ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ನ ಕರ್ತೃಕರ್ಮಣೋಃ ಷಷ್ಠೀ ನಿಷ್ಠಯೋಃ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕೇ । ದ್ವಿವಿಧಂ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಂ ನಾಮ ಧಾತುಸ್ತಥೈವ ಚ ॥ ೧,೨೦೫.

ಕರ್ತೃ ಮತ್ತು ಕರ್ಮಕ್ಕೆ ಆರನೇ ವಿಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಳಸುವುದಿಲ್ಲ; ನಿಶ್ಚಿತರೂಪದ ಪದಗಳಿಗೆ ಕೂಡ ಅಲ್ಲ. ಪ್ರಾತಿಪದಿಕವು ಎರಡು ವಿಧವಾಗಿದ್ದು, ಒಂದು ನಾಮಪದ, ಇನ್ನೊಂದು ಧಾತು.

ಭೂವಾನ್ದಿಭ್ಯಸ್ತಿಙೋ ಲಃ ಸ್ಯಾಲ್ಲಕಾರಾ ದಶ ವೈ ಸ್ಮೃತಾಃ । ತಿಪ್ತಸೂಝಿ ಪ್ರಥಮೋ ಮಧ್ಯಃ ಸಿಪ್ಥಸ್ಥೋತ್ತಮಪೂರುಷಃ ॥ ೧,೨೦೫.

ಭೂ ಇತ್ಯಾದಿ ಧಾತುಗಳಿಂದ 'ತಿಂ' ಮತ್ತು 'ಲಃ' ರೂಪಗಳು ಬರುತ್ತವೆ. ಹತ್ತು ಲಕಾರಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಡುತ್ತಾರೆ: 'ತಿಪ್', 'ತಸ್', 'ಸು', 'ಝಿ' ಮೊದಲ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ, 'ಸಿಪ್', 'ಥಸ್', 'ಥ' ಮಧ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ, ಮತ್ತು 'ಉತ್ತಮ', 'ಪೂರುಷ' ಕೊನೆಯವರಿಗೆ.

ಮಿಬ್ವಸ್ಮಸ್ತು ಪರಸ್ಮೈ ಹಿ ಪದಾನಾಂ ಚಾತ್ಮನೇಪದಮ್ । ತಾತಾಞ್ಝ ಪ್ರಥಮೋ ಮಧ್ಯ ಸ್ಥಾಸಾಥಾನ್ಧ್ವಮಥೋತ್ತಮಃ ॥ ೧,೨೦೫.

'ಮಿಬ್', 'ವಸ್', 'ಮಸ್' ಪರಸ್ಮೈಪದಕ್ಕೆ, 'ಪದಾನಾಂ' ಆತ್ಮನೇಪದಕ್ಕೆ. 'ತಾ', 'ತಾಮ್', 'ಝ' ಮೊದಲಿಗೆ, 'ಮಧ್ಯ', 'ಸ್ಥಾ', 'ಸಾ', 'ಥಾ', 'ನ್ಧ್ವಮ್' ಮಧ್ಯಕ್ಕೆ, 'ಉತ್ತಮ' ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.

ಆದೇಶಾ ಇಡ್ಬಹಿಮಹಿ ಧಾತುತೋಥ ಣಿಜಾದಿವತ್ । ನಾಮ್ನಿ ಪ್ರಯುಜ್ಯಮಾನೇಽಪಿ ಪ್ರಥಮಃ ಪುರುಷೋ ಭವೇತ್ ॥ ೧,೨೦೫.

ಇಡ, ಬಹ್, ಮಹಿ ಎಂಬ ಪರ್ಯಾಯಗಳು ಇವೆ, ಧಾತುಗಳು 'ಣಿಜ್' ಮುಂತಾದವುಗಳಂತೆ. ನಾಮಪದಕ್ಕೂ ಬಳಸಿದಾಗ ಮೊದಲ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನೇ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಮಧ್ಯಮೋ ಯುಷ್ಮದಿ ಪ್ರೋಕ್ತ ಉತ್ತಮಃ ಪುರುಷೋಽಸ್ಮದಿ । ಭೂವಾದ್ಯಾ ಧಾತವಃ ಪ್ರೋಕ್ತಾಃ ಸನಾದ್ಯನ್ತಾಸ್ತಥಾ ತತಃ ॥ ೧,೨೦೫.

ಮಧ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು 'ಯುಷ್ಮದ್'ಗೆ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು 'ಅಸ್ಮದ್'ಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. 'ಭೂ' ಇತ್ಯಾದಿ ಧಾತುಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತವೆ, 'ಸನ್' ಮುಂತಾದವುಗಳಿಂದ ಅಂತ್ಯವಾಗುವ ಧಾತುಗಳೂ ಇವೆ.

ಲಡೀರಿತೋ ವರ್ತಮಾನೇ ಸ್ಮೇನಾತೀತೇ ಚ ಧಾತುತಃ । ಭೂತೇಽನದ್ಯತನೇ ಲಙ್ವಾ ಲೋಡಾದ್ಯಾಶಿಷಿ ಧಾತುತಃ ॥ ೧,೨೦೫.

'ಲಟ್' ಅನ್ನು ವರ್ತಮಾನಕಾಲಕ್ಕೆ, 'ಸ್ಮೆನ್' ಅನ್ನು ಭೂತಕಾಲಕ್ಕೆ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. 'ಲಂಗ್' ಅನ್ನು ಹತ್ತಿರವಲ್ಲದ ಭೂತಕಾಲಕ್ಕೆ, 'ಲೋಟ್' ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಇಚ್ಛಾಶಯಕ್ಕಾಗಿ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ.

ವಿಧ್ಯಾದಾವೇವಾನುಮತೋ ಲೋಡ್ವಾಚ್ಯೋ ಮನ್ತ್ರಣೇ ಭವೇತ್ । ನಿಮನ್ತ್ರಣಾಧೀಷ್ಟಸಂಪ್ರಶ್ರೇ ಪ್ರಾರ್ಥನೇಷು ತಥಾಶಿಷಿ ॥ ೧,೨೦೫.

ವಿಧಿ ಮತ್ತು ಅನುಮತಿಯ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ 'ಲೋಟ್' ಅನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಸಲಹೆ, ಆಹ್ವಾನ, ಆದೇಶ, ವಿನಂತಿ ಮತ್ತು ಇಚ್ಛಾಶಯದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಲಿಙತೀತೇ ಪರೋಕ್ಷೇ ಸ್ಯಾಲ್ಲಿಡ್ಭೂತೇ ಳಡ್ಭವಿಷ್ಯತಿ । ಸ್ಯಾದನದ್ಯತನೇ ತದ್ವದ್ಭವಿಷ್ಯತಿ ತು ಧಾತುತಃ ॥ ೧,೨೦೫.

ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಾಲವನ್ನು ಮೀರಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಇಚ್ಛಾರ್ಥಕ ಕ್ರಿಯೆ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಹೋದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಲಿಟ್ ರೂಪ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಲಟ್ ರೂಪ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದೇ ರೀತಿ, ಪ್ರಸ್ತುತವಲ್ಲದ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಇದು ಧಾತುವಿನಿಂದಲೇ ಬರುತ್ತದೆ.

ದಾತೋರೢಙ್ಕ್ರಿಯಾತಿಪತ್ತೌ ಲಿಙರ್ಥೇ ಲೇಟ್ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಃ । ಕೃತಸ್ತ್ರಿಷ್ವಪಿ ವರ್ತನ್ತೇ ಭಾವೇ ಕರ್ಮಣಿ ಕರ್ತರಿ ॥ ೧,೨೦೫.

ದಾತೃನ ಕ್ರಿಯೆ ಮೀರಿ ಹೋಗಿದಾಗ ಲೆಟ್ ರೂಪವನ್ನು ಇಚ್ಛಾರ್ಥಕ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಕೃತ್ ರೂಪಗಳು ಭಾವ, ಕರ್ಮ ಮತ್ತು ಕರ್ತೃ ಈ ಮೂರಲ್ಲಿಯೂ ಬರುತ್ತವೆ.

ಸದೃಶಾಸ್ತವ್ಯತಾ ಣ್ಯದ್ಯದನೀಯಾಶ್ಚ ತೃಜಾದಯಃ ॥ ೧,೨೦೫.

ತೃಜ್ ಮತ್ತು ಇತರ ರೂಪಗಳು, ಮಾಡಬೇಕಾದುದು, ಮಾಡಬಾರದದು, ಬೇಕಾದುದು, ಬೇಕಾಗದದು ಎಂಬ ರೂಪಗಳಂತೆಯೇ ಇರುತ್ತವೆ.

ಶ್ರೀಗರುಡಮಹಾಪುರಾಣಮ್ ೨೦೬ ಸೂತ ಉವಾಚ । ಸಿದ್ಧೋದಾಹರಣಂ ವಕ್ಷ್ಯೇ ಸಂಹಿತಾದಿಪುರಃ ಸರಮ್ । ವಿಪ್ರಾಃ ಸ್ವಸಾಗತಾ ವೀದಂ ಸುತ್ತಮಂ ಸ್ಯಾತ್ಪಿತೄಷಭಃ ॥ ೧,೨೦೬.

ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು: ನಾನು ಈಗ ಸಮಿತಾದಿ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನೂ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ, ಸ್ಥಿರವಾದ ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೆ, ನೀವು ಇಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದೀರಿ, ಈ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಉಪದೇಶ ನಿಮಗಾಗಿ, ಪಿತೃಶ್ರೇಷ್ಠರೇ.

ಳಕಾರೋ ವಿಶ್ರುತಾ ಸೇವಂ ಲಾಙ್ಗಲೀಷಾ ಮನೀಪಯಾ । ಗಙ್ಗೋದಕಂ ತವಲ್ಕಾರ ಋಣಾರ್ಣಂ ಪ್ರಾರ್ಣಮಿತ್ಯಪಿ ॥ ೧,೨೦೬.

'ಳ' ಅಕ್ಷರವು ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ, ಲಾಂಗಲೀಷಾ, ಮನೀಪಯಾ, ಗಂಗೆಯ ನೀರು, ತವಲ್ಕಾರ, ಋಣಾರ್ಣ, ಪ್ರಾರ್ಣ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.

ಶೀತಾರ್ತಶ್ಚ ತವಲ್ಕಾರಃ ಸೈನ್ದ್ರೀ ಸೌಕಾರ ಇತ್ಯಪಿ । ವಧ್ವಾಸನಞ್ಚ ಪಿತ್ರರ್ಥೋ ಲನುಬನ್ಧೋ ನಯೇ ಜಯೇತ್ ॥ ೧,೨೦೬.

ತವಲ್ಕಾರನು ಶೀತದಿಂದ ಬಳಲುವವನು; ಸೈಂದ್ರಿ ಮತ್ತು ಸೌಕಾರರೂ ಹಾಗೆಯೇ. ವಧುವಿಗೆ ಆಸನ ತಂದಿರುವುದು ತಂದೆಯಿಗಾಗಿ; ನಿಯಮದಲ್ಲಿ 'ಳ' ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಬಳಸಬೇಕು.

ನಾಯಕೋ ಲವಣಂ ಗಾವಸ್ತ ಏತೇ ನ ತ ಈಶ್ವರಾಃ । ದೇವೀಗೃಹಮಥೋ ಅತ್ರ ಅ ಅವೇಹಿ ಪಟೂ ಇಮೌ ॥ ೧,೨೦೬.

ನಾಯಕನು ಲವಣ; ಈ ಹಸುಗಳು ಅವುಗಳಲ್ಲ, ಅವುಗಳೆಂದರೆ ದೇವರುಗಳಲ್ಲ. ದೇವಿಯ ಮನೆ ಇಲ್ಲಿ ಇದೆ; ಈ ಇಬ್ಬರೂ ಚಾತುರ್ಯವಂತರೆಂದು ತಿಳಿ.

ಅಮೀ ಅಶ್ವಾಃ ಷಡಸ್ಯೇತಿ ತನ್ನ ವಾಕ್ಷಡ್ದಲಾನಿ ಚ । ತಚ್ಚರೇತ್ತಲ್ಲು ನಾತೀತಿ ತಜ್ಜಲಂ ತಚ್ಛ್ಮಶಾನಕಮ್ ॥ ೧,೨೦೬.

ಇವು ಆರು ಕುದುರೆಗಳು; ಅವು ಕಮಲದ ದಳಗಳು ಅಲ್ಲ. ಅದು ಮಾಡುವದು, ಅದು ಮಾಡದದು, ಆ ನೀರು, ಆ ಶ್ಮಶಾನ.

ಸುಗನ್ನತ್ರ ಪಚನ್ನತ್ರ ಭವಾಂಶ್ಛಾದಯತೀತಿ ಚ । ಭವಾಜ್ಝನತ್ಕರಶ್ಚೈವ ಭವಾಂಸ್ತರತಿ ಸಂಸ್ಮೃತಮ್ ॥ ೧,೨೦೬.

ಇಲ್ಲಿ ಅವನು ಬೇಯಿಸುತ್ತಾನೆ, ಇಲ್ಲಿ ಅವನು ಹಣ್ಣಾಗಿಸುತ್ತಾನೆ, ನೀನು ಮುಚ್ಚುತ್ತೀಯೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ನೀನು ಗುಡುಗು ಶಬ್ದ ಮಾಡುತ್ತೀಯು, ನೀನು ನೆನಪಿನಿಂದ ದಾಟುತ್ತೀಯು.

ಭವಾಂಲ್ಲಿಖತಿ ತಾಞ್ಚಕ್ರೇ ಭವಾಞ್ಶೇತೇಽಪ್ಯನೀದೃಶಃ । ಭವಾಣ್ಡೀನಂ ತ್ವನ್ತರಸಿ ತ್ವಙ್ಕರೋಷಿ ಸದಾರ್ಚನಮ್ ॥ ೧,೨೦೬.

ನೀನು ಬರೆಯುತ್ತೀಯು, ಅವುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತೀಯು, ನೀನು ಮಲಗುತ್ತೀಯು, ಕಂಡುಬರುವವನಲ್ಲದಿದ್ದರೂ. ನೀನು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದೀಯು, ಸದಾ ಪೂಜೆ ಮಾಡುತ್ತೀಯು.

ಕಶ್ಚರೇತ್ಕಷ್ಟಕಾರೇಣ ಕ ಕುರ್ಯಾತ್ಕ ಫಲೇ ಸ್ಥಿತಃ । ಕಃಶೇತೇ ಚೈವ ಕಃಷಣ್ಡಃ ಕಸ್ಕೋ ಯಾತಿ ಚ ಗೌರವಮ್ ॥ ೧,೨೦೬.

ಯಾರು ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ? ಯಾರು ಹಾಗೆ ಮಾಡುವರು, ಯಾರು ಫಲದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರರಾಗಿದ್ದಾರೆ? ಯಾರು ಮಲಗುತ್ತಾರೆ, ಯಾರು ಶಕ್ತಿಹೀನರು, ಯಾರು ಗೌರವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ?

ಕ ಇಹಾತ್ರ ಕ ಏವಾಹುರ್ದೇವಾ ಆಹುಶ್ಚ ಭೋ ವ್ರಜ । ಸ್ವಭೂರ್ವಿಷ್ಣುರ್ವ್ರಜತಿ ಚ ಗೀಷ್ಪತಿಶ್ಚೈವ ಧೂರ್ಪತಿಃ ॥ ೧,೨೦೬.

ಯಾರು ಇಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾರೆ, ಯಾರು ಹೀಗೆ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದಾರೆ? ದೇವತೆಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: 'ಹೋಗು ಸ್ನೇಹಿತನೇ.' ವಿಷ್ಣು ಸ್ವಯಂ ಚಲಿಸುತ್ತಾನೆ, ಗೀತಾಧಿಪತಿ ಮತ್ತು ಧೂಮಾಧಿಪತಿಯೂ ಹಾಗೆ.

ಅಸ್ಮಾನೇಷ ವ್ರಜೇತ್ಸಸ್ಯಾದೃಕ್ಸಾಮ ಸ ಚ ಗಚ್ಛತಿ । ಕುಟೀಚ್ಛಾಯಾ ತಥಾ ಛಾಯಾ ಸನ್ಧಯೋಽನ್ಯೇ ತಥೇದೃಶಾಃ ॥ ೧,೨೦೬.

ಅವನು ನಮ್ಮಿಂದ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ; ಅವನು ಹೋಗಬಹುದು, ಅವನು ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಗುಡಿಸೆಯ ನೆರಳು, ಹಾಗೆಯೇ ನೆರಳು, ಇತರ ಸಂಬಂಧಗಳೂ ಇದೇ ರೀತಿಯವು.

ಸಮಾಸಾಃ ಷಟ್ಸಮಾಖ್ಯಾತಾಃ ಸ ದ್ವಿಜಃ ಕರ್ಮಧಾರಯಃ । ದ್ವಿಗುಸ್ತ್ರಿವೇದೀ ಗ್ರಾಮಶ್ಚ ಅಯಂ ತತ್ಪುರುಷಃ ಸ್ಮೃತಃ ॥ ೧,೨೦೬.

ಆರು ಸಮಾಸಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ: ಕರ್ಮಧಾರಯ, ದ್ವಿಗು, ತ್ರಿವೇದಿ, ಗ್ರಾಮ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ತತ್ಪುರುಷ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ತತ್ಕೃತಶ್ಚ ತದರ್ಥಶ್ಚ ವೃಕಭೀತಿಶ್ಚ ಯದ್ಧನಮ್ । ಜ್ಞಾನದಕ್ಷೇಣ ತತ್ತ್ವಜ್ಞೋ ಬಹುವ್ರೀಹಿರಥಾವ್ಯಯೀ ॥ ೧,೨೦೬.

ಅದು ಮಾಡಿದದು, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಇರುವದು, ತೋಳಿನ ಭಯ, ಆ ಧನ. ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನು, ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅರಿತವನು, ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಮತ್ತು ಅವ್ಯಯೀ.

ಭಾವೋಽಧಿಸ್ತ್ರಿ ಯಥೋಕ್ತಂ ತು ದ್ವನ್ದ್ವೋ ದೇವರ್ಷಿಮಾನವಾಃ । ತದ್ಧಿತಾಃ ಪಾಣ್ಡವಃ ಶೈವೋ ಬ್ರಾಹಯಂ ಚ ಬ್ರಹ್ಮತಾದಯಃ ॥ ೧,೨೦೬.

ಭಾವ, ಅಧಿಷ್ಠಾನ, ಹೇಳಿದಂತೆ; ದ್ವಂದ್ವ, ದೇವರುಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನವರು. ತದ್ಧಿತ ರೂಪಗಳು: ಪಾಂಡವ, ಶೈವ, ಬ್ರಾಹಯ, ಬ್ರಹ್ಮತೆ ಮತ್ತು ಇತರವು.

ದೇವಾಗ್ನಿಸಖಿಪತ್ಯಂಶುಕ್ರೋಷ್ಟುಸ್ವಾಯಮ್ಭುವಃ ಪಿತಾ । ನಾ ಪ್ರಶಸ್ತಾಶ್ಚರಾ ಗೌರ್ಗ್ಲೌರಬಜನ್ತಾಶ್ಚ ಪುಂಸ್ಯಪಿ ॥ ೧,೨೦೬.

ದೈವ, ಅಗ್ನಿ, ಸ್ನೇಹ, ಅಧಿಪತ್ಯ, ಶುಕ್ರ, ಋಷ್ಟು, ಸ್ವಾಯಂಭುವ, ತಂದೆ. ಚಲಿಸುವವು, ಹಸು, ಎಮ್ಮೆ ಮತ್ತು ಪುಂಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ಇರುವವು ಪ್ರಶಂಸಿತವಲ್ಲ.

ಹಲನ್ತಶ್ಚಾಶ್ವಯುಕ್ಕ್ಷ್ಮಾಭುಙ್ಮರುತ್ಕ್ರವ್ಯಾನ್ಮೃಗಾವಿಧಃ । ಆತ್ಮಾ ರಾಜಾ ಯುವಾ ಪನ್ಥಾಃ ಪೂಷಬ್ರಹ್ಮಹಣೌ ಹಲೀ ॥ ೧,೨೦೬.

'ಹಲ್' ಅಂತ್ಯವಿರುವವು: ಕುದುರೆ, ಜೂತ, ಭೂಮಿ, ಗಾಳಿ, ಮಾಂಸಭಕ್ಷಕ, ಮೃಗಪ್ರಕಾರ. ಆತ್ಮ, ರಾಜ, ಯುವಕ, ದಾರಿ, ಪೂಷ, ಬ್ರಹ್ಮಘಾತಕ ಮತ್ತು 'ಹಲ್'.

ವಿಡ್ವೇ ಧಾ ಉಶನಾನಡ್ವಾನ್ಮಧುಲಿಟ್ಕಾಷ್ಠತಟ್ತಥಾ । ಬನವಾರ್ಯಸ್ಥಿವಸ್ತೂನಿ ಜಗತ್ಸಾಮಾಹನೀ ತಥಾ ॥ ೧,೨೦೬.

ಮಲ, ಮೂತ್ರ, ವೀರ್ಯ, ಜೇನು, ಎಣ್ಣೆ, ಚಿತಾಭೂಮಿಯ ಮರ, ಕಾಡು, ನೀರು, ಎಲುಬುಗಳು ಮತ್ತು ಜಗತ್ತಿನ ವಸ್ತುಗಳು—ಇವುಗಳನ್ನು ಹೆಣ್ಣುಲಿಂಗದಂತೆಯೇ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಕರ್ಮಸರ್ಪಿರ್ವಪುಸ್ತೇಜ ಅಜ್ಝಲನ್ತಾ ನಪುಂಸಕೇ । ಜಾಯಾ ಜರಾ ನದೀ ಲಕ್ಷ್ಮೀಃ ಶ್ರೀಸ್ತ್ರೀಭೂಮಿರ್ವಧೂರಪಿ ॥ ೧,೨೦೬.

ಕರ್ಮ, ತುಪ್ಪ, ದೇಹ, ಬೆಂಕಿ, ವಿಷ ಮತ್ತು ನಪುಂಸಕಲಿಂಗ; ಹೆಂಡತಿ, ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ, ನದಿ, ಐಶ್ವರ್ಯ, ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆ, ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ವಧೂ ಕೂಡ—all femininely considered.

ಭ್ರೂಃ ಪುನರ್ಭೂಸ್ತಥಾ ಧೇನುಃ ಸ್ವಸಾ ಮಾತಾ ಚ ನೌ ಸ್ತ್ರಿಯಃ । ವಾಕ್ಸ್ರಗ್ದಿಙ್ಮುತ್ಕ್ರುಧಃ ಪ್ರಾಯೋ ಯುವತಿಃ ಕುಕುಭಸ್ತಥಾ ॥ ೧,೨೦೬.

ಕಣ್ಗೆಜ್ಜೆ, ಪುನರ್ಜನ್ಮ, ಹಸು, ತಂಗಿ ಮತ್ತು ತಾಯಿ—all feminine; ಮಾತು, ರಕ್ತ, ದಿಕ್ಕು, ಕೋಪ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಯುವತಿ, ಕುಕ್ಕುಭುಗಳು ಕೂಡ ಹೆಣ್ಣುಲಿಂಗದಲ್ಲಿವೆ.

ದ್ಯೋದಿವೌ ಪ್ರಾವೃಷಶ್ಚೈವ ಸುಮಾನ ಉಷ್ಣಿಗಸ್ತ್ರಿಯಾಮ್ । ಗುಣದ್ರವ್ಯಕ್ರಿಯಾಯೋಗಾತ್ಸ್ತ್ರೀಲಿಙ್ಗಾಂಶ್ಚ ವದಾಮಿ ತೇ ॥ ೧,೨೦೬.

ಆಕಾಶ, ಹಗಲು, ಮಳೆಗಾಲ, ಸೋಮ, ಉಷ್ಣಿಕ್ ಎಂಬ ಛಂದಸ್ಸು—ಇವು ಗುಣ, ದ್ರವ್ಯ ಅಥವಾ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಹೆಣ್ಣುಲಿಂಗವಾಗಿವೆ; ಹೀಗೆ ನಾನು ಹೆಣ್ಣುಲಿಂಗದ ರೂಪಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿದೆ.