ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ಪಞ್ಚಮೀ ಸ್ಯಾನ್ಙಸಿಭ್ಯಾಂಭ್ಯೋಹ್ಯಪಾದಾನೇ ಚ ಕಾರಕೇ । ಯತೋಽಪೈತಿ ಸಮಾದತ್ತೇ ಉಪಾದತ್ತೇ ಭಯಂ ಯತಃ ॥ ೧,೨೦೫.

ಐದನೇ ವಿಭಕ್ತಿಯು 'ಙಸಿ', 'ಭ್ಯಾಮ್', 'ಭ್ಯಃ' ಎಂಬ ರೂಪಗಳಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಬೇರ್ಪಡುವಿಕೆ, ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು, ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಭಯವು ಯಾವಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆಯೋ, ಅಲ್ಲಿ ಐದನೇ ವಿಭಕ್ತಿಯನ್ನು ನೆನಪಿಡುತ್ತಾರೆ.

ಙಸೋಸಾಮಶ್ಚ ಷಷ್ಠೀ ಸ್ಯಾತ್ಸ್ವಾಮಿಸಮ್ಬನ್ಧಮುಖ್ಯಕೇ । ಙಯೋಃ ಸುಪೋ ವೈ ಸಪ್ತಮೀ ಸ್ಯಾತ್ಸಾ ಚಾಧಿಕರಣೇ ಭವೇತ್ ॥ ೧,೨೦೫.

ಆರನೇ ವಿಭಕ್ತಿಯು 'ಙಸ್', 'ಆಮ್' ಎಂಬ ರೂಪಗಳಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ, ಇದು ಮಾಲಿಕತ್ವದ ನೇರ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. 'ಙ' ಮತ್ತು 'ಸು' ರೂಪಗಳಿಂದ ಏಳನೇ ವಿಭಕ್ತಿಯು ಬರುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ಆಧಾರದ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.

ಆಧಾರಶ್ಚಾಧಿಕರಣಂ ರಕ್ಷಾರ್ಥಾನಾಂ ಪ್ರಯೋಗತಃ । ಈಪ್ಸಿತಂ ಚಾನೀಪ್ಸಿತಂ ಯತ್ತದಪಾದಾನಕಂ ಸ್ಮೃತಮ್ ॥ ೧,೨೦೫.

ಆಧಾರವೆಂದರೆ ಅದಿಕರಣ, ಇದನ್ನು ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಯಾವುದು ಇಷ್ಟವಾದರೂ, ಇಷ್ಟವಲ್ಲದರೂ, ಅದನ್ನು ಅಪಾದಾನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪಞ್ಚಮೀ ಪರ್ಯುಪಾಙ್ಯೋಗೇ ಇತರರ್ತೇಽನ್ಯದಿಙ್ಮುಖೇ । ಏನಯೋಗೇ ದ್ವಿತೀಯಾ ಸ್ಯಾತ್ಕರ್ಮಪ್ರವಚನೀಯಕೈಃ ॥ ೧,೨೦೫.

ಪರ್ಯುಪಾಂಗ್ ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಐದನೇ ವಿಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಬೇರೆ ಅರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ, ಬೇರೆ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿಯೂ. 'ಏನ್' ಎಂಬ ಸಂಯೋಗದಲ್ಲಿ, ಕ್ರಿಯಾಪದಗಳೊಂದಿಗೆ ದ್ವಿತೀಯ ವಿಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ.

ವೀಪ್ಸೇತ್ಥಮ್ಭಾವಚಿಹ್ನೇಽಭಿರ್ಭಾಗೇನೈವ ಪರಿಪ್ರತೀ । ಅನುರೇಷು ಸಹಾರ್ಥೇ ಚ ಹೀನೇಽನೂಪಶ್ಚ ಕಥ್ಯತೇ ॥ ೧,೨೦೫.

ಪುನಃ ಪುನಃ ನಡೆಯುವ ಕ್ರಿಯೆ, ಆಧಾರದ ಗುರುತು, ಭಾಗವಿಭಾಗ ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣ ಹಂಚಿಕೆಗಾಗಿ; ಜೊತೆಯ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ, ಕೊರತೆಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರ ಇರುವ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿಯೂ ಇವುಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ದ್ವಿತೀಯಾ ಚ ಚತುರ್ಥೋ ಸ್ಯಾಚ್ಚೇಷ್ಟಾಯಾಂ ಗತಿಕರ್ಮಣಿ । ಅಪ್ರಾಣೇ ಹಿ ವಿಭಕ್ತೀ ದ್ಬೇ ಮನ್ಯಕರ್ಮಣ್ಯನಾದರೇ ॥ ೧,೨೦೫.

ದ್ವಿತೀಯ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕನೇ ವಿಭಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಯತ್ನ ಮತ್ತು ಚಲನೆಯ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಜಡ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ, ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯವಾದ ಕ್ರಿಯೆಗೆ ಎರಡು ವಿಭಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ.

ನಮಃ ಸ್ವಸ್ತಿಸ್ವಧಾಸ್ವಾಹಾಲಂವಷಡ್ಯೋಗ ಈರಿತಾ । ಚತುರ್ಥೋ ಚೈವ ತಾದರ್ಥ್ಯೇ ತುಮರ್ಥಾದ್ಭಾವವಾಚಿನಃ ॥ ೧,೨೦೫.

ನಮಃ, ಸ್ವಸ್ತಿ, ಸ್ವಧಾ, ಸ್ವಾಹಾ, ಅಲಂ, ವಷಟ್ ಎಂಬ ಪದಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇವುಗಳ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ತುಮುಂಟಾದ ಪದಗಳಿಗೂ, ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನೂ ಸೂಚಿಸುವ ಪದಗಳಿಗೂ ನಾಲ್ಕನೇ ವಿಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.

ತೃತೀಯಾ ಸಹಯೋಗೇ ಸ್ಯಾತ್ಕುತ್ಸಿತೇಙ್ಗೇ ವಿಶೇಷಣೇ । ಕಾಲೇ ಭಾವೇ ಸಪ್ತಮೀ ಸ್ಯಾದೇತೈರ್ಯೋಗೇಽಪಿಷಷ್ಠ್ಯತಿ ॥ ೧,೨೦೫.

ಮೂರನೇ ವಿಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಜೊತೆಗೆ, ತಿರಸ್ಕಾರದ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷಣಕ್ಕೆ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಕಾಲ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಏಳನೇ ವಿಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ; ಇವುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಆರನೇ ವಿಭಕ್ತಿಯನ್ನೂ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.

ಸ್ವಾಮೀಶ್ವರಾಧಿಪತಿಭಿಃ ಸಾಕ್ಷಿದಾಯಾದಪ್ರಸೂತೈಃ । ನಿರ್ಧಾರಣೇ ದ್ವೇ ವಿಭಕ್ತೋ ಷಷ್ಠೀ ಹೇತುಪ್ರಯೋಗಕೇ ॥ ೧,೨೦೫.

ಸ್ವಾಮಿ, ಈಶ್ವರ, ಅಧಿಪತಿ, ಸಾಕ್ಷಿ, ವಾರಸುದಾರ, ಸಂತಾನ ಇವುಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕಾಗಿ ಎರಡು ವಿಭಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ; ಕಾರಣವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಆರನೇ ವಿಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಸ್ಮೃತ್ಯರ್ಥಕರ್ಮಣಿ ತಥಾ ಕರೋತೇಃ ಪ್ರತಿಯತ್ನಕೇ । ಹಿಂಸಾರ್ಥಾನಾಂ ಪ್ರಯೋಗೇ ಚ ಕೃತಿ ಕರ್ಮಣಿ ಕರ್ತರಿ ॥ ೧,೨೦೫.

ಸ್ಮರಣೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕ್ರಿಯೆಗೆ, 'ಮಾಡು' ಎಂಬ ಕ್ರಿಯೆಗೆ ಪ್ರಯತ್ನದ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ, ಹಿಂಸೆಗಾಗಿ, ಉಪಯೋಗದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ಕರ್ತಾರಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.

ನ ಕರ್ತೃಕರ್ಮಣೋಃ ಷಷ್ಠೀ ನಿಷ್ಠಯೋಃ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕೇ । ದ್ವಿವಿಧಂ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಂ ನಾಮ ಧಾತುಸ್ತಥೈವ ಚ ॥ ೧,೨೦೫.

ಕರ್ತೃ ಮತ್ತು ಕರ್ಮಕ್ಕೆ ಆರನೇ ವಿಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಳಸುವುದಿಲ್ಲ; ನಿಶ್ಚಿತರೂಪದ ಪದಗಳಿಗೆ ಕೂಡ ಅಲ್ಲ. ಪ್ರಾತಿಪದಿಕವು ಎರಡು ವಿಧವಾಗಿದ್ದು, ಒಂದು ನಾಮಪದ, ಇನ್ನೊಂದು ಧಾತು.

ಭೂವಾನ್ದಿಭ್ಯಸ್ತಿಙೋ ಲಃ ಸ್ಯಾಲ್ಲಕಾರಾ ದಶ ವೈ ಸ್ಮೃತಾಃ । ತಿಪ್ತಸೂಝಿ ಪ್ರಥಮೋ ಮಧ್ಯಃ ಸಿಪ್ಥಸ್ಥೋತ್ತಮಪೂರುಷಃ ॥ ೧,೨೦೫.

ಭೂ ಇತ್ಯಾದಿ ಧಾತುಗಳಿಂದ 'ತಿಂ' ಮತ್ತು 'ಲಃ' ರೂಪಗಳು ಬರುತ್ತವೆ. ಹತ್ತು ಲಕಾರಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಡುತ್ತಾರೆ: 'ತಿಪ್', 'ತಸ್', 'ಸು', 'ಝಿ' ಮೊದಲ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ, 'ಸಿಪ್', 'ಥಸ್', 'ಥ' ಮಧ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ, ಮತ್ತು 'ಉತ್ತಮ', 'ಪೂರುಷ' ಕೊನೆಯವರಿಗೆ.

ಮಿಬ್ವಸ್ಮಸ್ತು ಪರಸ್ಮೈ ಹಿ ಪದಾನಾಂ ಚಾತ್ಮನೇಪದಮ್ । ತಾತಾಞ್ಝ ಪ್ರಥಮೋ ಮಧ್ಯ ಸ್ಥಾಸಾಥಾನ್ಧ್ವಮಥೋತ್ತಮಃ ॥ ೧,೨೦೫.

'ಮಿಬ್', 'ವಸ್', 'ಮಸ್' ಪರಸ್ಮೈಪದಕ್ಕೆ, 'ಪದಾನಾಂ' ಆತ್ಮನೇಪದಕ್ಕೆ. 'ತಾ', 'ತಾಮ್', 'ಝ' ಮೊದಲಿಗೆ, 'ಮಧ್ಯ', 'ಸ್ಥಾ', 'ಸಾ', 'ಥಾ', 'ನ್ಧ್ವಮ್' ಮಧ್ಯಕ್ಕೆ, 'ಉತ್ತಮ' ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.

ಆದೇಶಾ ಇಡ್ಬಹಿಮಹಿ ಧಾತುತೋಥ ಣಿಜಾದಿವತ್ । ನಾಮ್ನಿ ಪ್ರಯುಜ್ಯಮಾನೇಽಪಿ ಪ್ರಥಮಃ ಪುರುಷೋ ಭವೇತ್ ॥ ೧,೨೦೫.

ಇಡ, ಬಹ್, ಮಹಿ ಎಂಬ ಪರ್ಯಾಯಗಳು ಇವೆ, ಧಾತುಗಳು 'ಣಿಜ್' ಮುಂತಾದವುಗಳಂತೆ. ನಾಮಪದಕ್ಕೂ ಬಳಸಿದಾಗ ಮೊದಲ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನೇ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಮಧ್ಯಮೋ ಯುಷ್ಮದಿ ಪ್ರೋಕ್ತ ಉತ್ತಮಃ ಪುರುಷೋಽಸ್ಮದಿ । ಭೂವಾದ್ಯಾ ಧಾತವಃ ಪ್ರೋಕ್ತಾಃ ಸನಾದ್ಯನ್ತಾಸ್ತಥಾ ತತಃ ॥ ೧,೨೦೫.

ಮಧ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು 'ಯುಷ್ಮದ್'ಗೆ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು 'ಅಸ್ಮದ್'ಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. 'ಭೂ' ಇತ್ಯಾದಿ ಧಾತುಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತವೆ, 'ಸನ್' ಮುಂತಾದವುಗಳಿಂದ ಅಂತ್ಯವಾಗುವ ಧಾತುಗಳೂ ಇವೆ.

ಲಡೀರಿತೋ ವರ್ತಮಾನೇ ಸ್ಮೇನಾತೀತೇ ಚ ಧಾತುತಃ । ಭೂತೇಽನದ್ಯತನೇ ಲಙ್ವಾ ಲೋಡಾದ್ಯಾಶಿಷಿ ಧಾತುತಃ ॥ ೧,೨೦೫.

'ಲಟ್' ಅನ್ನು ವರ್ತಮಾನಕಾಲಕ್ಕೆ, 'ಸ್ಮೆನ್' ಅನ್ನು ಭೂತಕಾಲಕ್ಕೆ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. 'ಲಂಗ್' ಅನ್ನು ಹತ್ತಿರವಲ್ಲದ ಭೂತಕಾಲಕ್ಕೆ, 'ಲೋಟ್' ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಇಚ್ಛಾಶಯಕ್ಕಾಗಿ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ.

ವಿಧ್ಯಾದಾವೇವಾನುಮತೋ ಲೋಡ್ವಾಚ್ಯೋ ಮನ್ತ್ರಣೇ ಭವೇತ್ । ನಿಮನ್ತ್ರಣಾಧೀಷ್ಟಸಂಪ್ರಶ್ರೇ ಪ್ರಾರ್ಥನೇಷು ತಥಾಶಿಷಿ ॥ ೧,೨೦೫.

ವಿಧಿ ಮತ್ತು ಅನುಮತಿಯ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ 'ಲೋಟ್' ಅನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಸಲಹೆ, ಆಹ್ವಾನ, ಆದೇಶ, ವಿನಂತಿ ಮತ್ತು ಇಚ್ಛಾಶಯದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಲಿಙತೀತೇ ಪರೋಕ್ಷೇ ಸ್ಯಾಲ್ಲಿಡ್ಭೂತೇ ಳಡ್ಭವಿಷ್ಯತಿ । ಸ್ಯಾದನದ್ಯತನೇ ತದ್ವದ್ಭವಿಷ್ಯತಿ ತು ಧಾತುತಃ ॥ ೧,೨೦೫.

ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಾಲವನ್ನು ಮೀರಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಇಚ್ಛಾರ್ಥಕ ಕ್ರಿಯೆ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಹೋದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಲಿಟ್ ರೂಪ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಲಟ್ ರೂಪ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದೇ ರೀತಿ, ಪ್ರಸ್ತುತವಲ್ಲದ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಇದು ಧಾತುವಿನಿಂದಲೇ ಬರುತ್ತದೆ.

ದಾತೋರೢಙ್ಕ್ರಿಯಾತಿಪತ್ತೌ ಲಿಙರ್ಥೇ ಲೇಟ್ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಃ । ಕೃತಸ್ತ್ರಿಷ್ವಪಿ ವರ್ತನ್ತೇ ಭಾವೇ ಕರ್ಮಣಿ ಕರ್ತರಿ ॥ ೧,೨೦೫.

ದಾತೃನ ಕ್ರಿಯೆ ಮೀರಿ ಹೋಗಿದಾಗ ಲೆಟ್ ರೂಪವನ್ನು ಇಚ್ಛಾರ್ಥಕ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಕೃತ್ ರೂಪಗಳು ಭಾವ, ಕರ್ಮ ಮತ್ತು ಕರ್ತೃ ಈ ಮೂರಲ್ಲಿಯೂ ಬರುತ್ತವೆ.

ಸದೃಶಾಸ್ತವ್ಯತಾ ಣ್ಯದ್ಯದನೀಯಾಶ್ಚ ತೃಜಾದಯಃ ॥ ೧,೨೦೫.

ತೃಜ್ ಮತ್ತು ಇತರ ರೂಪಗಳು, ಮಾಡಬೇಕಾದುದು, ಮಾಡಬಾರದದು, ಬೇಕಾದುದು, ಬೇಕಾಗದದು ಎಂಬ ರೂಪಗಳಂತೆಯೇ ಇರುತ್ತವೆ.

ಶ್ರೀಗರುಡಮಹಾಪುರಾಣಮ್ ೨೦೬ ಸೂತ ಉವಾಚ । ಸಿದ್ಧೋದಾಹರಣಂ ವಕ್ಷ್ಯೇ ಸಂಹಿತಾದಿಪುರಃ ಸರಮ್ । ವಿಪ್ರಾಃ ಸ್ವಸಾಗತಾ ವೀದಂ ಸುತ್ತಮಂ ಸ್ಯಾತ್ಪಿತೄಷಭಃ ॥ ೧,೨೦೬.

ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು: ನಾನು ಈಗ ಸಮಿತಾದಿ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನೂ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ, ಸ್ಥಿರವಾದ ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೆ, ನೀವು ಇಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದೀರಿ, ಈ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಉಪದೇಶ ನಿಮಗಾಗಿ, ಪಿತೃಶ್ರೇಷ್ಠರೇ.

ಳಕಾರೋ ವಿಶ್ರುತಾ ಸೇವಂ ಲಾಙ್ಗಲೀಷಾ ಮನೀಪಯಾ । ಗಙ್ಗೋದಕಂ ತವಲ್ಕಾರ ಋಣಾರ್ಣಂ ಪ್ರಾರ್ಣಮಿತ್ಯಪಿ ॥ ೧,೨೦೬.

'ಳ' ಅಕ್ಷರವು ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ, ಲಾಂಗಲೀಷಾ, ಮನೀಪಯಾ, ಗಂಗೆಯ ನೀರು, ತವಲ್ಕಾರ, ಋಣಾರ್ಣ, ಪ್ರಾರ್ಣ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.

ಶೀತಾರ್ತಶ್ಚ ತವಲ್ಕಾರಃ ಸೈನ್ದ್ರೀ ಸೌಕಾರ ಇತ್ಯಪಿ । ವಧ್ವಾಸನಞ್ಚ ಪಿತ್ರರ್ಥೋ ಲನುಬನ್ಧೋ ನಯೇ ಜಯೇತ್ ॥ ೧,೨೦೬.

ತವಲ್ಕಾರನು ಶೀತದಿಂದ ಬಳಲುವವನು; ಸೈಂದ್ರಿ ಮತ್ತು ಸೌಕಾರರೂ ಹಾಗೆಯೇ. ವಧುವಿಗೆ ಆಸನ ತಂದಿರುವುದು ತಂದೆಯಿಗಾಗಿ; ನಿಯಮದಲ್ಲಿ 'ಳ' ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಬಳಸಬೇಕು.

ನಾಯಕೋ ಲವಣಂ ಗಾವಸ್ತ ಏತೇ ನ ತ ಈಶ್ವರಾಃ । ದೇವೀಗೃಹಮಥೋ ಅತ್ರ ಅ ಅವೇಹಿ ಪಟೂ ಇಮೌ ॥ ೧,೨೦೬.

ನಾಯಕನು ಲವಣ; ಈ ಹಸುಗಳು ಅವುಗಳಲ್ಲ, ಅವುಗಳೆಂದರೆ ದೇವರುಗಳಲ್ಲ. ದೇವಿಯ ಮನೆ ಇಲ್ಲಿ ಇದೆ; ಈ ಇಬ್ಬರೂ ಚಾತುರ್ಯವಂತರೆಂದು ತಿಳಿ.

ಅಮೀ ಅಶ್ವಾಃ ಷಡಸ್ಯೇತಿ ತನ್ನ ವಾಕ್ಷಡ್ದಲಾನಿ ಚ । ತಚ್ಚರೇತ್ತಲ್ಲು ನಾತೀತಿ ತಜ್ಜಲಂ ತಚ್ಛ್ಮಶಾನಕಮ್ ॥ ೧,೨೦೬.

ಇವು ಆರು ಕುದುರೆಗಳು; ಅವು ಕಮಲದ ದಳಗಳು ಅಲ್ಲ. ಅದು ಮಾಡುವದು, ಅದು ಮಾಡದದು, ಆ ನೀರು, ಆ ಶ್ಮಶಾನ.

ಸುಗನ್ನತ್ರ ಪಚನ್ನತ್ರ ಭವಾಂಶ್ಛಾದಯತೀತಿ ಚ । ಭವಾಜ್ಝನತ್ಕರಶ್ಚೈವ ಭವಾಂಸ್ತರತಿ ಸಂಸ್ಮೃತಮ್ ॥ ೧,೨೦೬.

ಇಲ್ಲಿ ಅವನು ಬೇಯಿಸುತ್ತಾನೆ, ಇಲ್ಲಿ ಅವನು ಹಣ್ಣಾಗಿಸುತ್ತಾನೆ, ನೀನು ಮುಚ್ಚುತ್ತೀಯೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ನೀನು ಗುಡುಗು ಶಬ್ದ ಮಾಡುತ್ತೀಯು, ನೀನು ನೆನಪಿನಿಂದ ದಾಟುತ್ತೀಯು.

ಭವಾಂಲ್ಲಿಖತಿ ತಾಞ್ಚಕ್ರೇ ಭವಾಞ್ಶೇತೇಽಪ್ಯನೀದೃಶಃ । ಭವಾಣ್ಡೀನಂ ತ್ವನ್ತರಸಿ ತ್ವಙ್ಕರೋಷಿ ಸದಾರ್ಚನಮ್ ॥ ೧,೨೦೬.

ನೀನು ಬರೆಯುತ್ತೀಯು, ಅವುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತೀಯು, ನೀನು ಮಲಗುತ್ತೀಯು, ಕಂಡುಬರುವವನಲ್ಲದಿದ್ದರೂ. ನೀನು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದೀಯು, ಸದಾ ಪೂಜೆ ಮಾಡುತ್ತೀಯು.

ಕಶ್ಚರೇತ್ಕಷ್ಟಕಾರೇಣ ಕ ಕುರ್ಯಾತ್ಕ ಫಲೇ ಸ್ಥಿತಃ । ಕಃಶೇತೇ ಚೈವ ಕಃಷಣ್ಡಃ ಕಸ್ಕೋ ಯಾತಿ ಚ ಗೌರವಮ್ ॥ ೧,೨೦೬.

ಯಾರು ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ? ಯಾರು ಹಾಗೆ ಮಾಡುವರು, ಯಾರು ಫಲದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರರಾಗಿದ್ದಾರೆ? ಯಾರು ಮಲಗುತ್ತಾರೆ, ಯಾರು ಶಕ್ತಿಹೀನರು, ಯಾರು ಗೌರವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ?

ಕ ಇಹಾತ್ರ ಕ ಏವಾಹುರ್ದೇವಾ ಆಹುಶ್ಚ ಭೋ ವ್ರಜ । ಸ್ವಭೂರ್ವಿಷ್ಣುರ್ವ್ರಜತಿ ಚ ಗೀಷ್ಪತಿಶ್ಚೈವ ಧೂರ್ಪತಿಃ ॥ ೧,೨೦೬.

ಯಾರು ಇಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾರೆ, ಯಾರು ಹೀಗೆ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದಾರೆ? ದೇವತೆಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: 'ಹೋಗು ಸ್ನೇಹಿತನೇ.' ವಿಷ್ಣು ಸ್ವಯಂ ಚಲಿಸುತ್ತಾನೆ, ಗೀತಾಧಿಪತಿ ಮತ್ತು ಧೂಮಾಧಿಪತಿಯೂ ಹಾಗೆ.