ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ಪಲಂ ಬಿಲ್ವಞ್ಚ ಮುಷ್ಟಿಃ ಸ್ಯಾದ್ದ್ವೇ ಪಲೇ ಪ್ರಸೃತಿಂ ವದೇತ್ । ಅಞ್ಜಲಿಂ ಕುಡವಞ್ಚೈವ ವಿದ್ಯಾತ್ಪಲಚತುಷ್ಟಯಮ್ ॥ ೧,೨೦೪.

ಪಲವನ್ನು ಬಿಳ್ವ ಎಂದು, ಮುಷ್ಟಿಯನ್ನು ಎರಡು ಪಲ ಎಂದು, ಪ್ರಸೃತಿ ಕೂಡ ಎರಡು ಪಲ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅಂಜಲಿ ಮತ್ತು ಕುಡವ ಎರಡನ್ನೂ ನಾಲ್ಕು ಪಲ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಅಷ್ಟಮಾನಂ ಪಲಾನ್ಯಷ್ಟೌ ತಚ್ಚ ಮಾನಮಿತಿ ಸ್ಮೃತಮ್ । ಚತುರ್ಭಿಃ ಕುಡವೈಃ ಪ್ರಸ್ಥ ಪ್ರಸ್ಥಾಶ್ಚತ್ವಾರ ಆಢಕಃ ॥ ೧,೨೦೪.

ಎಂಟು ಪಲಗಳು ಸೇರಿ ಒಂದು ಅಷ್ಟಮಾನವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಮಾನವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ನಾಲ್ಕು ಕುಡವಗಳು ಸೇರಿ ಒಂದು ಪ್ರಸ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ, ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಸ್ಥಗಳು ಸೇರಿ ಒಂದು ಆಢಕವಾಗುತ್ತದೆ.

ಕಾಶಪಾತ್ರಞ್ಚ ಸಂಪ್ರೋಕ್ತೋ ದ್ರೋಣಶ್ಚಚತುರಾಢಕೇ । ತುಲಾ ಪಲಶತಂ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ಭಾಗೋ ವಿಂಶತ್ಪಲಃ ಸ್ಮೃತಃ ॥ ೧,೨೦೪.

ಕಾಷಪಾತ್ರವನ್ನೂ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ, ನಾಲ್ಕು ಆಢಕಗಳು ಸೇರಿ ಒಂದು ದ್ರೋಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ತುಲಾ ಶತಪಲ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ, ಭಾಗವನ್ನು ಇಪ್ಪತ್ತು ಪಲ ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ.

ಮಾನಮೇವಂ ವಿಧಂ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ಪ್ರಸ್ಥದ್ರವ್ಯೇಷು ಪಣ್ಡಿತೈಃ । ದ್ರವದ್ರವ್ಯೇಷು ಚೋದ್ದಿಷ್ಟಂ ದ್ವಿಗುಣಂ ಪರಿಕೀರ್ತಿತಮ್ ॥ ೧,೨೦೪.

ಪ್ರಸ್ಥದ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಈ ರೀತಿ ಮಾನವನ್ನು ಪಂಡಿತರು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ದ್ರವ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಇದು ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಭದ್ರದಾರು ದೇವಕಾಷ್ಠಂ ದಾರು ಸ್ಯಾದ್ದೇವದಾರುಕಮ್ । ಕುಷ್ಠಮಾಮಯಮಾಖ್ಯಾತಂ ಮಾಂಸೀಞ್ಚ ನಲದಂಶನಮ್ ॥ ೧,೨೦೪.

ಭದ್ರದಾರು ಎಂಬುದು ದೇವದಾರು ಮರ, ದಾರು ಎಂದರೆ ದೇವದಾರು. ಕುಷ್ಟ ಎಂಬುದು ಔಷಧಿ ಸಸ್ಯ, ಮಾಂಸೀ ಎಂದರೆ ನಳದ ಮುಳ್ಳು.

ಶಙ್ಖಃ ಶುಕ್ತಿನಖಃ ಶಙ್ಖೋ ವ್ಯಾಘ್ರೋ ವ್ಯಾಘ್ರನಖಃ ಸ್ಮೃತಃ । ಪುರಂ ಪಲಙ್ಕಷಂ ವಿದ್ಯಾನ್ಮಹಿಷಾಕ್ಷಞ್ಚ ಗುಗ್ಗುಲುಃ ॥ ೧,೨೦೪.

ಶಂಖ ಎಂದರೆ ಶಂಖದೊಲೆ, ಶುಕ್ತಿ ಎಂದರೆ ಮೊತ್ತಿನ ಚಿಪ್ಪು, ನಖ ಎಂದರೆ ಗರಿಗಳು; ಶಂಖವನ್ನೇ ಶಂಖ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ವ್ಯಾಘ್ರ ಎಂದರೆ ಹುಲಿ, ವ್ಯಾಘ್ರನಖ ಎಂದರೆ ಹಸಿವಿನ ಗರಿ. ಪುರ ಎಂದರೆ ಪಲಂಕಷ, ಮಹಿಷಾಕ್ಷ ಎಂದರೆ ಗುಗ್ಗುಲು.

ರಸೋ ಗನ್ಧರಸೋ ಬೋಲೇ ಸರ್ಜಃ ಸರ್ಜರಸೋ ಮತಃ । ಪ್ರಿಯಙ್ಗುಃ ಫಲಿನೀ ಶ್ಯಾಮಾ ಗೌರೀ ಕಾನ್ತೇತಿ ಚೋಚ್ಯತೇ ॥ ೧,೨೦೪.

ರಸ ಎಂದರೆ ಪಾರದು, ಗಂಧರಸ ಎಂದರೆ ಒಂದು ಬಗೆಯ ಮಣ್ಣು, ಸರ್ಜ ಎಂದರೆ ಸರ್ಜ ಮರದ ಗಂಧ. ಪ್ರಿಯಂಗು, ಫಲಿನಿ, ಶ್ಯಾಮಾ, ಗೌರಿ ಇವುಗಳೂ ಔಷಧಿ ಸಸ್ಯಗಳೇ.

ಕರಞ್ಜೌ ನಕ್ತಮಾಲಃ ಸ್ಯಾತ್ಪೂತಿಕಶ್ಚಿರಬಿಲ್ವಕಃ । ಶಿಗ್ರುಃ ಶೋಭಾಞ್ಜನೋ ನಾಮ ಜ್ಞಾನಮಾನಶ್ಚ ಕೀರ್ತಿತಃ ॥ ೧,೨೦೪.

ಕರಂಜ, ನಕ್ತಮಾಲ, ಪೂತಿಕ, ಚಿರಬಿಲ್ವ ಎಂಬ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಶಿಗ್ರು ಎಂಬುದನ್ನು ಶೋಭಾಂಜನ ಎಂದು ಕೂಡ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಜ್ಞಾನಮಾನ ಎಂಬ ಹೆಸರೂ ಇದೆ.

ಜಯಾ ಜಯನ್ತೀ ಶರಣೀ ನಿರ್ಗುಣ್ಡೀ ಸಿನ್ಧುವಾರಕಃ । ಮೋರಟಾ ಪೀಲುಪರ್ಣೋ ಚ ತುಣ್ಡೀ ಸ್ಯಾತ್ತುಣ್ಡಿಕೇರಿಕಾ ॥ ೧,೨೦೪.

ಜಯಾ, ಜಯಂತಿ, ಶರಣಿ, ನಿರ್ಗುಂಡಿ, ಸಿಂಧುವಾರ ಎಂಬ ಸಸ್ಯಗಳ ಹೆಸರುಗಳಿವೆ. ಮೊರಟಾ, ಪೀಲುಪರ್ಣ, ತುಂಡಿ ಎಂಬುದನ್ನು ತುಂಡಿಕೇರಿಕ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಮದನೋ ಗಾಲವೋ ಬೋಧೋ ಘೋಟಾ ಘೋಟೀ ಚ ಕಥ್ಯತೇ । ಚತುರಙ್ಗುಲ ಸಮ್ಪಾಕೋ ವ್ಯಾಧಿಘಾತಾಭಿಸಂಜ್ಞಕಃ ॥ ೧,೨೦೪.

ಮದನ, ಗಾಲವ, ಬೋಧ, ಘೋಟಾ, ಘೋಟಿ ಎಂಬ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಚತುರ್ ಅಂಗುಲ ಎಂಬ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ವ್ಯಾಧಿಘಾತ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ವಿದ್ಯಾದಾರಗ್ವಧಂ ರಾಜವೃಕ್ಷಂ ರೈವತಸಂಜ್ಞಕಮ್ । ದನ್ತೀ ಕಾಕೇನ್ದುತಿಕ್ತಾ ಸ್ಯಾತ್ಕಣ್ಟಕೀ ಚ ವಿಕಙ್ಕತಃ ॥ ೧,೨೦೪.

ಆರಗ್ವಧ ಎಂಬುದನ್ನು ರಾಜವೃಕ್ಷ ಮತ್ತು ರೈವತ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ದಂತಿ, ಕಾಕೇಂದುತಿಕ್ತ, ಕಂಟಕಿ, ವಿಕಂಕಟ ಎಂಬ ಸಸ್ಯಗಳೂ ಇವೆ.

ನಿಮ್ಬೋಽರಿಷ್ಟಃ ಸಮಾಖ್ಯಾತಃ ಪಟೋಲಂ ಕೋಲಕಂ ವಿದುಃ । ವಯಸ್ಥಾ ಚ ವಿಶಲ್ಯಾ ಚ ಚ್ಛಿನ್ನಾ ಛಿನ್ನರುಹಾ ಮತಾ ॥ ೧,೨೦೪.

ನಿಂಬವನ್ನು ಅರಿಷ್ಟ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಪಟ್ಟೋಳವನ್ನು ಕೋಲಕ ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ. ವಯಸ್ಥ ಮತ್ತು ವಿಶಲ್ಯ ಎಂಬುವನ್ನು ಚಿನ್ನಾ, ಚಿನ್ನರುಹಾ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ವಶಾ ದನ್ತ್ಯಮೃತಾ ಚೇತಿ ಗುಡೂಚೀನಾಮಸಂಗ್ರಹಃ । ಕಿರಾತತಿಕ್ತಕಶ್ಚೈವ ಭೂನಿಮ್ಬಃ ಕಾಣ್ಡತಿಕ್ತಕಃ ॥ ೧,೨೦೪.

ವಶಾ ಮತ್ತು ದಂತ್ಯಮೃತಾ ಎಂಬುದು ಗುಡುಚಿಯ ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಕಿರಾತತಿಕ್ತ, ಭೂನಿಂಬ, ಕಾಂಡತಿಕ್ತ ಎಂಬ ಹೆಸರೂ ಇದೆ.

ಸೂತ ಉವಾಚ । ನಾಮಾನ್ಯೇತಾನಿ ಚ ಹರೇ ವನ್ಯಾನಾಂ ಭೇಷಜಾಂ ತಥಾ । ಅತೋ ವ್ಯಾಕರಣಂ ವಕ್ಷ್ಯೇ ಕುಮಾರೋಕ್ತಞ್ಚ ಶೌನಕ ॥ ೧,೨೦೪.

ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು: ಹರಿ, ಈ ಹೆಸರೇ ಕಾಡಿನ ಔಷಧಿ ಸಸ್ಯಗಳ ಹೆಸರುಗಳು. ಈಗ ಕುಮಾರನು ಶೌನಕನಿಗೆ ಹೇಳಿದ ವ್ಯಾಕರಣವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಶ್ರೀಗರುಡಮಹಾಪುರಾಣಮ್ ೨೦೫ ಕುಮಾರ ಉವಾಚ । ಅಥ ವ್ಯಾಕರಣಂ ವಕ್ಷ್ಯೇ ಕಾತ್ಯಾಯನ ಸಮಾಸತಃ । ಸಿದ್ಧಶಬ್ದವಿವೇಕಾಯ ಬಾಲವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಹೇತವೇ ॥ ೧,೨೦೫.

ಕುಮಾರನು ಹೇಳಿದನು: ಈಗ ವ್ಯಾಕರಣವನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ, ಕಾತ್ಯಾಯನ, ನಿಶ್ಚಿತವಾದ ಪದಗಳ ಅರ್ಥವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಕಲಿಸಲು.

ಸುಪ್ತಿಙನ್ತಂ ಪದಂ ಖ್ಯಾತಂ ಸುಪಃ ಸಪ್ತ ವಿಭಕ್ತಯಃ । ಸ್ವೌಜಸಃ ಪ್ರಥಮಾ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಸಾ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಾತ್ಮಕೇ ॥ ೧,೨೦೫.

ಸುಪ್ತಿಂತ ಪದವೆಂದರೆ ಸುಪ ಅಥವಾ ತಿಂಗ್ ಅಂತ್ಯವಿರುವ ಪದ. 'ಸುಪ' ಎಂದರೆ ಏಳು ವಿಭಕ್ತಿಗಳು. 'ಸ್ವೌಜಸ' ಎಂದರೆ ಪ್ರಥಮಾ ವಿಭಕ್ತಿ, ಅದು ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಲ್ಲಿಯೇ ಅಡಗಿದೆ.

ಸಮ್ಬೋಧನೇ ಚ ಲಿಙ್ಗಾದಾವುಕ್ತೇ ಕರ್ಮಣಿ ಕರ್ತರಿ । ಅರ್ಥವತ್ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಂ ಧಾತುಪ್ರತ್ಯಯವರ್ಜಿತಮ್ ॥ ೧,೨೦೫.

ಸಂಬೋಧನೆ, ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ಇತರ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಕರ್ತೃ ಅಥವಾ ಕರ್ಮ ಹೇಳದಿದ್ದಾಗ, ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾದ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕ, ಧಾತುಪ್ರತ್ಯಯವಿಲ್ಲದೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಅಮೌಶಸೋ ದ್ವಿತೀಯಾ ಸ್ಯಾತ್ತತ್ಕರ್ಮ ಕ್ರಿಯತೇ ಚ ಯತ್ । ದ್ವಿತೀಯಾ ಕರ್ಮಣಿ ಪ್ರೋಕ್ತಾನ್ತರಾನ್ತರೇಣ ಸಂಯುತೇ ॥ ೧,೨೦೫.

ಅಮೌಶಸ ಎಂಬುದು ದ್ವಿತೀಯಾ ವಿಭಕ್ತಿ, ಅದು ಕರ್ಮಕ್ಕೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದ್ವಿತೀಯಾ ವಿಭಕ್ತಿ ಕರ್ಮಕ್ಕೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮತ್ತೊಂದರ ಜೊತೆಗೆ ಬಂದಾಗ ಉಪಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ.

ಟಾಭ್ಯಾಂಭಿಸಸ್ತೃತೀಯಾ ಸ್ಯಾತ್ಕರಣೇ ಕರ್ತರೀರಿತಾ । ಯೇನ ಕ್ರಿಯತೇ ಕರಣಂ ತತ್ಕರ್ತಾ ಯಃ ಕರೋತಿ ಸಃ ॥ ೧,೨೦೫.

ಟಾಭ್ಯಾಂಭಿಸ್ ಎಂಬುದು ತೃತೀಯಾ ವಿಭಕ್ತಿ, ಅದು ಕರಣ ಅಥವಾ ಕರ್ತೃಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಯಾವುದರಿಂದ ಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಯುತ್ತದೋ ಅದು ಕರಣ, ಮಾಡುವವನು ಕರ್ತೃ.

ಙೇಭ್ಯಾಂಭ್ಯಸಶ್ಚತುರ್ಥೋ ಸ್ಯಾತ್ಸಮ್ಪ್ರದಾನೇ ಚ ಕಾರಕೇ । ಯಸ್ಮೈ ದಿತ್ಸಾ ಧಾರಯತೇ ರೋಚತೇ ಸಮ್ಪ್ರದಾನಕಮ್ ॥ ೧,೨೦೫.

ನಾಲ್ಕನೇ ವಿಭಕ್ತಿಯು 'ಙೇಭ್ಯಾಮ್' ಮತ್ತು 'ಭ್ಯಸ್' ಎಂಬ ರೂಪಗಳಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಪಡೆಯುವವನಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಯಾರಿಗಾದರೂ ಕೊಡಬೇಕೆಂದು, ದಾನ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಆಸೆ ಇದ್ದಾಗ, ಸಮರ್ಪಣೆಗೆ ಈ ವಿಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಪಞ್ಚಮೀ ಸ್ಯಾನ್ಙಸಿಭ್ಯಾಂಭ್ಯೋಹ್ಯಪಾದಾನೇ ಚ ಕಾರಕೇ । ಯತೋಽಪೈತಿ ಸಮಾದತ್ತೇ ಉಪಾದತ್ತೇ ಭಯಂ ಯತಃ ॥ ೧,೨೦೫.

ಐದನೇ ವಿಭಕ್ತಿಯು 'ಙಸಿ', 'ಭ್ಯಾಮ್', 'ಭ್ಯಃ' ಎಂಬ ರೂಪಗಳಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಬೇರ್ಪಡುವಿಕೆ, ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು, ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಭಯವು ಯಾವಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆಯೋ, ಅಲ್ಲಿ ಐದನೇ ವಿಭಕ್ತಿಯನ್ನು ನೆನಪಿಡುತ್ತಾರೆ.

ಙಸೋಸಾಮಶ್ಚ ಷಷ್ಠೀ ಸ್ಯಾತ್ಸ್ವಾಮಿಸಮ್ಬನ್ಧಮುಖ್ಯಕೇ । ಙಯೋಃ ಸುಪೋ ವೈ ಸಪ್ತಮೀ ಸ್ಯಾತ್ಸಾ ಚಾಧಿಕರಣೇ ಭವೇತ್ ॥ ೧,೨೦೫.

ಆರನೇ ವಿಭಕ್ತಿಯು 'ಙಸ್', 'ಆಮ್' ಎಂಬ ರೂಪಗಳಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ, ಇದು ಮಾಲಿಕತ್ವದ ನೇರ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. 'ಙ' ಮತ್ತು 'ಸು' ರೂಪಗಳಿಂದ ಏಳನೇ ವಿಭಕ್ತಿಯು ಬರುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ಆಧಾರದ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.

ಆಧಾರಶ್ಚಾಧಿಕರಣಂ ರಕ್ಷಾರ್ಥಾನಾಂ ಪ್ರಯೋಗತಃ । ಈಪ್ಸಿತಂ ಚಾನೀಪ್ಸಿತಂ ಯತ್ತದಪಾದಾನಕಂ ಸ್ಮೃತಮ್ ॥ ೧,೨೦೫.

ಆಧಾರವೆಂದರೆ ಅದಿಕರಣ, ಇದನ್ನು ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಯಾವುದು ಇಷ್ಟವಾದರೂ, ಇಷ್ಟವಲ್ಲದರೂ, ಅದನ್ನು ಅಪಾದಾನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪಞ್ಚಮೀ ಪರ್ಯುಪಾಙ್ಯೋಗೇ ಇತರರ್ತೇಽನ್ಯದಿಙ್ಮುಖೇ । ಏನಯೋಗೇ ದ್ವಿತೀಯಾ ಸ್ಯಾತ್ಕರ್ಮಪ್ರವಚನೀಯಕೈಃ ॥ ೧,೨೦೫.

ಪರ್ಯುಪಾಂಗ್ ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಐದನೇ ವಿಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಬೇರೆ ಅರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ, ಬೇರೆ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿಯೂ. 'ಏನ್' ಎಂಬ ಸಂಯೋಗದಲ್ಲಿ, ಕ್ರಿಯಾಪದಗಳೊಂದಿಗೆ ದ್ವಿತೀಯ ವಿಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ.

ವೀಪ್ಸೇತ್ಥಮ್ಭಾವಚಿಹ್ನೇಽಭಿರ್ಭಾಗೇನೈವ ಪರಿಪ್ರತೀ । ಅನುರೇಷು ಸಹಾರ್ಥೇ ಚ ಹೀನೇಽನೂಪಶ್ಚ ಕಥ್ಯತೇ ॥ ೧,೨೦೫.

ಪುನಃ ಪುನಃ ನಡೆಯುವ ಕ್ರಿಯೆ, ಆಧಾರದ ಗುರುತು, ಭಾಗವಿಭಾಗ ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣ ಹಂಚಿಕೆಗಾಗಿ; ಜೊತೆಯ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ, ಕೊರತೆಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರ ಇರುವ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿಯೂ ಇವುಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ದ್ವಿತೀಯಾ ಚ ಚತುರ್ಥೋ ಸ್ಯಾಚ್ಚೇಷ್ಟಾಯಾಂ ಗತಿಕರ್ಮಣಿ । ಅಪ್ರಾಣೇ ಹಿ ವಿಭಕ್ತೀ ದ್ಬೇ ಮನ್ಯಕರ್ಮಣ್ಯನಾದರೇ ॥ ೧,೨೦೫.

ದ್ವಿತೀಯ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕನೇ ವಿಭಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಯತ್ನ ಮತ್ತು ಚಲನೆಯ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಜಡ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ, ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯವಾದ ಕ್ರಿಯೆಗೆ ಎರಡು ವಿಭಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ.

ನಮಃ ಸ್ವಸ್ತಿಸ್ವಧಾಸ್ವಾಹಾಲಂವಷಡ್ಯೋಗ ಈರಿತಾ । ಚತುರ್ಥೋ ಚೈವ ತಾದರ್ಥ್ಯೇ ತುಮರ್ಥಾದ್ಭಾವವಾಚಿನಃ ॥ ೧,೨೦೫.

ನಮಃ, ಸ್ವಸ್ತಿ, ಸ್ವಧಾ, ಸ್ವಾಹಾ, ಅಲಂ, ವಷಟ್ ಎಂಬ ಪದಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇವುಗಳ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ತುಮುಂಟಾದ ಪದಗಳಿಗೂ, ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನೂ ಸೂಚಿಸುವ ಪದಗಳಿಗೂ ನಾಲ್ಕನೇ ವಿಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.

ತೃತೀಯಾ ಸಹಯೋಗೇ ಸ್ಯಾತ್ಕುತ್ಸಿತೇಙ್ಗೇ ವಿಶೇಷಣೇ । ಕಾಲೇ ಭಾವೇ ಸಪ್ತಮೀ ಸ್ಯಾದೇತೈರ್ಯೋಗೇಽಪಿಷಷ್ಠ್ಯತಿ ॥ ೧,೨೦೫.

ಮೂರನೇ ವಿಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಜೊತೆಗೆ, ತಿರಸ್ಕಾರದ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷಣಕ್ಕೆ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಕಾಲ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಏಳನೇ ವಿಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ; ಇವುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಆರನೇ ವಿಭಕ್ತಿಯನ್ನೂ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.

ಸ್ವಾಮೀಶ್ವರಾಧಿಪತಿಭಿಃ ಸಾಕ್ಷಿದಾಯಾದಪ್ರಸೂತೈಃ । ನಿರ್ಧಾರಣೇ ದ್ವೇ ವಿಭಕ್ತೋ ಷಷ್ಠೀ ಹೇತುಪ್ರಯೋಗಕೇ ॥ ೧,೨೦೫.

ಸ್ವಾಮಿ, ಈಶ್ವರ, ಅಧಿಪತಿ, ಸಾಕ್ಷಿ, ವಾರಸುದಾರ, ಸಂತಾನ ಇವುಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕಾಗಿ ಎರಡು ವಿಭಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ; ಕಾರಣವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಆರನೇ ವಿಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ.