ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ಸ್ಯಾನ್ಮಣಿಗುಣನಿಕರೋ ಮಾಲಿನೀ ನನಮಾ ಯಯೌ । ವಸುಸ್ವರಯತಿಃ ಸ್ಯಾಚ್ಚ ನಜೌ ಭಜ್ರಾಃ ಪ್ರಭದ್ರಕಮ್ ॥ ೧,೨೦೯.

ಮಣಿಗುಣಗಳ ಗುಂಪಿನಿಂದ ಮಾಲಿನೀ ಛಂದಸ್ಸು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ನನಮಾ ಕೂಡ ಹೀಗೆಯೇ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ವಸುಸ್ವರಯತಿ, ನಜೌ, ಭಜ್ರಾ ಮತ್ತು ಪ್ರಭದ್ರಕ ಎಂಬ ಛಂದಸ್ಸುಗಳು ಕೂಡ ಇವೆ.

ಏಲಾ ಸಯೌ ನನೌ ಯಃಸ್ಯಾಚ್ಚಿತ್ರಲೇಖಾಸ್ವರಾಷ್ಟಕೈಃ । ಮರೌ ಮಯೌ ಯಶ್ಚ ಭವೇದುಕ್ತೇಯಮತಿ ಶರ್ಕರೀ ॥ ೧,೨೦೯.

ಏಲಾ, ಸಯೌ, ನನೌ ಮತ್ತು ಎಂಟು ಚಿತ್ರಲೇಖಾ ಸ್ವರಗಳಿರುವವರು, ಮರೌ ಮತ್ತು ಮಯೌ ಕೂಡ ಹೀಗೆಯೇ ಇದ್ದರೆ, ಅದನ್ನು ಶರ್ಕರಿ ಛಂದಸ್ಸು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಸ್ವರಾತ್ಖಂ ವೃಷಭಗಜಜೃಮ್ಭಿತಂ ಭ್ರನನಾ ನಗೌ । ನಜಭಜರಾ ವಾಣಿನೀ ಗಃ ಪಿಙ್ಗಲೇನಾಷ್ಟಿರೀರಿತಾ ॥ ೧,೨೦೯.

ಸ್ವರದಿಂದ ಖಂ, ವೃಷಭ, ಗಜ, ಜೃಂಭಿತ, ಭ್ರಣನಾ ಮತ್ತು ನಾಗೌ ಕೂಡ ಸೇರಿವೆ. ನಜಭಜರಾ, ವಾಣಿನೀ ಮತ್ತು ಗಃ ಸೇರಿ, ಎಂಟು ಅಂಶಗಳ ಪಿಂಗಲ ಛಂದಸ್ಸು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ರಸರುದ್ರೈಃ ಶಿಖರಿಣೀ ಯಮೌ ನಸಭಲಾ ಗುರುಃ । ವಸುಗ್ರಯತಿಃ ಪೃಥ್ವೀ ಜಸೌ ಜಸಯಲಾ ಗುರುಃ ॥ ೧,೨೦೯.

ರಸರುದ್ರ, ಶಿಖರಿಣೀ ಛಂದಸ್ಸು, ಯಮೌ ಮತ್ತು ನಸಭಲಾ, ಗುರು; ವಸುಗ್ರಯತಿ ಛಂದಸ್ಸು ಪೃಥ್ವೀ, ಜಸೌ ಮತ್ತು ಜಸಯಲಾ, ಗುರು.

ದಶಸ್ವರೈರ್ವಂಶಪತ್ರಪತಿತಂ ಭ್ರೌನ್ನಭಾ ಲಗೌ । ಷಡ್ವೇದಾಶ್ವೈಶ್ಚ ಹರಿಣೀ ನಸಮಾ ರಸಲಾ ಗುರುಃ ॥ ೧,೨೦೯.

ಹತ್ತು ಸ್ವರಗಳೊಂದಿಗೆ ವಂಶಪತ್ರ ಪತನವಾಗುತ್ತದೆ, ಭ್ರೌನ್ನಭಾ ಲಘು. ಆರು ವೇದಾಶ್ವಗಳೊಂದಿಗೆ ಹರಿಣೀ ಛಂದಸ್ಸು, ನಸಮಾ ಮತ್ತು ರಸಲಾ, ಗುರು.

ಮನ್ದಾಕ್ರಾನ್ತಬ್ಧಿಷಡ್ನಗೈರ್ಮಭನಾಸ್ತತಗಾ ಗುರುಃ । ನರ್ದಟಕಂ ನಜಭಜಾ ಜಲೌ ಗೋ ಯತಿರೇವ ಚ ॥ ೧,೨೦೯.

ಮಂದಾಕ್ರಾಂತ ಛಂದಸ್ಸು, ಆರು ನಾಗಗಳೊಂದಿಗೆ, ಮಭನಾ ಮತ್ತು ತತಗಾ ಸೇರಿ, ಗುರು. ನರ್ಡಟಕ, ನಜಭಜಾ, ಜಲೌ ಮತ್ತು ಗೋ ಕೂಡ ಛಂದಸ್ಸುಗಳಾಗಿವೆ.

ಸಪ್ತರ್ತ್ವಬ್ಧಿಃ ಕೋಕಿಲಕಮತ್ಯಷ್ಟಿಃ ಸ್ಯಾಚ್ಚ ಪೂರ್ವವತ್ । ಭೂತರ್ತ್ವಶ್ವೈಃ ಕುಸುಮಿತಲತಾ ಮ್ತೌ ನ್ಯೌ ಯಯೌ ಧೃತಿಃ ॥ ೧,೨೦೯.

ಸಪ್ತಋತು ಛಂದಸ್ಸು, ಕೋಕಿಲ ಮತ್ತು ಕಮತ್ಯಷ್ಟಿ ಹೀಗೆಯೇ ಇವೆ. ಭೂತಋತು ಮತ್ತು ಅಶ್ವಗಳೊಂದಿಗೆ ಕುಸುಮಿತಲತಾ, ಎಂಟೌ, ನ್ಯೌ ಮತ್ತು ಯಯೌ ಸೇರಿ ಧೃತಿ.

ರಸರ್ತ್ವಶ್ವೈರ್ಯಮೌ ನ್ಸೌ ರೌ ಮೇಘವಿಸ್ಫೂರ್ಜಿತಾ ರಗೌ । ಶಾರ್ದೂಲವಿಕ್ರೀಡಿತಂ ಮಃ ಸೂರ್ಯಶ್ವೈಃ ಸಜ್ಸತಾಸ್ತಗೌ ॥ ೧,೨೦೯.

ರಸಋತು ಮತ್ತು ಅಶ್ವ, ಯಮೌ, ನ್ಸೌ ಮತ್ತು ರೌ ಸೇರಿ ಮೇಘವಿಸ್ಫೂರ್ಜಿತ ಛಂದಸ್ಸು, ರಗೌ. ಶಾರ್ದೂಲವಿಕ್ರೀಡಿತ, ಮಹಃ, ಸೂರ್ಯಾಶ್ವ, ಸಜ್ಸತಾ ಮತ್ತು ಸ್ತಗೌ ಸೇರಿವೆ.

ಛನ್ದೋ ಹ್ಯತಿಧೃತಿಃ ಪ್ರೋಕ್ತಮತ ಊರ್ಧ್ವಂ ಕೃತಿರ್ಭವೇತ್ । ಸಪ್ತಾಶ್ವರ್ತುಃ ಸುವದನಾ ಭ್ರೌ ಮನೌ ಯಭಲಾ ಗುರುಃ ॥ ೧,೨೦೯.

ಅತಿಧೃತಿ ಎಂಬ ಛಂದಸ್ಸು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ನಂತರ ಕೃತಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಏಳು ಅಶ್ವ ಮತ್ತು ಋತುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸುವದನಾ, ಭ್ರೌ, ಮನೌ ಮತ್ತು ಯಭಲಾ, ಗುರು.

ವೃತ್ತಂ ರಜೌ ರಜೌ ಪಾದೇ ರಜೌ ಗೋ ಲಃ ಕೃತಿರ್ಭವೇತ್ । ತ್ರಿಸಪ್ತಕೈಃ ಸ್ನಗ್ಧರಾ ಸ್ಯಾತ್ಪ್ರಕೃತಿರ್ಮ್ನಭನೈಸ್ತ್ರಿಯೈಃ ॥ ೧,೨೦೯.

ವೃತ್ತ ಛಂದಸ್ಸು, ರಾಜೌ, ರಾಜೌ ಪಾದದಲ್ಲಿ, ರಾಜೌ, ಗೋ ಮತ್ತು ಲಃ ಸೇರಿ ಕೃತಿ. ಮೂರು ಏಳರೊಂದಿಗೆ ಸ್ನಗ್ಧರಾ, ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಮನಭನೈಸ್ತ್ರಿಯೈಃ.

ದಿಗರ್ಕೈರ್ಭದ್ರಕಂ ಭ್ರೌ ನ್ರೌ ನರನಾ ಗೋ ಯಥಾಕೃತಿಃ । ನಜೌ ಭಶ್ವಾಶ್ವಲಲಿತಂ ಜಭೌ ಜಭಲಗಾ ಭವೇತ್ ॥ ೧,೨೦೯.

ದಿಗರ್ಕಗಳೊಂದಿಗೆ ಭದ್ರಕ ಛಂದಸ್ಸು, ಭ್ರೌ, ನ್ರೌ, ನರನಾ ಮತ್ತು ಗೋ, ರೂಪದಂತೆ. ನಜೌ, ಭಶ್ವಾಶ್ವ, ಲಲಿತ, ಜಭೌ ಮತ್ತು ಜಭಲಗಾ ಕೂಡ ಛಂದಸ್ಸು.

ಮತ್ತಾಕ್ರೀಡಞ್ಚಾಷ್ಟಬಾಣದಶಕೈರ್ಮೌ ತನೌ ನನೌ । ನಲೌ ಗುರುಶ್ಚ ವಿಕೃತಿಶ್ಛಿನ್ನಾ ಸಂಕೃತಿರುಚ್ಯತೇ ॥ ೧,೨೦೯.

ಮತ್ತಾಕ್ರೀಡ ಮತ್ತು ಎಂಟು ಬಾಣ, ಹತ್ತು, ಮೌ, ತನೌ ಮತ್ತು ನನೌ ಸೇರಿವೆ. ನಲೌ ಮತ್ತು ಗುರು, ವಿಕೃತಿ ಛಂದಸ್ಸು, ಚಿನ್ನಾ ಎಂಬುದು ಸಂಕೃತಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

ಪಞ್ಚಾಶ್ವಾರ್ಕೈರ್ಭತೌ ತನ್ವೀ ನಸಭಾ ಭನಯಾ ಗಣಾಃ । ಕ್ರೌಞ್ಚಪದಾ ಬಾಣಶರವಸುಶೈಲೈರ್ಭಮೌ ಸಭೌ ॥ ೧,೨೦೯.

ಐದು ಅಶ್ವ ಮತ್ತು ಅರ್ಕಗಳೊಂದಿಗೆ ಭತೌ, ತನ್ವೀ, ನಸಭಾ ಮತ್ತು ಭನಯಾ ಗಣಗಳು. ಕ್ರೌಂಚಪದ, ಬಾಣ, ಶರ, ವಸುಶೈಲ, ಭಮೌ ಮತ್ತು ಸಭೌ ಸೇರಿವೆ.

ನೌ ನೌ ಗೋಽತಿಕೃತಿಃ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಚ್ಛನ್ದೋ ಹ್ಯುತ್ಕೃತಿರುಚ್ಯತೇ । ವಸ್ವೀಶಾಶ್ವೈರ್ಮಮತನೈಃ ಸ್ಯಾದ್ಭುಜಙ್ಗವಿಜೃಮ್ಭಿತಮ್ ॥ ೧,೨೦೯.

ನೌ, ನೌ ಮತ್ತು ಗೋ—ಅತಿಕೃತಿ ಛಂದಸ್ಸು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಉತ್ಕೃತಿ ಎಂಬ ಛಂದಸ್ಸು; ವಸ್ವೀ, ಈಶ, ಅಶ್ವ ಮತ್ತು ಮಮತನೈಃ ಸೇರಿ ಭುಜಂಗವಿಜೃಂಭಿತ ಛಂದಸ್ಸು.

ನನರಸೈರ್ಲಗಯುಕ್ತೈಶ್ಚ ಅಪವಾಹಾಖ್ಯಕಂ ಯತಿಃ । ಗುಹೈಃ ಷಡ್ಭೀ ರಸೈರ್ಬಾಣೈರ್ಮೋನಾಃ ಷಟ್ಸಗಗಾ ಗಣಾಃ ॥ ೧,೨೦೯.

ನನರಸ ಮತ್ತು ಲಘುಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಪವಾಹಾಖ್ಯಕ ಛಂದಸ್ಸು; ಆರು ಗುಹ, ರಸ, ಬಾಣ, ಮೊನಾ ಮತ್ತು ಆರು ಸಗಗಾ ಗಣಗಳು.

ಚಣ್ಡವೃತ್ತಿಪ್ರಪಾತೋಽಸೌ ದಣ್ಡಕೋ ನೌ ತತೋಽಗರಃ । ರಫೇವೃದ್ಧಾನ್ತಕಾದಸ್ಯ ವ್ಯಾಲಜೀಮೂತಕಾದಯಃ ॥ ೧,೨೦೯.

ಚಂಡ ಛಂದಸ್ಸು, ಪ್ರಪಾತ, ದಂಡಕ, ನೌ ಮತ್ತು ನಂತರ ಅಗರ. ರಫೆ, ವೃದ್ಧಾಂತ ಮತ್ತು ಇತರರಿಂದ, ವ್ಯಾಲ, ಜೀಮೂತ ಮತ್ತು ಇತರ ಛಂದಸ್ಸುಗಳು.

ಶ್ರೀಗರುಡಮಹಾಪುರಾಣಮ್ ೨೧೦ ಸೂತ ಉವಾಚ । ಸಸಸಲಗಾಶ್ಚ ವಿಷಮೇ ಪಾದೇ ಯದ್ಯುಪಚಿತ್ರಕಮ್ । ಸಮೇ ಭೌ ಭಗಗಾಃ ಸ್ಯುಶ್ಚ ದ್ರುತಮಧ್ಯಾ ಭಭೌ ಭಗೌ ॥ ೧,೨೧೦.

ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು: ಸಸಸಲಗಾ ಅಸಮಾನ ಪಾದದಲ್ಲಿ ಬಂದರೆ ಅದನ್ನು ಉಪಚಿತ್ರಕ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಸಮ ಪಾದದಲ್ಲಿ ಭೌ, ಭಗಗಾ ದ್ರುತಮಧ್ಯಾ, ಭಭೌ, ಭಗೌ ಕೂಡ ಸೇರಿವೆ.

ಗಃ ಪಾದೇ ವಿಷಮೇಽನ್ಯತ್ರ ನಜೌ ಜ್ಯೌ ಚ ಗಣೌ ಸ್ಮೃತೌ ॥ ೧,೨೧೦.

ಒಂದೇ ಸಮಪಾದದಲ್ಲಿ ಸಮವಲ್ಲದ ಪಾದದಲ್ಲಿ 'ಗಃ' ಎಂಬುದು ಬರುತ್ತದೆ; ಬೇರೆಡೆ 'ನಜೌ', 'ಜ್ಯೌ', 'ಗಣೌ' ಎಂಬುವನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

ವಿಷಮೇ ವೇಗವತೀ ಸಾ ಗಃ ಸಮೇ ಭೌ ಭೋ ಗಗೌ ಗಣಾಃ । ಪಾದೇಽಸಮೇ ತಜೌ ರೋ ಗಃ ಸಮೇ ಮಸೌ ಜಗೌ ಗರುಃ । ಭವೇದ್ಭದ್ರವಿರಾಟ್ಕೇತುಮತೀ ತು ವಿಷಮೇ ಸಜೌ ॥ ೧,೨೧೦.

ಸಮವಲ್ಲದ ಪಾದದಲ್ಲಿ 'ಗಃ' ವೇಗವಾಗಿ ಬರುತ್ತದೆ; ಸಮವಾದಲ್ಲಿ 'ಭೌ', 'ಭೋ', 'ಗಗೌ', 'ಗಣಗಳು' ಇರುತ್ತವೆ. ಸಮವಲ್ಲದ ಪಾದದಲ್ಲಿ 'ತಜೌ', 'ರೋ', 'ಗಃ' ಇರುತ್ತದೆ; ಸಮವಾದಲ್ಲಿ 'ಮಸೌ', 'ಜಗೌ', 'ಗರುಃ' ಇರುತ್ತದೆ. 'ಭದ್ರವಿರಾಟ್‌ಕೇತುಮತಿ' ಎಂಬುದು ಸಮವಲ್ಲದ ಪಾದದಲ್ಲಿ 'ಸಜೌ' ಆಗಿರುತ್ತದೆ.

ಸಗೌ ಸಮೇ ಭ್ರೌ ನಗಗಾ ಆಖ್ಯಾನಕೀ ತ್ವಥಾಸಮೇ । ತೌ ಜೋ ಗಗೌ ಸಮೇ ಪಾದೇ ಜತಜಾ ಗುರುಕದ್ವಯಮ್ ॥ ೧,೨೧೦.

ಸಮವಾದ ಪಾದದಲ್ಲಿ 'ಸಗೌ', 'ಭ್ರೌ', 'ನಗಗಾ', 'ಆಖ್ಯಾನಕಿ' ಇರುತ್ತವೆ; ಸಮವಲ್ಲದ ಪಾದದಲ್ಲಿ 'ತೌ', 'ಜೋ', 'ಗಗೌ' ಇರುತ್ತವೆ. ಸಮವಾದ ಪಾದದಲ್ಲಿ 'ಪಾದೆ', 'ಜತಜಾ', ಮತ್ತು ಎರಡು 'ಗುರುಕ'ಗಳು ಇರುತ್ತವೆ.

ವಿಪರೀತಾಖ್ಯಾನಕಂ ಸ್ಯಾದ್ವಿಷಮೇ ಜಸ್ತಜೌ ಗಗೌ । ತತೌ ಜಗೌ ಸಮೇ ಗಃ ಸ್ಯಾತ್ಪಿಙ್ಗಲೇನ ಹ್ಯುದಾಹೃತಮ್ ॥ ೧,೨೧೦.

ವಿಪರೀತಾಖ್ಯಾನಕ ಎಂಬುದು ಸಮವಲ್ಲದ ಪಾದದಲ್ಲಿ 'ಜಸ್', 'ತಜೌ', 'ಗಗೌ' ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ; ಸಮವಾದಲ್ಲಿ 'ತತೌ', 'ಜಗೌ' ಇರುತ್ತವೆ; 'ಗಃ' ಎಂಬುದನ್ನು ಪಿಂಗಲನು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ.

ಪಾದೇಽಥ ವಿಷಮೇ ಚೈವ ಪುಷ್ಪಿತಾಗ್ರಾ ನನೌ ರಯೌ । ಸಮೇ ನಜೌ ಜರೌ ಗಶ್ಚ ವೈತಾಲೀಯಂ ವದನ್ತಿ ಹಿ । ವೃತ್ತಞ್ಚಾಪರವಕ್ತ್ರಾಖ್ಯಮೌಪಚ್ಛನ್ದಸಿಕಂ ಪರಮ್ ॥ ೧,೨೧೦.

ಸಮವಲ್ಲದ ಪಾದದಲ್ಲಿಯೂ ಪಾದದಲ್ಲಿಯೂ 'ಪುಷ್ಪಿತಾಗ್ರಾ', 'ನನೌ', 'ರಯೌ' ಇರುತ್ತವೆ; ಸಮವಾದಲ್ಲಿ 'ನಜೌ', 'ಜರೌ', 'ಗಃ' ಇರುತ್ತದೆ—ಇದನ್ನು 'ವೈತಾಲೀಯ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಛಂದಸ್ಸನ್ನು 'ಅಪರವಕ್ತ್ರ' ಮತ್ತು 'ಔಪಚ್ಛಂದಸಿಕ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ವಾಙ್ಮತೀ ರಜರಾ ಯಃ ಸ್ಯಾದಯುಗ್ಮೇ ಜರಜಾ ರಗೌ ॥ ೧,೨೧೦.

'ವಾಂಗ್ಮತಿ' ಎಂದರೆ 'ರಜರಾ'; ಎರಡು ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ 'ಜರಜಾ' ಮತ್ತು 'ರಗೌ' ಇರುತ್ತವೆ.

ಶ್ರೀಗರುಡಮಹಾಪುರಾಣಮ್ ೨೧೧ ಸೂತ ಉವಾಚ । ಪ್ರಥಮೋಽಷ್ಟಾಕ್ಷರೈಃ ಪಾದೋ ದ್ವಿತೀಯೋ ದ್ವಾದಶಾಕ್ಷರೈಃ । ತೃತೀಯಃ ಷೋಡಶಾರ್ಣೈಶ್ಚ ವಿಂಶದ್ವರ್ಣೈಶ್ಚತುರ್ಥಕಃ ॥ ೧,೨೧೧.

ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು: ಮೊದಲ ಪಾದದಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಅಕ್ಷರಗಳು, ಎರಡನೇ ಪಾದದಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡು ಅಕ್ಷರಗಳು, ಮೂರನೇ ಪಾದದಲ್ಲಿ ಹದಿನಾರು ಅಕ್ಷರಗಳು, ನಾಲ್ಕನೇ ಪಾದದಲ್ಲಿ ಇಪ್ಪತ್ತು ಅಕ್ಷರಗಳು ಇರುತ್ತವೆ.

ಆಪೀಡಃ ಸರ್ವಲಃ ಪ್ರೋಕ್ತಃ ಪೂರ್ವಪಾದಾನ್ತಗದ್ವಯಃ ॥ ೧,೨೧೧.

'ಆಪೀಡ' ಎಂಬುದು 'ಸರ್ವಲ' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಇದು ಮೊದಲ ಎರಡು ಪಾದಗಳ ಅಂತ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.

ದ್ವಿತೀಯೇಽಷ್ಟಾಕ್ಷರೈಃ ಪಾದೇ ಕಲಿಕಾ ಪ್ರಥಮೇರ್ಽಕಜೇ । ಲವಲೀ ಸ್ಯಾತ್ತೃತೀಯೇಽಥ ಪೂರ್ವವಚ್ಚಾಷ್ಟ ಕಾಕ್ಷರೇ । ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಚಾಮೃತಧಾರೇಯಂ ಚತುರಷ್ಟಾಕ್ಷರೇ ಸತಿ ॥ ೧,೨೧೧.

ಎರಡನೇ ಪಾದದಲ್ಲಿ 'ಕಲಿಕಾ' ಎಂಟು ಅಕ್ಷರಗಳಿರುವುದು; ಮೊದಲ ಪಾದದಲ್ಲಿ 'ಅರ್ಕಜ'; ಮೂರನೇ ಪಾದದಲ್ಲಿ 'ಲವಲಿ', ಹಾಗೆಯೇ ಮೊದಲಿನಂತೆ ಎಂಟು ಅಕ್ಷರಗಳು. ನಾಲ್ಕೂ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಅಕ್ಷರಗಳಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು 'ಅಮೃತಧಾರಾ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

(ಇತಿ ಪದಚತುರೂರ್ಧ್ವಪ್ರಕರಣಮ್) । ಸಜೌ ಸಲೌ ಚ ಪ್ರಥಮೇ ನಸಜಾ ಗೋ ದ್ವಿತೀಯಕೇ । ತೃತೀಯೇ ಭನಭಾ ಗಶ್ಚ ಚತುರ್ಥೇ ಸಜಸಾ ಜಗೌ ॥ ೧,೨೧೧.

(ಇಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಪಾದಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ.) ಮೊದಲ ಪಾದದಲ್ಲಿ 'ಸಜೌ', 'ಸಲೌ'; ಎರಡನೇ ಪಾದದಲ್ಲಿ 'ನಸಜಾ', 'ಗೋ'; ಮೂರನೇ ಪಾದದಲ್ಲಿ 'ಭನಭಾ', 'ಗಃ'; ನಾಲ್ಕನೇ ಪಾದದಲ್ಲಿ 'ಸಜಸಾ', 'ಜಗೌ' ಇರುತ್ತವೆ.

ಪೂರ್ವವತ್ಸ್ಯಾತ್ಸೌರಭಕಂ ತೃತೀಯೇಽಘ್ರೌ ರನೌ ಭಗೌ । ಲಲಿತಞ್ಚಾದ್ಗತಾವತ್ಸ್ಯಾತೃತೀಯೇಂಽಘ್ರೌ ನನೌ ಸಸೌ ॥ ೧,೨೧೧.

ಹಿಂದಿನಂತೆ 'ಸೌರಭಕ' ಬರುತ್ತದೆ; ಮೂರನೇ ಪಾದದಲ್ಲಿ 'ಘ್ರೌ', 'ರಣೌ', 'ಭಗೌ' ಇರುತ್ತವೆ. 'ಲಲಿತ' ಎಂದರೆ 'ಅದ್ಗತ'ದಂತೆ; ಮೂರನೇ ಪಾದದಲ್ಲಿ 'ಘ್ರೌ', 'ನನೌ', 'ಸಸೌ' ಇರುತ್ತವೆ.

(ಇತ್ಯುದ್ಗತಾಪ್ರಕರಣಮ್) । ಉಪಸ್ಥಿತಪ್ರಚುಪಿತಂ ಪ್ರಥಮೇಽಘ್ರೌ ಮಸೌ ಜಭೌ । ಗೌ ದ್ವಿತೀಯೇ ಸನಜರಾ ಗಸ್ತೃತೀಯೇ ನನೌ ಚ ಸಃ । ನೌ ನಜೌ ಯಶ್ಚತುರ್ಥೇ ಸ್ಯಾಚ್ಛೇಷ ಪಾದಾಶ್ಚ ಪೂರ್ವವತ್ ॥ ೧,೨೧೧.

(ಇಲ್ಲಿ ಉದ್ಗತ ಪ್ರಕಾರ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ.) 'ಉಪಸ್ಥಿತ' ಮತ್ತು 'ಪ್ರಚುಪಿತ': ಮೊದಲ ಪಾದದಲ್ಲಿ 'ಘ್ರೌ', 'ಮಸೌ', 'ಜಭೌ'; ಎರಡನೇ ಪಾದದಲ್ಲಿ 'ಗೌ'; ಮೂರನೇ ಪಾದದಲ್ಲಿ 'ಸನಜರಾ', 'ಗಃ', 'ನನೌ'; ನಾಲ್ಕನೇ ಪಾದದಲ್ಲಿ 'ನೌ', 'ನಜೌ', ಉಳಿದ ಪಾದಗಳು ಹಿಂದಿನಂತೆ ಇರುತ್ತವೆ.