ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ಜ್ಞೇಯಾ ಮೂಷಿಕಪರ್ಣೋ ತು ಭ್ರಮನ್ತೀ ಚಾಖುಪರ್ಣಿಕಾ । ವಿಷಮುಷ್ಟಿರ್ದ್ರಾವಣಞ್ಚ ಕೇಶಮುಷ್ಟಿರುದಾಹೃತಾ ॥ ೧,೨೦೪.

ಮೂಷಿಕಪರ್ಣ ಎಂಬುದು ತಿಳಿಯಬೇಕು, ಜೊತೆಗೆ ಭ್ರಮಂತಿ ಮತ್ತು ಆಖುಪರ್ಣಿಕಾ ಕೂಡ; ವಿಷಮುಷ್ಟಿ, ದ್ರಾವಣ ಮತ್ತು ಕೇಶಮುಷ್ಟಿ ಎಂಬುವುಗಳೂ ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

ಕಿಂಲಿಹೀಂ ಕಟುಕೀಂ ವಿದ್ಯಾದನ್ತಕಶ್ಚಾಮ್ಲವೇತಸಃ । ಅಶ್ವತ್ಥಾ ಬಹುಪತ್ರಾ ಚ ವಿಜ್ಞೇಯಾ ಚಾಮಲಕ್ಯಪಿ ॥ ೧,೨೦೪.

ಕಿಂಲಿಹಿ ಮತ್ತು ಕಟುಕಿಯನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು, ಅಂತಕ ಎಂಬುದು ಆಮ್ಲವೇಟಸ; ಅಶ್ವತ್ಥ, ಬಹುಪತ್ರ ಮತ್ತು ಆಮಲಕಿಯನ್ನು ಕೂಡ ಗುರುತಿಸಬೇಕು.

ಅರೂಷಕ್ರಂ ಪತ್ರ ಶೂಕಂ ಕ್ಷೀರೀ ರಾಜಾದನಂ ಮತಮ್ । ಮಹಾಪತ್ರಂ ದಾಡಿಮಂ ಚ ತಮೇವ ಕರಕಂ ವದೇತ್ ॥ ೧,೨೦೪.

ಅರೂಷಕ್ರ, ಪತ್ರ, ಶೂಕ, ಕ್ಷೀರೀ ಮತ್ತು ರಾಜಾದನ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ; ಮಹಾಪತ್ರ, ದಾಳಿಮ ಮತ್ತು ಕರಕ ಕೂಡ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

ಮಸೂರೀ ವಿದಲೀ ಶಷ್ಪಾ ಕಾಲಿನ್ದೀತಿ ನಿರುಚ್ಯತೇ । ಕಣ್ಟಕಾಖ್ಯಾ ಮಹಾಶ್ಯಾಮಾ ವೃಕ್ಷಪಾದೀತಿ ವಕ್ಷ್ಯತೇ ॥ ೧,೨೦೪.

ಮಸೂರಿ, ವಿದಲಿ ಮತ್ತು ಶಷ್ಪಾ ಎಂಬುವುಗಳನ್ನು ಕಾಲಿಂದಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಕಂಟಕಾಖ್ಯಾ, ಮಹಾಶ್ಯಾಮಾ ಮತ್ತು ವೃಕ್ಷಪಾದಿ ಕೂಡ ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

ವಿದ್ಯಾ ಕುನ್ತೀ ನಿಕುಮ್ಭಾ ಚ ತ್ರಿಭಙ್ಗೀ ತ್ರಿಪುಟೀ ತ್ರಿವೃತ್ । ಸಪ್ತಲಾ ಯವತಿಕ್ತಾ ಚ ಚರ್ಮಾ ಚರ್ಮಕಸೇತಿ ಚ ॥ ೧,೨೦೪.

ವಿದ್ಯಾ, ಕುಂತಿ, ನಿಕುಂಭಾ, ತ್ರಿಭಂಗಿ, ತ್ರಿಪುಟಿ, ತ್ರಿವೃತ್, ಸಪ್ತಲಾ, ಯವತಿಕ್ತಾ, ಚರ್ಮ ಮತ್ತು ಚರ್ಮಕಸ ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳಿವೆ.

ಶಙ್ಖಿನೀ ಸುಕುಮಾರೀ ಚ ತಿಕ್ತಾಕ್ಷೀ ಚಾಕ್ಷಿಪೀಲುಕಮ್ । ಗವಾಕ್ಷೀ ಚಾಮೃತಾ ಶ್ವೇತಾ ಗಿರಿಕರ್ಣೋ ಗವಾದಿನೀ ॥ ೧,೨೦೪.

ಶಂಖಿನಿ, ಸುಕುಮಾರಿ, ತಿಕ್ತಾಕ್ಷಿ ಮತ್ತು ಅಕ್ಷಿಪೀಲುಕ; ಗವಾಕ್ಷಿ, ಅಮೃತಾ, ಶ್ವೇತಾ, ಗಿರಿಕರ್ಣ ಮತ್ತು ಗವಾದಿನಿ ಕೂಡ ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿವೆ.

ಕಾಮ್ಪಿಲ್ಲಕೋಽಥ ರಕ್ತಾಙ್ಗೋ ಗುಣ್ಡಾ ರೋಚನಿಕೇತಿ ಚ । ಹೇಮಕ್ಷೀರೀ ಸ್ಮೃತಾ ಪೀತಾ ಗೌರೀ ವೈ ಕಾಲದುಗ್ಧಿಕಾ ॥ ೧,೨೦೪.

ಕಾಂಪಿಲ್ಲಕ, ರಕ್ತಾಂಗ, ಗುಂಡಾ ಮತ್ತು ರೋಚನಿಕ; ಹೇಮಕ್ಷೀರಿಯನ್ನು ಪೀತಾ, ಗೌರಿ ಮತ್ತು ಕಾಲದುಗ್ಧಿಕಾ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕೂಡ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

ಗಾಙ್ಗೇರುಕೀ ನಾಗಬಲಾ ವಿಶಾಲಾ ಚೇನ್ದ್ರವಾರುಣೀ । ತಾರ್ಕ್ಷ್ಯಂ ಶೈಲಂ ನೀಲವರ್ಣಮಞ್ಜನಞ್ಚ ರಸಾಞ್ಜನಮ್ ॥ ೧,೨೦೪.

ಗಾಂಗೇರುಕಿ, ನಾಗಬಲಾ, ವಿಶಾಲಾ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರವಾರುಣಿ; ತಾರ್ಕ್ಷ್ಯ, ಶೈಲ, ನೀಲವರ್ಣ, ಅಂಜನ ಮತ್ತು ರಸಾಂಜನ ಕೂಡ ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

ನಿರ್ಯಾಸೋ ಯಶ್ಚ ಶಾಲ್ಮಲ್ಯಾಃ ಸ ಮೋಚರಸಸಂಜ್ಞಕಃ । ಪ್ರತ್ಯಕ್ಪುಷ್ಪೀ ಖರೀ ಜ್ಞೇಯಾ ಅಪಾಮಾರ್ಗೋ ಮಯೂರಕಃ ॥ ೧,೨೦೪.

ಶಾಲ್ಮಲಿಯ ರಸವನ್ನು ಮೊಚರ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಪ್ರತ್ಯಕ್ಪುಷ್ಪಿ, ಖರಿ, ಅಪಾಮಾರ್ಗ ಮತ್ತು ಮಯೂರಕ ಕೂಡ ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಸಿಂಹಾಸ್ಯವೃಷವಾಸಾಕಮಾಟರೂಷಕಮಾದಿಶೇತ್ । ಜೀವಕೋ ಜೀವಶಾಕಶ್ಚ ಕರ್ಬುರಞ್ಚ ಶಟೀಂ ವಿದುಃ ॥ ೧,೨೦೪.

ಸಿಂಹಾಸ್ಯ, ವೃಷವಾಸಾ, ಮಾಟರೂಷಕವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾರೆ; ಜೀವಕ, ಜೀವಶಾಕ, ಕರ್ಬುರ ಮತ್ತು ಶಟಿ ಎಂಬುವುಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ.

ಕಟ್ಫಲಂ ಸೋಮವೃಕ್ಷಃ ಸ್ಯಾದಗ್ನಿಗನ್ಧಾ ಸುಗನ್ಧಿಕಾ । ಶತಾಙ್ಗಂ ಶತಪುಷ್ಪಾ ಚ ಮಿಂಸಿರ್ಮಧುರಿಕಾಮತಾ ॥ ೧,೨೦೪.

ಕಟ್ಫಲ, ಸೋಮವೃಕ್ಷ, ಅಗ್ನಿಗಂಧಾ, ಸುಗಂಧಿಕಾ; ಶತಾಂಗ, ಶತಪುಷ್ಪ, ಮಿಂಸಿರ್ ಮತ್ತು ಮಧುರಿಕಾ ಕೂಡ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

ಜ್ಞೇಯಂ ಪುಷ್ಕರಮೂಲಞ್ಚ ಪುಷ್ಕರಂ ಪುಷ್ಕರಾಹ್ವಯಮ್ । ಯಾಸೋಽಥ ಧನ್ವಯಾಸಶ್ಚ ದುಷ್ಪರ್ಶೋಽಥ ದುರಾಲಭಾ ॥ ೧,೨೦೪.

ಪುಷ್ಕರಮೂಲ, ಪುಷ್ಕರ ಮತ್ತು ಪುಷ್ಕರಾಹ್ವಯ ಎಂಬುವುಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಯಾಸ, ಧನ್ವಯಾಸ, ದುಷ್ಪರ್ಷ ಮತ್ತು ದುರಾಲಭ ಕೂಡ ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿವೆ.

ವಾಕುಚೀ ಸೋಮರಾಜೀ ಚ ಸೋಮವಲ್ಲೀತಿ ಕೀರ್ತಿತಾ । ಮಾರ್ಕವಃ ಕೇಶರಾಜಶ್ಚ ಭೃಙ್ಗರಾಜೋ ನಿಗದ್ಯತೇ ॥ ೧,೨೦೪.

ವಾಕುಚಿ, ಸೋಮರಾಜಿ ಮತ್ತು ಸೋಮವಲ್ಲಿಯನ್ನು ಹೆಸರು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ; ಮಾರ್ಕವ, ಕೇಶರಾಜ ಮತ್ತು ಭೃಂಗರಾಜ ಕೂಡ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

ಪ್ರೋಕ್ತಸ್ತ್ವೇಡಗಜಸ್ತಜ್ಜ್ಞೈಶ್ಚಕ್ರಮರ್ದಕಸಂಜ್ಞಖಃ । ಸುರಙ್ಗೀತಗರಃ ಸ್ನಾಯುಃ ಕಲನಾಶಾ ತು ವಾಯಸೀ ॥ ೧,೨೦೪.

ವೇದಗಜವನ್ನು ತಜ್ಞರು ಚಕ್ರಮರ್ಧಕ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಸುರಂಗಿಯನ್ನು ತಗರ ಎಂದು, ಅದರ ಸ್ನಾಯುವನ್ನು ಕಲನಾಶಾ ಎಂದು, ವಾಯಸಿಯನ್ನು ಮತ್ತೊಂದು ಹೆಸರಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಮಹಾಕಾಲಃ ಸ್ಮೃತೋ ಬೇಲಸ್ತಣ್ಡುಲೀಯೋ ಘನಸ್ತನಃ । ಇಕ್ಷ್ವಾಕುಸ್ತಿಕ್ತತುಮ್ಬೀ ಸ್ಯಾತ್ತಿಕ್ತಾಲಬುರ್ನಿಗದ್ಯತೇ ॥ ೧,೨೦೪.

ಮಹಾಕಾಲವನ್ನು ಬೆಲ ಎಂದು, ತಂಡುಳಿಯನ್ನು ಘನಸ್ತನ ಎಂದು, ಇಕ್ಷ್ವಾಕುವನ್ನು ಕರಳಹುಣಸೆ ಎಂದು, ತಿಕ್ತಾಲಬು ಕೂಡ ಇದೇ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಧಾಮಾರ್ಗವೋಽಥ ಕೋಷಾತಕ್ಯಥ ಯಾಮಿನೀ । ವಿದ್ಯಾತ್ಕೋಶತಕೀಭೇದಂ ಕೃತಭೇದನಸಂಜ್ಞಕಾ ॥ ೧,೨೦೪.

ಧಾಮಾರ್ಗವ, ಕೊಷಾತಕಿ ಮತ್ತು ಯಾಮಿನಿಯನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಕೊಷಾತಕಿಯ ವಿವಿಧ ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಕೃತಭೇದನ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ತಥಾ ಜೀಮೂತಕಾಖ್ಯಾ ಚ ಖುಡ್ಡಾಕೋ ದೇವತಾಡಕಃ । ಗೃಧ್ರನಖೀ ಗೃಧ್ರನಖೀ ಹಿಙ್ಗುಕಾಕಾದನೀ ಮತಾ ॥ ೧,೨೦೪.

ಅದೇ ರೀತಿ ಜಿಮೂತವನ್ನು ಕೂಡ ಖುಡ್ಡಾಕ ಅಥವಾ ದೇವತಾಡಕ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಗೃಹಧ್ರನಖಿ ಎಂಬ ಹೆಸರೂ ಇದೆ, ಹಿಂಗುಕಾಕಾದನಿ ಎಂಬ ಹೆಸರೂ ಇದೆ.

ಅಶ್ವಾರಿಶ್ಚೈವ ಬೋದ್ಧವ್ಯಃ ಕರವೀರೋಽಶ್ವಮಾರಕಃ । ಸಿನ್ಧುಃ ಸೈನ್ಧವಸಿನ್ಧೂತ್ಥಮಣಿಮನ್ಥಮುದಾಹೃತಮ್ ॥ ೧,೨೦೪.

ಅಶ್ವಾರಿ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಕರವೀರವನ್ನು ಅಶ್ವಮಾರಕ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಸಿಂಧು, ಸೈಂಧವ, ಸಿಂಧೂತ್ಥ ಎಂಬುವುಗಳೆಲ್ಲಾ ಮಣಿಮಂಥಕ್ಕೆ ಹೆಸರುಗಳು.

ಕ್ಷಾರೋ ಯವಾಗ್ರಜಶ್ಚೈವ ಯವಕ್ಷಾರೋಽಭಿಧೀಯತೇ । ಸರ್ಜಿಕಾ ಸರ್ಜಿಕಾಕ್ಷಾರೋ ದ್ವಿತೀಯಃ ಪರಿಕೀರ್ತಿತಃ ॥ ೧,೨೦೪.

ಕ್ಷಾರ ಮತ್ತು ಯವಾಗ್ರಜ ಎರಡನ್ನೂ ಯವಕ್ಷಾರ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಸರ್ಜಿಕ ಮತ್ತು ಸರ್ಜಿಕಾಕ್ಷಾರ ಎರಡನ್ನೂ ಎರಡನೇ ವಿಧ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಕಾಶೀಶಂ ಪುಷ್ಪಕಾಶೀಶಂ ವಿಜ್ಞೇಯಂ ನೇತ್ತ್ರಭೇಷಜಮ್ । ಧಾತುಕಾಶೀಶಕಾಶೀ ಚ ಸಂಜ್ಞೇಯಂ ತಚ್ಚ ಕೀರ್ತಿತಮ್ ॥ ೧,೨೦೪.

ಕಾಶೀಶ ಮತ್ತು ಪುಷ್ಪಕಾಶೀಶವನ್ನು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಔಷಧಿ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಧಾತುಕಾಶೀಶ ಮತ್ತು ಕಾಶೀ ಕೂಡ ಇದೇ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

ಸೌರಾಷ್ಟ್ರೀ ಮೃತ್ತಿಕಾಕ್ಷಾರಂ ಕಾಕ್ಷೀ ವೈ ಪಙ್ಕಪರ್ಪಟೀ । ವಿದ್ಯಾತ್ಸಮಾಕ್ಷಿಕಂ ಧಾತು ತಾಪ್ಯಂ ತಾಪ್ಯುತ್ಥಸಮ್ಭವಮ್ ॥ ೧,೨೦೪.

ಸೌರಾಷ್ಟ್ರೀ ಎಂಬುದು ಮಣ್ಣಿನ ಕ್ಷಾರ. ಕಾಕ್ಷಿಯನ್ನು ಪಂಕಪರ್ಪಟಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಸಮಾಕ್ಷಿಕ ಎಂಬುದು ಒಂದು ಲೋಹ, ತಾಪ್ಯ ಎಂಬುದು ತಾಪ್ಯುತ್‌ನಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಶಿಲಾ ಮನಃ ಶಿಲಾ ಜ್ಞೇಯಾ ನೇಪಾಲೀ ಕುಲಟೀತಿ ಚ । ಆಲಂ ಮನಸ್ತಾಲಕಂ ವಾ ಹರಿತಾಲಂ ವಿನಿರ್ದಿಶೇತ್ ॥ ೧,೨೦೪.

ಶಿಲಾ ಮತ್ತು ಮನಃಶಿಲಾ ಎಂಬುವುಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ನೇಪಾಳಿ ಮತ್ತು ಕುಳಟಿ ಎಂಬ ಹೆಸರೂ ಇದೆ. ಆಲ ಅಥವಾ ಮನಸ್ತಾಲಕವನ್ನು ಹರಿತಾಲ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಗನ್ಧಕೋ ಗನ್ಧಪಾಷಾಣೋ ರಸಃ ಪಾರದ ಉಚ್ಯತೇ । ತಾಮ್ರಮೌದುಮ್ಬರಂ ಶುಲ್ಬಂ ವಿದ್ಯಾನ್ಮ್ಲೇಚ್ಛಮುಖಂ ತಥಾ ॥ ೧,೨೦೪.

ಗಂಧಕವನ್ನು ಗಂಧಪಾಷಾಣ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ರಸವೆಂದರೆ ಪಾರದು. ತಾಮ್ರಮೌದುಂಬರ ಮತ್ತು ಶುಲ್ಬ ಎಂಬ ಹೆಸರೂ ಇದೆ, ಮ್ಲೆಚ್ಚಮುಖ ಕೂಡ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಅದ್ರಿಸಾರಸ್ತ್ವಯಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣಂ ಲೋಹಕಞ್ಚಾಪಿ ಕಥ್ಯತೇ । ಮಾಕ್ಷಿಕಂ ಮಧು ಚ ಕ್ಷೌದ್ರಂ ತಚ್ಚ ಪುಷ್ಪರಸಂ ಸ್ಮೃತಮ್ ॥ ೧,೨೦೪.

ಅದ್ರಿಸಾರ ಎಂದರೆ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಕಬ್ಬಿಣ, ಅದನ್ನು ಲೋಹಕಂಚ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಮಾಕ್ಷಿಕ, ಮದು ಮತ್ತು ಕ್ಷೌದ್ರ ಎಂಬುವುಗಳನ್ನೂ ಹೂವಿನ ರಸವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಜ್ಯೇಷ್ಠನ್ತು ಸೋದಕಂ ತತ್ಸ್ಯಾತ್ಕಾಞ್ಜಿಕನ್ತು ಸುವೀರಕಮ್ । ಸೀತಾ ಸಿತೋಪಲಾ ಚೈವ ಮತ್ಸ್ಯಣ್ಡೀಶರ್ಕರಾ ಸ್ಮೃತಾ ॥ ೧,೨೦೪.

ಜ್ಯೇಷ್ಠವನ್ನು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಹಾಕಿದರೆ ಕಾಂಜಿಕ ಅಥವಾ ಸುವೀರಕ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಸೀತಾ, ಸಿತೋಪಲಾ ಮತ್ತು ಮತ್ಸ್ಯಂಡಿ ಎಂಬುವುಗಳು ಸಕ್ಕರೆ ಪ್ರಕಾರಗಳು.

ತ್ವಗೇಲಾಪತ್ರಕೈಸ್ತುಲ್ಯೈಸ್ತ್ರಿಸುಗನ್ಧಿ ತ್ರಿಜಾತಕಮ್ । ನಾಗಕೇಶರಸಂಯುಕ್ತಂ ತಚ್ಚತುರ್ಜಾತಮಿಷ್ಯತೇ ॥ ೧,೨೦೪.

ತ್ವಕ್, ಏಲಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಪತ್ತ್ರವನ್ನು ಸಮಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿದರೆ ತ್ರಿಸುಗಂಧಿ ಅಥವಾ ತ್ರಿಜಾತಕ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ ನಾಗಕೇಶರವನ್ನು ಸೇರಿಸಿದರೆ ಚತುರ್ಜಾತ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಪಿಪ್ಪಲೀ ಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲಂ ಚವ್ಯಚಿತ್ರಕನಾಗರೈಃ । ಕಥಿತಂ ಪಞ್ಚಕೋಲಞ್ಚ ಕೋಲಕಂ ಕೋಲಸಂಜ್ಞಯಾ ॥ ೧,೨೦೪.

ಪಿಪ್ಪಳಿ, ಪಿಪ್ಪಳಿಮೂಲ, ಚವ್ಯ, ಚಿತ್ರಕ ಮತ್ತು ಶುಂಠಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಪಂಚಕೋಲ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕೊಲಕ ಎಂಬ ಹೆಸರೂ ಇದೆ.

ಪ್ರಿಯಙ್ಗುಃ ಕಙ್ಗುಕಾ ಜ್ಞೇಯಾ ಕೋರದೂಷಶ್ಚ ಕೋದ್ರವಃ । ತ್ರಿಪುಟಃ ಪುಟಸಂಜ್ಞಶ್ಚ ಕಲಾಪೋ ಲಙ್ಗಕೋ ಮತಃ ॥ ೧,೨೦೪.

ಪ್ರಿಯಂಗುವನ್ನು ಕಂಗುಕ ಎಂದು, ಕೊರದುಷವನ್ನು ಕೊಡ್ರವ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ತ್ರಿಪುಟವನ್ನು ಪುಟ ಎಂದು, ಕಲಾಪವನ್ನು ಲಂಗಕ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಸತೀನೋ ವರ್ತುಲಶ್ಚೈವ ವೇಣುಶ್ಚಾಪಿ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಃ । ಪಿಚುಕಂ ಪಿತಲಂ ಚಾಕ್ಷಂ ಬಿಡಾಲಪದಕಂ ತಥಾ ॥ ೧,೨೦೪.

ಸತೀನ ಮತ್ತು ವರ್ತುಲ ಎಂಬುವುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ವೇಣು ಕೂಡ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪಿಚುಕ, ಪಿತಲ, ಚಾಕ್ಷ ಮತ್ತು ಬಿಳಾಳಪದಕ ಎಂಬ ಹೆಸರೂ ಇದೆ.