ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ಸೌರಾಷ್ಟ್ರೀ ಮೃತ್ತಿಕಾಕ್ಷಾರಂ ಕಾಕ್ಷೀ ವೈ ಪಙ್ಕಪರ್ಪಟೀ । ವಿದ್ಯಾತ್ಸಮಾಕ್ಷಿಕಂ ಧಾತು ತಾಪ್ಯಂ ತಾಪ್ಯುತ್ಥಸಮ್ಭವಮ್ ॥ ೧,೨೦೪.

ಸೌರಾಷ್ಟ್ರೀ ಎಂಬುದು ಮಣ್ಣಿನ ಕ್ಷಾರ. ಕಾಕ್ಷಿಯನ್ನು ಪಂಕಪರ್ಪಟಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಸಮಾಕ್ಷಿಕ ಎಂಬುದು ಒಂದು ಲೋಹ, ತಾಪ್ಯ ಎಂಬುದು ತಾಪ್ಯುತ್‌ನಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಶಿಲಾ ಮನಃ ಶಿಲಾ ಜ್ಞೇಯಾ ನೇಪಾಲೀ ಕುಲಟೀತಿ ಚ । ಆಲಂ ಮನಸ್ತಾಲಕಂ ವಾ ಹರಿತಾಲಂ ವಿನಿರ್ದಿಶೇತ್ ॥ ೧,೨೦೪.

ಶಿಲಾ ಮತ್ತು ಮನಃಶಿಲಾ ಎಂಬುವುಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ನೇಪಾಳಿ ಮತ್ತು ಕುಳಟಿ ಎಂಬ ಹೆಸರೂ ಇದೆ. ಆಲ ಅಥವಾ ಮನಸ್ತಾಲಕವನ್ನು ಹರಿತಾಲ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಗನ್ಧಕೋ ಗನ್ಧಪಾಷಾಣೋ ರಸಃ ಪಾರದ ಉಚ್ಯತೇ । ತಾಮ್ರಮೌದುಮ್ಬರಂ ಶುಲ್ಬಂ ವಿದ್ಯಾನ್ಮ್ಲೇಚ್ಛಮುಖಂ ತಥಾ ॥ ೧,೨೦೪.

ಗಂಧಕವನ್ನು ಗಂಧಪಾಷಾಣ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ರಸವೆಂದರೆ ಪಾರದು. ತಾಮ್ರಮೌದುಂಬರ ಮತ್ತು ಶುಲ್ಬ ಎಂಬ ಹೆಸರೂ ಇದೆ, ಮ್ಲೆಚ್ಚಮುಖ ಕೂಡ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಅದ್ರಿಸಾರಸ್ತ್ವಯಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣಂ ಲೋಹಕಞ್ಚಾಪಿ ಕಥ್ಯತೇ । ಮಾಕ್ಷಿಕಂ ಮಧು ಚ ಕ್ಷೌದ್ರಂ ತಚ್ಚ ಪುಷ್ಪರಸಂ ಸ್ಮೃತಮ್ ॥ ೧,೨೦೪.

ಅದ್ರಿಸಾರ ಎಂದರೆ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಕಬ್ಬಿಣ, ಅದನ್ನು ಲೋಹಕಂಚ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಮಾಕ್ಷಿಕ, ಮದು ಮತ್ತು ಕ್ಷೌದ್ರ ಎಂಬುವುಗಳನ್ನೂ ಹೂವಿನ ರಸವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಜ್ಯೇಷ್ಠನ್ತು ಸೋದಕಂ ತತ್ಸ್ಯಾತ್ಕಾಞ್ಜಿಕನ್ತು ಸುವೀರಕಮ್ । ಸೀತಾ ಸಿತೋಪಲಾ ಚೈವ ಮತ್ಸ್ಯಣ್ಡೀಶರ್ಕರಾ ಸ್ಮೃತಾ ॥ ೧,೨೦೪.

ಜ್ಯೇಷ್ಠವನ್ನು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಹಾಕಿದರೆ ಕಾಂಜಿಕ ಅಥವಾ ಸುವೀರಕ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಸೀತಾ, ಸಿತೋಪಲಾ ಮತ್ತು ಮತ್ಸ್ಯಂಡಿ ಎಂಬುವುಗಳು ಸಕ್ಕರೆ ಪ್ರಕಾರಗಳು.

ತ್ವಗೇಲಾಪತ್ರಕೈಸ್ತುಲ್ಯೈಸ್ತ್ರಿಸುಗನ್ಧಿ ತ್ರಿಜಾತಕಮ್ । ನಾಗಕೇಶರಸಂಯುಕ್ತಂ ತಚ್ಚತುರ್ಜಾತಮಿಷ್ಯತೇ ॥ ೧,೨೦೪.

ತ್ವಕ್, ಏಲಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಪತ್ತ್ರವನ್ನು ಸಮಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿದರೆ ತ್ರಿಸುಗಂಧಿ ಅಥವಾ ತ್ರಿಜಾತಕ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ ನಾಗಕೇಶರವನ್ನು ಸೇರಿಸಿದರೆ ಚತುರ್ಜಾತ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಪಿಪ್ಪಲೀ ಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲಂ ಚವ್ಯಚಿತ್ರಕನಾಗರೈಃ । ಕಥಿತಂ ಪಞ್ಚಕೋಲಞ್ಚ ಕೋಲಕಂ ಕೋಲಸಂಜ್ಞಯಾ ॥ ೧,೨೦೪.

ಪಿಪ್ಪಳಿ, ಪಿಪ್ಪಳಿಮೂಲ, ಚವ್ಯ, ಚಿತ್ರಕ ಮತ್ತು ಶುಂಠಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಪಂಚಕೋಲ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕೊಲಕ ಎಂಬ ಹೆಸರೂ ಇದೆ.

ಪ್ರಿಯಙ್ಗುಃ ಕಙ್ಗುಕಾ ಜ್ಞೇಯಾ ಕೋರದೂಷಶ್ಚ ಕೋದ್ರವಃ । ತ್ರಿಪುಟಃ ಪುಟಸಂಜ್ಞಶ್ಚ ಕಲಾಪೋ ಲಙ್ಗಕೋ ಮತಃ ॥ ೧,೨೦೪.

ಪ್ರಿಯಂಗುವನ್ನು ಕಂಗುಕ ಎಂದು, ಕೊರದುಷವನ್ನು ಕೊಡ್ರವ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ತ್ರಿಪುಟವನ್ನು ಪುಟ ಎಂದು, ಕಲಾಪವನ್ನು ಲಂಗಕ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಸತೀನೋ ವರ್ತುಲಶ್ಚೈವ ವೇಣುಶ್ಚಾಪಿ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಃ । ಪಿಚುಕಂ ಪಿತಲಂ ಚಾಕ್ಷಂ ಬಿಡಾಲಪದಕಂ ತಥಾ ॥ ೧,೨೦೪.

ಸತೀನ ಮತ್ತು ವರ್ತುಲ ಎಂಬುವುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ವೇಣು ಕೂಡ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪಿಚುಕ, ಪಿತಲ, ಚಾಕ್ಷ ಮತ್ತು ಬಿಳಾಳಪದಕ ಎಂಬ ಹೆಸರೂ ಇದೆ.

ವಿದ್ಯಾತ್ಕರ್ಷಂ ತಥಾ ಚಾಪಿ ಸುವರ್ಣಂ ಕವಲಗ್ರಹಮ್ । ಪಲಾರ್ಧಂ ಶುಕ್ತಿಮಿಚ್ಛನ್ತಿ ತಥಾಷ್ಟೌಮಾಷಕಾಸ್ತ್ವಿತಿ ॥ ೧,೨೦೪.

ಕರ್ಷ ಎಂಬುದು ಒಂದು ತೂಕದ ಮಾನ, ಅದೇ ರೀತಿ ಸುವರ್ಣ ಕೂಡ. ಕವಲಗ್ರಹ ಎಂಬ ಮಾನವೂ ಇದೆ. ಅರ್ಧ ಪಲವನ್ನು ಶುಕ್ತಿ ಎಂದು, ಎಂಟು ಮಾಷಕಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಪಲಂ ಬಿಲ್ವಞ್ಚ ಮುಷ್ಟಿಃ ಸ್ಯಾದ್ದ್ವೇ ಪಲೇ ಪ್ರಸೃತಿಂ ವದೇತ್ । ಅಞ್ಜಲಿಂ ಕುಡವಞ್ಚೈವ ವಿದ್ಯಾತ್ಪಲಚತುಷ್ಟಯಮ್ ॥ ೧,೨೦೪.

ಪಲವನ್ನು ಬಿಳ್ವ ಎಂದು, ಮುಷ್ಟಿಯನ್ನು ಎರಡು ಪಲ ಎಂದು, ಪ್ರಸೃತಿ ಕೂಡ ಎರಡು ಪಲ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅಂಜಲಿ ಮತ್ತು ಕುಡವ ಎರಡನ್ನೂ ನಾಲ್ಕು ಪಲ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಅಷ್ಟಮಾನಂ ಪಲಾನ್ಯಷ್ಟೌ ತಚ್ಚ ಮಾನಮಿತಿ ಸ್ಮೃತಮ್ । ಚತುರ್ಭಿಃ ಕುಡವೈಃ ಪ್ರಸ್ಥ ಪ್ರಸ್ಥಾಶ್ಚತ್ವಾರ ಆಢಕಃ ॥ ೧,೨೦೪.

ಎಂಟು ಪಲಗಳು ಸೇರಿ ಒಂದು ಅಷ್ಟಮಾನವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಮಾನವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ನಾಲ್ಕು ಕುಡವಗಳು ಸೇರಿ ಒಂದು ಪ್ರಸ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ, ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಸ್ಥಗಳು ಸೇರಿ ಒಂದು ಆಢಕವಾಗುತ್ತದೆ.

ಕಾಶಪಾತ್ರಞ್ಚ ಸಂಪ್ರೋಕ್ತೋ ದ್ರೋಣಶ್ಚಚತುರಾಢಕೇ । ತುಲಾ ಪಲಶತಂ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ಭಾಗೋ ವಿಂಶತ್ಪಲಃ ಸ್ಮೃತಃ ॥ ೧,೨೦೪.

ಕಾಷಪಾತ್ರವನ್ನೂ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ, ನಾಲ್ಕು ಆಢಕಗಳು ಸೇರಿ ಒಂದು ದ್ರೋಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ತುಲಾ ಶತಪಲ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ, ಭಾಗವನ್ನು ಇಪ್ಪತ್ತು ಪಲ ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ.

ಮಾನಮೇವಂ ವಿಧಂ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ಪ್ರಸ್ಥದ್ರವ್ಯೇಷು ಪಣ್ಡಿತೈಃ । ದ್ರವದ್ರವ್ಯೇಷು ಚೋದ್ದಿಷ್ಟಂ ದ್ವಿಗುಣಂ ಪರಿಕೀರ್ತಿತಮ್ ॥ ೧,೨೦೪.

ಪ್ರಸ್ಥದ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಈ ರೀತಿ ಮಾನವನ್ನು ಪಂಡಿತರು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ದ್ರವ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಇದು ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಭದ್ರದಾರು ದೇವಕಾಷ್ಠಂ ದಾರು ಸ್ಯಾದ್ದೇವದಾರುಕಮ್ । ಕುಷ್ಠಮಾಮಯಮಾಖ್ಯಾತಂ ಮಾಂಸೀಞ್ಚ ನಲದಂಶನಮ್ ॥ ೧,೨೦೪.

ಭದ್ರದಾರು ಎಂಬುದು ದೇವದಾರು ಮರ, ದಾರು ಎಂದರೆ ದೇವದಾರು. ಕುಷ್ಟ ಎಂಬುದು ಔಷಧಿ ಸಸ್ಯ, ಮಾಂಸೀ ಎಂದರೆ ನಳದ ಮುಳ್ಳು.

ಶಙ್ಖಃ ಶುಕ್ತಿನಖಃ ಶಙ್ಖೋ ವ್ಯಾಘ್ರೋ ವ್ಯಾಘ್ರನಖಃ ಸ್ಮೃತಃ । ಪುರಂ ಪಲಙ್ಕಷಂ ವಿದ್ಯಾನ್ಮಹಿಷಾಕ್ಷಞ್ಚ ಗುಗ್ಗುಲುಃ ॥ ೧,೨೦೪.

ಶಂಖ ಎಂದರೆ ಶಂಖದೊಲೆ, ಶುಕ್ತಿ ಎಂದರೆ ಮೊತ್ತಿನ ಚಿಪ್ಪು, ನಖ ಎಂದರೆ ಗರಿಗಳು; ಶಂಖವನ್ನೇ ಶಂಖ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ವ್ಯಾಘ್ರ ಎಂದರೆ ಹುಲಿ, ವ್ಯಾಘ್ರನಖ ಎಂದರೆ ಹಸಿವಿನ ಗರಿ. ಪುರ ಎಂದರೆ ಪಲಂಕಷ, ಮಹಿಷಾಕ್ಷ ಎಂದರೆ ಗುಗ್ಗುಲು.

ರಸೋ ಗನ್ಧರಸೋ ಬೋಲೇ ಸರ್ಜಃ ಸರ್ಜರಸೋ ಮತಃ । ಪ್ರಿಯಙ್ಗುಃ ಫಲಿನೀ ಶ್ಯಾಮಾ ಗೌರೀ ಕಾನ್ತೇತಿ ಚೋಚ್ಯತೇ ॥ ೧,೨೦೪.

ರಸ ಎಂದರೆ ಪಾರದು, ಗಂಧರಸ ಎಂದರೆ ಒಂದು ಬಗೆಯ ಮಣ್ಣು, ಸರ್ಜ ಎಂದರೆ ಸರ್ಜ ಮರದ ಗಂಧ. ಪ್ರಿಯಂಗು, ಫಲಿನಿ, ಶ್ಯಾಮಾ, ಗೌರಿ ಇವುಗಳೂ ಔಷಧಿ ಸಸ್ಯಗಳೇ.

ಕರಞ್ಜೌ ನಕ್ತಮಾಲಃ ಸ್ಯಾತ್ಪೂತಿಕಶ್ಚಿರಬಿಲ್ವಕಃ । ಶಿಗ್ರುಃ ಶೋಭಾಞ್ಜನೋ ನಾಮ ಜ್ಞಾನಮಾನಶ್ಚ ಕೀರ್ತಿತಃ ॥ ೧,೨೦೪.

ಕರಂಜ, ನಕ್ತಮಾಲ, ಪೂತಿಕ, ಚಿರಬಿಲ್ವ ಎಂಬ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಶಿಗ್ರು ಎಂಬುದನ್ನು ಶೋಭಾಂಜನ ಎಂದು ಕೂಡ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಜ್ಞಾನಮಾನ ಎಂಬ ಹೆಸರೂ ಇದೆ.

ಜಯಾ ಜಯನ್ತೀ ಶರಣೀ ನಿರ್ಗುಣ್ಡೀ ಸಿನ್ಧುವಾರಕಃ । ಮೋರಟಾ ಪೀಲುಪರ್ಣೋ ಚ ತುಣ್ಡೀ ಸ್ಯಾತ್ತುಣ್ಡಿಕೇರಿಕಾ ॥ ೧,೨೦೪.

ಜಯಾ, ಜಯಂತಿ, ಶರಣಿ, ನಿರ್ಗುಂಡಿ, ಸಿಂಧುವಾರ ಎಂಬ ಸಸ್ಯಗಳ ಹೆಸರುಗಳಿವೆ. ಮೊರಟಾ, ಪೀಲುಪರ್ಣ, ತುಂಡಿ ಎಂಬುದನ್ನು ತುಂಡಿಕೇರಿಕ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಮದನೋ ಗಾಲವೋ ಬೋಧೋ ಘೋಟಾ ಘೋಟೀ ಚ ಕಥ್ಯತೇ । ಚತುರಙ್ಗುಲ ಸಮ್ಪಾಕೋ ವ್ಯಾಧಿಘಾತಾಭಿಸಂಜ್ಞಕಃ ॥ ೧,೨೦೪.

ಮದನ, ಗಾಲವ, ಬೋಧ, ಘೋಟಾ, ಘೋಟಿ ಎಂಬ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಚತುರ್ ಅಂಗುಲ ಎಂಬ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ವ್ಯಾಧಿಘಾತ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ವಿದ್ಯಾದಾರಗ್ವಧಂ ರಾಜವೃಕ್ಷಂ ರೈವತಸಂಜ್ಞಕಮ್ । ದನ್ತೀ ಕಾಕೇನ್ದುತಿಕ್ತಾ ಸ್ಯಾತ್ಕಣ್ಟಕೀ ಚ ವಿಕಙ್ಕತಃ ॥ ೧,೨೦೪.

ಆರಗ್ವಧ ಎಂಬುದನ್ನು ರಾಜವೃಕ್ಷ ಮತ್ತು ರೈವತ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ದಂತಿ, ಕಾಕೇಂದುತಿಕ್ತ, ಕಂಟಕಿ, ವಿಕಂಕಟ ಎಂಬ ಸಸ್ಯಗಳೂ ಇವೆ.

ನಿಮ್ಬೋಽರಿಷ್ಟಃ ಸಮಾಖ್ಯಾತಃ ಪಟೋಲಂ ಕೋಲಕಂ ವಿದುಃ । ವಯಸ್ಥಾ ಚ ವಿಶಲ್ಯಾ ಚ ಚ್ಛಿನ್ನಾ ಛಿನ್ನರುಹಾ ಮತಾ ॥ ೧,೨೦೪.

ನಿಂಬವನ್ನು ಅರಿಷ್ಟ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಪಟ್ಟೋಳವನ್ನು ಕೋಲಕ ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ. ವಯಸ್ಥ ಮತ್ತು ವಿಶಲ್ಯ ಎಂಬುವನ್ನು ಚಿನ್ನಾ, ಚಿನ್ನರುಹಾ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ವಶಾ ದನ್ತ್ಯಮೃತಾ ಚೇತಿ ಗುಡೂಚೀನಾಮಸಂಗ್ರಹಃ । ಕಿರಾತತಿಕ್ತಕಶ್ಚೈವ ಭೂನಿಮ್ಬಃ ಕಾಣ್ಡತಿಕ್ತಕಃ ॥ ೧,೨೦೪.

ವಶಾ ಮತ್ತು ದಂತ್ಯಮೃತಾ ಎಂಬುದು ಗುಡುಚಿಯ ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಕಿರಾತತಿಕ್ತ, ಭೂನಿಂಬ, ಕಾಂಡತಿಕ್ತ ಎಂಬ ಹೆಸರೂ ಇದೆ.

ಸೂತ ಉವಾಚ । ನಾಮಾನ್ಯೇತಾನಿ ಚ ಹರೇ ವನ್ಯಾನಾಂ ಭೇಷಜಾಂ ತಥಾ । ಅತೋ ವ್ಯಾಕರಣಂ ವಕ್ಷ್ಯೇ ಕುಮಾರೋಕ್ತಞ್ಚ ಶೌನಕ ॥ ೧,೨೦೪.

ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು: ಹರಿ, ಈ ಹೆಸರೇ ಕಾಡಿನ ಔಷಧಿ ಸಸ್ಯಗಳ ಹೆಸರುಗಳು. ಈಗ ಕುಮಾರನು ಶೌನಕನಿಗೆ ಹೇಳಿದ ವ್ಯಾಕರಣವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಶ್ರೀಗರುಡಮಹಾಪುರಾಣಮ್ ೨೦೫ ಕುಮಾರ ಉವಾಚ । ಅಥ ವ್ಯಾಕರಣಂ ವಕ್ಷ್ಯೇ ಕಾತ್ಯಾಯನ ಸಮಾಸತಃ । ಸಿದ್ಧಶಬ್ದವಿವೇಕಾಯ ಬಾಲವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಹೇತವೇ ॥ ೧,೨೦೫.

ಕುಮಾರನು ಹೇಳಿದನು: ಈಗ ವ್ಯಾಕರಣವನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ, ಕಾತ್ಯಾಯನ, ನಿಶ್ಚಿತವಾದ ಪದಗಳ ಅರ್ಥವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಕಲಿಸಲು.

ಸುಪ್ತಿಙನ್ತಂ ಪದಂ ಖ್ಯಾತಂ ಸುಪಃ ಸಪ್ತ ವಿಭಕ್ತಯಃ । ಸ್ವೌಜಸಃ ಪ್ರಥಮಾ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಸಾ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಾತ್ಮಕೇ ॥ ೧,೨೦೫.

ಸುಪ್ತಿಂತ ಪದವೆಂದರೆ ಸುಪ ಅಥವಾ ತಿಂಗ್ ಅಂತ್ಯವಿರುವ ಪದ. 'ಸುಪ' ಎಂದರೆ ಏಳು ವಿಭಕ್ತಿಗಳು. 'ಸ್ವೌಜಸ' ಎಂದರೆ ಪ್ರಥಮಾ ವಿಭಕ್ತಿ, ಅದು ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಲ್ಲಿಯೇ ಅಡಗಿದೆ.

ಸಮ್ಬೋಧನೇ ಚ ಲಿಙ್ಗಾದಾವುಕ್ತೇ ಕರ್ಮಣಿ ಕರ್ತರಿ । ಅರ್ಥವತ್ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಂ ಧಾತುಪ್ರತ್ಯಯವರ್ಜಿತಮ್ ॥ ೧,೨೦೫.

ಸಂಬೋಧನೆ, ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ಇತರ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಕರ್ತೃ ಅಥವಾ ಕರ್ಮ ಹೇಳದಿದ್ದಾಗ, ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾದ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕ, ಧಾತುಪ್ರತ್ಯಯವಿಲ್ಲದೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಅಮೌಶಸೋ ದ್ವಿತೀಯಾ ಸ್ಯಾತ್ತತ್ಕರ್ಮ ಕ್ರಿಯತೇ ಚ ಯತ್ । ದ್ವಿತೀಯಾ ಕರ್ಮಣಿ ಪ್ರೋಕ್ತಾನ್ತರಾನ್ತರೇಣ ಸಂಯುತೇ ॥ ೧,೨೦೫.

ಅಮೌಶಸ ಎಂಬುದು ದ್ವಿತೀಯಾ ವಿಭಕ್ತಿ, ಅದು ಕರ್ಮಕ್ಕೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದ್ವಿತೀಯಾ ವಿಭಕ್ತಿ ಕರ್ಮಕ್ಕೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮತ್ತೊಂದರ ಜೊತೆಗೆ ಬಂದಾಗ ಉಪಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ.

ಟಾಭ್ಯಾಂಭಿಸಸ್ತೃತೀಯಾ ಸ್ಯಾತ್ಕರಣೇ ಕರ್ತರೀರಿತಾ । ಯೇನ ಕ್ರಿಯತೇ ಕರಣಂ ತತ್ಕರ್ತಾ ಯಃ ಕರೋತಿ ಸಃ ॥ ೧,೨೦೫.

ಟಾಭ್ಯಾಂಭಿಸ್ ಎಂಬುದು ತೃತೀಯಾ ವಿಭಕ್ತಿ, ಅದು ಕರಣ ಅಥವಾ ಕರ್ತೃಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಯಾವುದರಿಂದ ಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಯುತ್ತದೋ ಅದು ಕರಣ, ಮಾಡುವವನು ಕರ್ತೃ.