ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ಬ್ರಾಹ್ಮೇ ಮುಹೂರ್ತೇ ಬುಧ್ಯೇತ ಧರ್ಮಾರ್ಥೌ ಚಾನುಚಿನ್ತಯೇತ್ । ಕಾಯಕ್ಲೇಶಾಂಶ್ಚ ತನ್ಮೂಲಾನ್ವೇದತತ್ತ್ವಾರ್ಥಮೇವ ಚ ॥ ೧,೨೧೩.

ಬ್ರಹ್ಮ ಮುಹೂರ್ತದಲ್ಲಿ ಎದ್ದು, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಸಂಪತ್ತಿನ ಬಗ್ಗೆ ಚಿಂತನೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಅವುಗಳಿಂದ ಬರುವ ದೇಹದ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನೂ, ಸತ್ಯಜ್ಞಾನವನ್ನೂ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು.

ಶರ್ವರ್ಯನ್ತೇ ಸಮುತ್ಥಾಯ ಕೃತಶೌಚಃ ಸಮಾಹಿತಃ । ಸ್ನಾತ್ವಾ ಸನ್ಧ್ಯಾಮುಪಾಸೀತ ಸರ್ವಕಾಲಮತನ್ದ್ರಿತಃ ॥ ೧,೨೧೩.

ರಾತ್ರಿ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಎದ್ದು, ಶುದ್ಧವಾಗಿದ್ದು, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಏಕಾಗ್ರಗೊಳಿಸಿ, ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಸಂಧ್ಯಾ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಯಾವಾಗಲೂ ಜಾಗರೂಕನಾಗಿರಬೇಕು.

ಪ್ರಾತಃ ಸನ್ಧ್ಯಾಮುಪಾ ಸೀತ ದನ್ತಧಾವನಪೂರ್ವಿಕಾಮ್ । ಉಭೇ ಮೂತ್ರಪುರೀಷೇ ಚ ದಿವಾ ಕುರ್ಯಾದುದಙ್ಮುಖಃ ॥ ೧,೨೧೩.

ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ದಂತಧಾವನ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಸಂಧ್ಯಾ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಹಗಲು ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಮೂತ್ರ ಮತ್ತು ಪುರೀಷವನ್ನು ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಮಾಡಬೇಕು.

ರಾತ್ರೌ ಚ ದಕ್ಷಿಣೇ ಕುರ್ಯಾದುಭೇ ಸನ್ಧ್ಯೇ ಯಥಾ ದಿವಾ । ಛಾಯಾಯಾಮನ್ಧಕಾರೇ ವಾ ರಾತ್ರೌ ವಾಹನಿ ವಾ ದ್ವಿಜಃ ॥ ೧,೨೧೩.

ರಾತ್ರಿ ಅವುಗಳನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಮಾಡಬೇಕು. ಎರಡು ಸಂಧ್ಯಾ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೂ ಹಗಲುಹಾಗೆಯೇ ನಡೆಯಬೇಕು. ನೆರಳು, ಕತ್ತಲೆ, ರಾತ್ರಿ ಅಥವಾ ಹಗಲು ಯಾವಾಗಲೂ ದ್ವಿಜನು—

ಯಥಾ ತು ಸಮುಖಃ ಕುರ್ಯಾತ್ಪ್ರಾಣಬಾಧಾಭಯೇಷು ಚ । ಗೋಮಯಾಙ್ಗಾರವಲ್ಮೀಕಫಾಲಾಕೃಷ್ಟೇ ಶುಭೇ ॥ ೧,೨೧೩.

ಯಾವಾಗಲೂ ನಿಯಮಾನುಸಾರ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು, ಜೀವದ ಅಪಾಯದಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ, ಗೋಮಯ, ಅಂಗಾರ, ಪಂಪು, ಹೊಸದಾಗಿ ಉಳುಮೆಯಾದ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಕೂಡ.

ಮಾರ್ಗೋಪಜೀವ್ಯಚ್ಛಾಯಾಸು ನ ಮೂತ್ರಂ ಚ ಪುರೀಷಕಮ್ । ಅನ್ತರ್ಜಲಾದ್ದೇವಗೃಹಾದ್ವಲ್ಮೀಕಾನ್ಮೂಷಿಕಸ್ಥಲಾತ್ ॥ ೧,೨೧೩.

ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ, ನೆರಳಿನಲ್ಲಿ, ನೀರಿನೊಳಗೆ, ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ, ಪಂಪಿನಲ್ಲಿ, ಇಲಿ ಇರುವ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಮೂತ್ರ ಅಥವಾ ಪುರೀಷ ಮಾಡಬಾರದು.

ಪರೇಷಾಂ ಶೌಚಶಿಷ್ಟಾಚ್ಚ ಶ್ಮಶಾನಾಚ್ಚ ಮೃದಂ ತ್ಯಜೇತ್ । ಏಕಾಂ ಲಿಙ್ಗೇ ಮೃದಂ ದದ್ಯಾದ್ವಾಮ ಹಸ್ತೇ ಮೃದಂ ದ್ವಿಧಾ ॥ ೧,೨೧೩.

ಇತರರ ಶೌಚದಿಂದ, ಶ್ಮಶಾನದಿಂದ ಮಣ್ಣು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಾರದು. ಒಂದು ಅಂಗಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದು ಬಾರಿ ಮಣ್ಣು ಹಾಕಬೇಕು, ಎರಡು ಅಂಗಗಳಿಗೆ ಎಡಗೈಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಾರಿ ಹಾಕಬೇಕು.

ಉಭಯೋರ್ದ್ವೇ ಚ ದಾತವ್ಯೇ ಮೂತ್ರಶೌಚಂ ಪ್ರಚಕ್ಷತೇ । ಏಕಾಂ ಲಿಙ್ಗೇ ಗುದೇ ತಿಸ್ತ್ರಸ್ತಥಾ ವಾಮಕರೇ ದಶ ॥ ೧,೨೧೩.

ಎರಡೂ ಅಂಗಗಳಿಗೆ ಎರಡು ಬಾರಿ ಹಾಕಬೇಕು, ಇದನ್ನು ಮೂತ್ರ ಶೌಚವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಒಂದು ಅಂಗಕ್ಕೆ, ಗುದಿಗೆ ಮೂರು ಬಾರಿ, ಹಾಗೆಯೇ ಎಡಗೈಯಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಬಾರಿ ಹಾಕಬೇಕು.

ಪಞ್ಚ ಪಾದೇ ದಶೈಕಸ್ಮಿನ್ಕರಯೋಃ ಸಪ್ತಮೃತ್ತಿಕಾಃ । ಅರ್ಧಪ್ರಸೃತಿಮಾತ್ರಾ ತು ಪ್ರಥಮಾ ಮೃತ್ತಿಕಾ ಸ್ಮೃತಾ ॥ ೧,೨೧೩.

ಕಾಲಿಗೆ ಐದು ಬಾರಿ, ಕೈಗೆ ಹತ್ತು ಬಾರಿ, ಏಳು ಬಾರಿ ಮಣ್ಣು ಹಾಕಬೇಕು. ಮೊದಲ ಬಾರಿ ಹಾಕುವ ಮಣ್ಣು ಅರ್ಧ ಮುಷ್ಟಿಯಷ್ಟು ಇರಬೇಕು.

ದ್ವಿತೀಯಾ ಚ ತೃತೀಯಾ ಚ ತದರ್ಧಾ ಪರಿಕೀರ್ತಿತಾ । ಉಪವಿಷ್ಟಸ್ತು ವಿಣ್ಮೂತ್ರಂ ಕರ್ತುಂ ಯಸ್ತು ನ ವಿನ್ದತಿ ॥ ೧,೨೧೩.

ಎರಡನೇ ಮತ್ತು ಮೂರನೇ ಬಾರಿ ಹಾಕುವ ಮಣ್ಣು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಅರ್ಧವಾಗಿರಬೇಕು. ಕುಳಿತುಕೊಂಡು ಮೂತ್ರ ಅಥವಾ ಪುರೀಷ ಶೌಚ ಮಾಡಲು ಆಗದಿದ್ದರೆ—

ಸ ಕುರ್ಯಾದರ್ಧಶೌಚಂ ತು ಸ್ವಸ್ಯ ಶೌಚಸ್ಯ ಸರ್ವದಾ । ದಿವಾ ಶೌಚಸ್ಯ ರಾತ್ರ್ಯರ್ಧಂ ಯದ್ವಾ ಪಾದೋ ವಿಧೀಯತೇ ॥ ೧,೨೧೩.

ಯಾವಾಗಲೂ ಸ್ವಂತ ಶೌಚಕ್ಕೆ ಅರ್ಧ ಶೌಚ ಮಾಡಬೇಕು. ಹಗಲು ಶೌಚಕ್ಕೆ ರಾತ್ರಿ ಅರ್ಧ, ಅಥವಾ ಪಾದದಷ್ಟು ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಸ್ವಸ್ಥಸ್ಯ ತು ಯಥೋದ್ದಿಷ್ಟಮಾರ್ತಃ ಕುರ್ಯಾದ್ಯಥಾಬಲಮ್ । ವಸಾ ಶುಕ್ರಮಸೃಙ್ಮಜ್ಜಾ ಲಾಲಾ ವಿಣ್ಮೂತ್ರಕರ್ಣವಿಟ್ ॥ ೧,೨೧೩.

ಆರೋಗ್ಯವಂತನು ವಿಧಿಯಂತೆ ಆಚರಿಸಬೇಕು, ಆದರೆ ರೋಗಿಯು ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಕೊಬ್ಬು, ಬೀಜ, ರಕ್ತ, ಮಜ್ಜೆ, ಲಾಲಾಜಲ, ಬೆವರು, ಮೂತ್ರ, ಮಲ, ಕಿವಿಯ ಕೊಳಕು ಇವು ದೇಹದ ಅಶುದ್ಧಿಗಳು.

ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಶ್ರದೂಷಿಕಾ ಸ್ವೇದೋ ದ್ವಾದಶೈತೇ ನೃಣಾಂ ಮಲಾಃ । ಮನ್ಯೇತ ಯಾವತಾ ಶುದ್ಧಿಂ ತಾವಚ್ಛೌಚಂ ಸಮಾಚರೇತ್ ॥ ೧,೨೧೩.

ಶ್ಲೇಷ್ಮ, ಮೂಗಿನಲ್ಲಿ ಜಮೆಯುವ ಶ್ಲೇಷ್ಮ, ಬೆವರು—ಈ ಹನ್ನೆರಡು ಮಾನವನ ದೇಹದ ಅಶುದ್ಧಿಗಳು. ಇವು ಹೊರಟು ಹೋಗುವವರೆಗೆ ಶುದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕು.

ಪ್ರಮಾಣಂ ಶೌಚಸಂಖ್ಯಾಯಾ ನಾದಿಷ್ಟೈರವಶಿಷ್ಯತೇ । ಶೌಚಂ ತು ದ್ವಿವಿಧಂ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ಬಾಹ್ಯಮಾಭ್ಯನ್ತರಂ ತಥಾ ॥ ೧,೨೧೩.

ಯಾರು ವಿಧಿ ತಿಳಿಯದೆ ಇದ್ದಾರೋ ಅವರು ಶೌಚದ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಮೀರಬಾರದು. ಶೌಚವನ್ನು ಎರಡು ವಿಧವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ—ಹೊರಗಿನದು ಮತ್ತು ಒಳಗಿನದು.

ಮೃಜ್ಜಲಾಭ್ಯಾಂ ಸ್ಮೃತಂ ಬಾಹ್ಯಂ ಭಾವಶುದ್ಧಿರಥಾನ್ತರಮ್ । ತ್ರಿರಾಚಾಮೇದಪಃ ಪೂರ್ವಂ ದ್ವಿಃ ಪ್ರಮೃಜ್ಯಾತ್ತತೋ ಮುಖಮ್ ॥ ೧,೨೧೩.

ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ನೀರಿನಿಂದ ಹೊರಗಿನ ಶುದ್ಧಿ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ; ಮನಸ್ಸಿನ ಪವಿತ್ರತೆಯೇ ಒಳಗಿನ ಶುದ್ಧಿ. ಮೊದಲು ಮೂರು ಬಾರಿ ನೀರಿನಿಂದ ಬಾಯಿಯನ್ನು ಕುಳಿದು, ನಂತರ ಎರಡು ಬಾರಿ ಬಾಯಿಯನ್ನು ಒರೆದು ಶುದ್ಧಪಡಿಸಬೇಕು.

ಸಂಮೃಜ್ಯಾಙ್ಗುಷ್ಠಮೂಲೇನ ತ್ರಿಭಿರಾಸ್ಯಮುಪಸ್ಪೃಶೇತ್ । ಅಙ್ಗುಷ್ಠೇನ ಪ್ರದೇಶಿನ್ಯಾ ಘ್ರಾಣಂ ಪಶ್ಚಾದನನ್ತರಮ್ ॥ ೧,೨೧೩.

ಬಾಯಿಯನ್ನು ಒರೆದು ಆದಮೇಲೆ, ಬೆರಳಿನ ಬೇಸಿನಲ್ಲಿ ಮೂರು ಬಾರಿ ಬಾಯಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಬೇಕು; ನಂತರ ಅಂಗುಷ್ಠ ಮತ್ತು ತರ್ಜನಿಬೆರಳಿನಿಂದ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮೂಗಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಬೇಕು.

ಅಙ್ಗುಷ್ಠಾನಾಮಿಕಾಭ್ಯಾಂ ಚ ಚಕ್ಷುಃ ಶ್ರೋತ್ರೇ ಪುನಃ ಪುನಃ । ಕನಿಷ್ಠಾಙ್ಗಷ್ಠಯೋರ್ನಾಭಿಂ ಹೃದಯಂ ತು ತಲೇನ ವೈ ॥ ೧,೨೧೩.

ಅಂಗುಷ್ಠ ಮತ್ತು ಉಂಗುರಿಬೆರಳಿನಿಂದ ಕಣ್ಣು ಮತ್ತು ಕಿವಿಗೆ ಪುನಃ ಪುನಃ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಬೇಕು; ಚಿಕ್ಕ ಬೆರಳು ಮತ್ತು ಅಂಗುಷ್ಠದಿಂದ ನಾಭಿಗೆ, ಹಸ್ತತಲದಿಂದ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಬೇಕು.

ಸರ್ವಾಭಿಸ್ತು ಶಿರಃ ಪಶ್ಚಾದ್ಬಾಹೂ ಚಾಗ್ರೇಣ ಸಂಸ್ಪೃಶೇತ್ । ಋಚೋ ಯಜೂಂಷಿ ಸಾಮಾನಿ ತ್ರಿಃ ಪಠನ್ಪ್ರೀಣಯೇತ್ಕ್ರಮಾತ್ ॥ ೧,೨೧೩.

ಎಲ್ಲಾ ಬೆರಳಿನಿಂದ ತಲೆಗೆ, ನಂತರ ಬೆರಳಗಳ ತುದಿಯಿಂದ ಕೈಗಳಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಬೇಕು; ಋಗ್ವೇದ, ಯಜುರ್ವೇದ, ಸಾಮವೇದಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮೂರು ಬಾರಿ ಪಠಿಸಿ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು.

ಅಥರ್ವಾಙ್ಗಿರಸೌ ಪೂರ್ವಂ ದ್ವಿಃ ಪ್ರಮಾರ್ಷ್ಟ್ಯಥ ತನ್ಸುಖಮ್ । ಇತಿಹಾಸಪುರಾಣಾನಿ ವೇದಾಙ್ಗಾನಿ ವೇದಾಙ್ಗಾನಿ ಯಥಾಕ್ರಮಮ್ ॥ ೧,೨೧೩.

ಮೊದಲು ಅಥರ್ವಣ ಮತ್ತು ಆಂಗಿರಸ ಹ್ಯಮ್ನಗಳನ್ನು ಪಠಿಸಿ, ನಂತರ ಎರಡು ಬಾರಿ ಒರೆದು ಆರಾಮ ಪಡೆಯಬೇಕು; ನಂತರ ಇತಿಹಾಸ, ಪುರಾಣ ಮತ್ತು ವೇದಾಂಗಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಪಠಿಸಬೇಕು.

ಖಂ ಮುಖೇ ನಾಸಿಕೇ ವಾಯುಂ ನೇತ್ರೇ ಸೂರ್ಯಂ ಶ್ರುತೀ (ತೀರ್ದಿ) ದಿಶಃ । ಪ್ರಾಣಗ್ರನ್ಥಿಮಥೋ ನಾಭಿಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಣಂ ಹೃದಯೇ ಸ್ಪೃಶೇತ್ ॥ ೧,೨೧೩.

ಬಾಯಿಗೆ ಆಕಾಶ, ಮೂಗಿಗೆ ಗಾಳಿ, ಕಣ್ಗಳಿಗೆ ಸೂರ್ಯ, ಕಿವಿಗಳಿಗೆ ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಬೇಕು; ನಂತರ ನಾಭಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಬಂಧನವನ್ನು, ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಬೇಕು.

ರುದ್ರಂ ಮೂರ್ಧ್ನಾ ಸಮಾಲಭ್ಯ ಪ್ರೀಣಾತ್ಯಥ ಶಿಖಾಮೃಷೀನ್ । ಬಾಹೂ ಯಮೇನ್ದ್ರವರುಣಕುಬೇರವಸುಧಾನಲಾನ್ ॥ ೧,೨೧೩.

ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ರುದ್ರನನ್ನು, ಶಿಖೆಯಲ್ಲಿ ಋಷಿಗಳನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು; ಕೈಗಳಿಗೆ ಯಮ, ಇಂದ್ರ, ವರుణ, ಕುಬೇರ, ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಬೇಕು.

ಅಭ್ಯುಕ್ಷ್ಯ ಚರಣೌ ವಿಷ್ಣುಮಿನ್ದ್ರಂ ವಿಷ್ಣು ಕರದ್ವಯಮ್ । ಅಗ್ನಿರ್ವಾಯುಶ್ಚ ಸೂರ್ಯೇನ್ದುಗಿರಯೋಽಙ್ಗುಲಿಪರ್ವಸು ॥ ೧,೨೧೩.

ಕಾಲಿಗೆ ನೀರು ಛಳಿಸಿ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು, ಕೈಗಳಿಗೆ ಇಂದ್ರ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಬೇಕು; ಬೆರಳಿನ ಸಂಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿ, ವಾಯು, ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಪರ್ವತಗಳನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಬೇಕು.

ಗಙ್ಗಾದ್ಯಾಃ ಸರಿತಸ್ತಾಸು ಯಾ ರೇಖಾಃ ಕರಮಧ್ಯಗಾಃ । ಉಷಃ ಕಾಲೇ ತು ಸಂಪ್ರಾಪ್ತೇ ಶೌಚಂ ಕೃತ್ವಾ ಯಥಾರ್ಥವತ್ ॥ ೧,೨೧೩.

ಗಂಗಾದಿ ನದಿಗಳು ಕೈಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ರೇಖೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದ್ದಂತೆ; ಬೆಳಗಿನ ಜಾವ ಬಂದಾಗ ಶೌಚವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಆಚರಿಸಬೇಕು.

ತತಃ ಸ್ನಾನರ್ಂ ಪ್ಕುರ್ವೀತ ದನ್ತಧಾವನಪೂರ್ವಕಮ್ । ಮುಖೇ ಪರ್ಯುಷಿತೇ ನಿತ್ಯಂ ಭವತ್ಯಪ್ರಯತೋ ನರಃ ॥ ೧,೨೧೩.

ನಂತರ ಹಲ್ಲು ತೊಳೆದು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಬೇಕು; ಬಾಯಿ ಅಶುದ್ಧವಾಗಿದ್ದರೆ ಯಾವಾಗಲೂ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅಶುದ್ಧನೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ತಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವಪ್ರಯತ್ನೇನ ಕುರ್ಯಾದ್ವೈ ದನ್ತಘಾವನಮ್ । ಕದಮ್ಬಬಿಲ್ವಖದಿರಕರವೀರವಟಾರ್ಜುನಾಃ ॥ ೧,೨೧೩.

ಆದ್ದರಿಂದ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಹಲ್ಲು ತೊಳೆಯಬೇಕು; ಕಡಂಬ, ಬಿಲ್ವ, ಖದಿರ, ಕರವೀರ, ವಟ, ಅರ್ಜುನ ಮರಗಳ ದಂಡ ಬಳಸುವುದು ಶ್ರೇಷ್ಠ.

ಯೂಥೀ ಚ ಬೃಹತೀ ಜಾತೀ ಕರಞ್ಜಾರ್ಕಾತಿಮುಕ್ತಕಾಃ । ಜಮ್ಬೂಮಧೂಕಾ ಪಾಮಾರ್ಗಶಿರೀಷೋದುಮ್ಬರಾಸನಾಃ ॥ ೧,೨೧೩.

ಯೂಥಿ, ಬೃಹತಿ, ಜಾತಿ, ಕರಂಜ, ಅರ್ಕ, ಅತಿಮುಕ್ತಕ, ಜಾಂಬು, ಮಧೂಕ, ಪಾಮಾರ್ಗ, ಶಿರೀಷ, ಉದುಂಬರ, ಆಸನ ಮರಗಳೂ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿವೆ.

ಕ್ಷೀರಿಕಣ್ಟಕಿವೃಕ್ಷಾದ್ಯಾಃ ಪ್ರಶಸ್ತಾ ದನ್ತಧಾವನೇ । ಕಟುತಿಕ್ತಕಷಾಯಾಶ್ಚ ಧನಾರೋಗ್ಯಸುಖಪ್ರದಾಃ ॥ ೧,೨೧೩.

ಹಾಲುಳ್ಳ ಕಂಟಕವೃಕ್ಷಗಳು ಹಲ್ಲು ತೊಳೆಯಲು ಶ್ಲಾಘನೀಯ; ಕಹಿ, ಕಹಿ-ತುಪ್ಪು, ಕಷಾಯ ರುಚಿಯ ಮರಗಳು ಧನ, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಸುಖವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ.

ಪ್ರಕ್ಷಾಲ್ಯ ಭುಕ್ತ್ವಾ ಚ ಶುಚೌ ದೇಶೇ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ತದಾಚಾಮೇತ್ । ಅಮಾಯಾಂ ಚ ತಥಾ ಷಷ್ಠ್ಯಾಂ ನವಮ್ಯಾಂ ಪ್ರತಿಪದ್ಯಪಿ ॥ ೧,೨೧೩.

ಊಟವಾದ ಮೇಲೆ ತೊಳೆದು, ಸ್ವಚ್ಛ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಹಲ್ಲು ದಂಡವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಬಾಯಿಯನ್ನು ಕುಳಿದು ಶುದ್ಧಪಡಿಸಬೇಕು; ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ, ಷಷ್ಠಿ, ನವಮಿ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಪದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಹೀಗೇ ಮಾಡಬೇಕು.

ವರ್ಜಯೇದ್ದನ್ತಕಾಷ್ಠನ್ತು ತಥೈವಾರ್ಕಸ್ಯ ವಾಸರೇ । ಅಭಾವೇ ದನ್ತ ಕಾಷ್ಠಸ್ಯ ನಿಷಿದ್ಧಾಯಾಂ ತಥಾ ತಿಥೌ ॥ ೧,೨೧೩.

ಆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಭಾನುವಾರ ಹಲ್ಲು ದಂಡವನ್ನು ಬಳಸಬಾರದು; ಹಲ್ಲು ದಂಡ ದೊರೆಯದಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ನಿಷಿದ್ಧ ತಿಥಿಯಿದ್ದರೆ ಕೂಡ ಬಳಸಬಾರದು.