಣಮ್ ೨೨೪ ಸೂತ ಉವಾಚ । ಚತುರ್ಯುಗಸಹಸ್ರಾನ್ತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮೋ ನೈಮಿತ್ತಿಕೋ ಲಯಃ । ಅನಾವೃಷ್ಟಿಶ್ಚ ಕಲ್ಪಾನ್ತೇ ಜಾಯತೇ ಶತವಾರ್ಷಿಕೀ ॥ ೧,೨೨೪.

ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು: ನಾಲ್ಕು ಯುಗಗಳ ಸಾವಿರ ಚಕ್ರಗಳ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಪ್ರಪಂಚ ಲಯವಾಗುತ್ತದೆ; ಕಲ್ಪದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಒಣಕಾಲು ಬರುತ್ತದೆ.

ಉತಿಷ್ಠನ್ತಿ ತದಾ ರೌದ್ರಾ ದಿವಿ ಸಪ್ತ ದಿವಾಕರಾಃ । ತೇ ತು ಪೀತ್ವಾ ಜಲಂ ಸರ್ವಂ ಶೋಷಯನ್ತಿ ಜಗತ್ತ್ರಯಮ್ ॥ ೧,೨೨೪.

ಆಗ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಏಳು ಭಯಾನಕ ಸೂರ್ಯರು ಏಳುತ್ತಾರೆ; ಅವು ಎಲ್ಲಾ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನೂ ಒಣಗಿಸುತ್ತವೆ.

ಭೂರ್ಭುವಃ ಸ್ವರ್ಮಹರ್ಲೋಕಂ ಚರಾಚರಂ ಜನಸ್ತಥಾ । ವಿಷ್ಣುಶ್ಚ ರುದ್ರೋ ಭೂತ್ವಾಸೌ ಪಾತಾಲಾನಿ ದಹತ್ಯಧಃ ॥ ೧,೨೨೪.

ಭೂ, ಭುವಃ, ಸ್ವಃ, ಮಹರ್ಲೋಕ, ಜನಲೋಕ, ಚಲಿಸುವವು ಹಾಗೂ ಸ್ಥಿರವಾದವುಗಳೆಲ್ಲ ಹಾಳಾಗುತ್ತವೆ; ವಿಷ್ಣು, ರುದ್ರನಾಗಿ ಪಾತಾಳವನ್ನು ಕೆಳಗಡೆ ಸುಡುತ್ತಾನೆ.

ವಿಷ್ಣುರ್ದಹೇತ್ತ್ರಿಲೋಕಞ್ಚಿ ಮುಖಾನ್ಮೇಘಾನ್ ಸೃಜತ್ಯಲಮ್ । ವರ್ಷನ್ತೇ ವೈ ವರ್ಷಶತಂ ನಾನಾವರ್ಣಾ ಮಹಾಘನಾಃ ॥ ೧,೨೨೪.

ವಿಷ್ಣು ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನು ಸುಡುತ್ತಾನೆ, ಅವನ ಬಾಯಿಂದ ಮೋಡಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆ ಮಹಾಮೋಡಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಬಣ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಮಳೆ ಸುರಿಯುತ್ತವೆ.

ವಿಷ್ಣುರೂಪಃಶತಂ ವಾತಿ ವರ್ಷಾಣಾಂ ವಾಯುರೂರ್ಜಿತಃ । ವಿಷ್ಣುರೇ ಕಾರ್ಣವೀ ಭೂತೇ ವರ್ಷೇ ಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪಧೃಕ್ । ಶೇತೇಽನನ್ತಾಸನೇ ವಿಷ್ಣುರ್ನಷ್ಟೇ ಸ್ಥಾವರಜಙ್ಗಮೇ ॥ ೧,೨೨೪.

ವಿಷ್ಣುರೂಪದ ಗಾಳಿ ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಮಳೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬಲವಾಗಿ ಬೀಸುತ್ತದೆ; ವಿಷ್ಣು ಬ್ರಹ್ಮನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸಾಗರವಾಗುತ್ತಾನೆ, ಸ್ಥಾವರ ಜಂಗಮಗಳು ಎಲ್ಲವೂ ನಾಶವಾದಾಗ, ವಿಷ್ಣು ಅನಂತನ ಮೇಲೆ ಮಲಗುತ್ತಾನೆ.

ಸುಪ್ತ್ವಾ ವರ್ಷಸಹಸ್ರಂ ಸ ಜಗದ್ಭೂಯೋಽಸೃಜದ್ಧರಿಃ । ಅಥ ಪ್ರಾಕೃತಿಕಂ ವಕ್ಷ್ಯೇ ಪ್ರಲಯಂ ಶೃಣು ಶೌನಕ ॥ ೧,೨೨೪.

ಹರಿಯು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತೆ ಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾನೆ; ಈಗ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಲಯವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ, ಕೇಳು ಶೌನಕ.

ಪೂರ್ಣೇ ಸಂವತ್ಸರಶತೇ ಸಂಹೃತ್ಯ ಸಕಲಂ ಜಗತ್ । ಬ್ರಹ್ಮಾಣಂ ನ್ಯಸ್ಯ ದೇಹೇ ಹಿ ಮುಕ್ತೋ ಯೋಗಬಲೈರ್ಹರಿಃ ॥ ೧,೨೨೪.

ನೂರು ವರ್ಷಗಳು ಪೂರ್ತಿಯಾದಾಗ, ಎಲ್ಲ ಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ಹಿಂಪಡೆಯುತ್ತದೆ; ಹರಿಯು ಯೋಗಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ತನ್ನೊಳಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡು ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಯೇ ಗತಾ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಸ್ಥಾನಂ ತೇಽಪಿ ಯಾನ್ತಿ ಪರಂ ಪದಮ್ । ಅನಾವೃಷ್ಟ್ಯರ್ಕಸಮ್ಪನ್ನಾ ಆಸನ್ಮೇಘಾಸ್ತಥಾ ದ್ವಿಜ । ಶತಂ ವರ್ಷಾಣಿ ವರ್ಷದ್ಭಿರ್ಮೇಧೈರಣ್ಡಂ ಪ್ರಪೂರ್ಯತೇ ॥ ೧,೨೨೪.

ಬ್ರಹ್ಮನ ಲೋಕವನ್ನು ತಲುಪಿದವರು ಕೂಡ ಪರಮ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ; ದ್ವಿಜನೇ, ಒಣಕಾಲು ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಮೋಡಗಳು ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಮಹಾವಂಡವನ್ನು ಮಳೆಯಿಂದ ತುಂಬಿಸುತ್ತವೆ.

ಅನ್ತರ್ಗತೇನ ತೋಯೇನ ಭಿನ್ನಮಣ್ಡಂ ಜಗತ್ಪತೇಃ । ಪೂರ್ಣೇ ಬ್ರಹ್ಮಾಯುಷಿ ಗತೇ ಭಿದ್ಯತೇಽಮ್ಭಸಿ ಲೀಯತೇ ॥ ೧,೨೨೪.

ಆಗ ಆ ಮಹಾಂಡದ ಒಳಗಿನ ನೀರಿನಿಂದ ಪ್ರಪಂಚದ ಒಂಡೆ ಒಡೆದುಹೋಗುತ್ತದೆ; ಬ್ರಹ್ಮನ ಆಯುಷ್ಯ ಮುಗಿದಾಗ ಅದು ಒಡೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗುತ್ತದೆ.

ಏವಂ ಸಾ ಜಗದಾಧಾರಾ ತೋಯೇ ಚೋರ್ವೋ ಪ್ರಲೀಯತೇ । ಆಪಸ್ತೇಜಸಿ ಲೀಯನ್ತೇ ತೇಜೋ ವಾಯೌ ಪ್ರಲೀಯತೇ ॥ ೧,೨೨೪.

ಹೀಗೆ ಪ್ರಪಂಚದ ಆಧಾರವೂ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಲಯವಾಗುತ್ತದೆ; ನೀರು ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ, ಅಗ್ನಿ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗುತ್ತದೆ.