ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ವ್ಯೋಷಂ ಕಟುತ್ರಯಂ ವಿದ್ಯಾತ್ತ್ರ್ಯೂಷಣಂ ತಚ್ಚ ಕೀರ್ತ್ಯತೇ । ಲಾಙ್ಗಲೀ ಹಲಿನೀ ಚ ಸ್ಯಾಚ್ಛೇಯಸೀ ಗಜ ಪಿಪ್ಪಲೀ ॥ ೧,೨೦೪.

ವ್ಯೋಷ ಎಂಬುದು ಮೂರು ಬಗೆಯ ಕಹಿ ಪದಾರ್ಥಗಳೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು, ಅದನ್ನು ತ್ರ್ಯೂಷಣ ಎಂದು ಕೂಡ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಲಾಂಗಲಿ ಎಂಬುದು ಹಲಿನಿ, ಚೇಯಸಿ ಎಂಬುದು ಗಜಪಿಪ್ಪಲಿ.

ತ್ರಾಯನ್ತೀ ತ್ರಾಯಮಾಣಾ ಸ್ಯಾದುತ್ಸಾಯಾ ಸುವಹಾ ಸ್ಮೃತಾ । ಚಿತ್ರಕಃ ಸ್ಯಾಚ್ಛಿಖೀ ವಹ್ನಿರಗ್ನಿಸಂಜ್ಞಾಭಿರುಚ್ಯತೇ ॥ ೧,೨೦೪.

ತ್ರಾಯಂತಿ ಎಂಬುದು ತ್ರಾಯಮಾಣಾ, ಉತ್ಸಾಯ ಎಂಬುದು ಸುವಹಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಚಿತ್ರಕ ಎಂಬುದು ಶಿಖಿ, ವಹ್ನಿ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕೂಡ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.

ಷಡ್ಗ್ರನ್ಥೋಗ್ರಾ ವಚಾ ಜ್ಞೇಯಾ ಶ್ವೇತಾ ಹೈಮವತೀತಿ ಚ । ಕುಟಜೋ ವೃಕ್ಷಕಃ ಶಕ್ರೋ ವತ್ಸಕೋ ಗಿರಿಮಾಲ್ಲಿಕಾ ॥ ೧,೨೦೪.

ಷಡ್ಗ್ರಂಥ ಎಂಬುದು ಉಗ್ರಾ ಮತ್ತು ವಚಾ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ; ಶ್ವೇತಾ ಎಂಬುದು ಹೈಮವತಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಕುಟಜ, ವೃಕ್ಷಕ, ಶಕ್ರ, ವತ್ಸಕ ಮತ್ತು ಗಿರಿಮಾಲ್ಲಿಕಾ ಎಂಬ ಸಸ್ಯಗಳೂ ಇವೆ.

ಕಲಿಙ್ಗೇನ್ದ್ರಯವಾರಿಷ್ಟಂ ತಸ್ಯ ಬೀಜಾನಿ ಲಕ್ಷಯೇತ್ । ಮುಸ್ತಕ್ತೋ ಮೇಘನಾಮಾ ಸ್ಯಾತ್ಕೌನ್ತೀ ಜ್ಞೇಯಾ ಹರೇಣುಕಾ ॥ ೧,೨೦೪.

ಕಲಿಂಗ, ಇಂದ್ರಯವ ಮತ್ತು ಆರಿಷ್ಟ ಎಂಬ ಸಸ್ಯಗಳ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಬೇಕು; ಮುಸ್ತಕ ಎಂಬುದು ಮೇಘನಾಮ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಕೌಂತಿ ಎಂಬುದು ಹರೇಣುಕ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಏಲಾ ಚ ಬಹುಲಾ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಸೂಕ್ಷ್ಮೈಲಾ ಚ ತಥಾ ತ್ರುಟಿಃ । ಪದ್ಮಾ ಭಾರ್ಙ್ಗೋ ತಥಾ ಕಾಞ್ಜೀ ಜ್ಞೇಯಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಯಷ್ಟಿಕಾ ॥ ೧,೨೦೪.

ಏಲ ಎಂಬುದು ಬಹುಳಾ, ಸೂಕ್ಷ್ಮೇಲ ಎಂಬುದು ತ್ರುಟಿ; ಪದ್ಮಾ, ಭಾರ್ಙ್ಗ, ಕಾಂಜಿ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಯಷ್ಟಿಕಾ ಎಂಬ ಸಸ್ಯಗಳೂ ಇದ್ದವೆ.

ಮೂರ್ವಾ ಮಧುರಸಾ ಜ್ಞೇಯಾ ತೇಜನೀ ತಿಕ್ತವಲ್ಲಿಕಾ । ಮಹಾನಿಮ್ಬೋ ಬೃಹನ್ನಿಮ್ಬೋ ದೀಪ್ಯಕಃ ಸ್ಯಾದ್ಯವಾನಿಕಾ ॥ ೧,೨೦೪.

ಮೂರ್ವಾ ಎಂಬುದು ಮಧುರಸಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ತೇಜನಿ ಎಂಬುದು ತಿಕ್ತವಲ್ಲಿಕಾ; ಮಹಾನಿಂಬ ಎಂಬುದು ಬೃಹನ್ನಿಂಬ; ದೀಪ್ಯಕ ಎಂಬುದು ಯವಾನಿಕಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

ವಿಡಙ್ಗಂ ಕ್ರಿಮಶತ್ರುಃ ಸ್ಯಾದ್ರಾಮಠಂ ಹಿಙ್ಗುರುಚ್ಯತೇ । ಅಜಾಜೀ ಜೀರಕಂ ಜ್ಞೇಯಾ ಕಾರವೀ ಚೋಪಕುಞ್ಚಿಕಾ ॥ ೧,೨೦೪.

ವಿಡಂಗ ಎಂಬುದು ಹುಳಗಳ ಶತ್ರು; ರಾಮಠ ಎಂಬುದು ಹಿಂಗು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಅಜಾಜಿ ಎಂಬುದು ಜೀರಕ; ಕಾರವಿ ಎಂಬುದು ಉಪಕುಂಚಿಕ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.

ವಿಜ್ಞೇಯಾ ಕಟುಕಾ ತಿಕ್ತಾ ತಥಾ ಕಟುಕರೋಹಿಣೀ । ತಗರಂ ಸ್ಯಾನ್ನತಂ ವಕ್ರಂ ಚೋಚಂ ತ್ವಚವರಾಙ್ಗಕಮ್ ॥ ೧,೨೦೪.

ಕಟುಕಾ, ತಿಕ್ತಾ ಮತ್ತು ಕಟುಕ ರೋಹಿಣಿ ಎಂಬುವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ತಗರವು ಸ್ವಲ್ಪ ವಕ್ರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ, ವಕ್ರ ಎಂಬುದು ಬಾಗಿದ ರೀತಿಯದು, ಕೋಚ ಎಂಬುದು ತ್ವಚಾವರಾಂಗಕ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.

ಉದೀಚ್ಯಂ ಬಾಲಕಂ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ಹ್ರೀಬೇರಂ ಚಾಮ್ಬುನಾಮಭಿಃ । ಪತ್ರಕಂ ದಲಸಂಜ್ಞಾಭಿಶ್ಚಾರಕಂ ತಸ್ಕರಾಹ್ವಯಮ್ ॥ ೧,೨೦೪.

ಉದೀಚ್ಯ ಎಂಬುದನ್ನು ಬಾಲಕ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಹ್ರೀಬೆರ ಎಂಬುದು ನೀರಿನ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಪತ್ರಕ ಎಂಬುದನ್ನು ದಲಸಂಜ್ಞಾ ಎಂದೂ, ಚಾರಕ ಎಂಬುದನ್ನು ತಸ್ಕರ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಹೇಮಾಭಂ ನಾಗಸಂಜ್ಞಾಭಿರ್ನಾಗಕೇಶರ ಉಚ್ಯತೇ । ಅಸೃಕ್ಕುಙ್ಕುಮಮಾಖ್ಯಾತಂ ತಥಾ ಕಾಶ್ಮೀರಬಾಹ್ಲಿಕಮ್ ॥ ೧,೨೦೪.

ಹೇಮಾಭ ಎಂಬುದನ್ನು ನಾಗ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ನಾಗಕೇಶರ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ರಕ್ತಕುಂಕುಮ, ಕಾಶ್ಮೀರ ಮತ್ತು ಬಹ್ಲಿಕ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕೂಡಿವೆ.

ಅಯೋ ಲೋಹಂ ಸಮುದ್ದಿಷ್ಟಂ ಯೌಗಿಕೈರ್ಲೋಹನಾಮಭಿಃ । ಪುರಂ ಕುಟನಟಂ ವಿದ್ಯಾನ್ಮಹಿಷಾಕ್ಷಃ ಪಲಙ್ಕಷಾ ॥ ೧,೨೦೪.

ಅಯಸ್ಸು ಎಂಬುದನ್ನು ಲೋಹ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಪುರ, ಕುಟನಟ, ಮಹಿಷಾಕ್ಷ ಮತ್ತು ಪಲಂಕಷ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನೂ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

ಕಾಶ್ಮರೀ ಕಟ್ಫಲಾ ಜ್ಞೇಯಾ ಶ್ರೀಪರ್ಣೋ ಚೇತಿ ಕೀರ್ತಿತಾ । ಶಲ್ಲಕೀ ಗಜಭಕ್ಷ್ಯಾ ಚ ಪತ್ರೀ ಚ ಸುರಭೀ ಸ್ತ್ರವಃ ॥ ೧,೨೦೪.

ಕಾಶ್ಮರಿ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಟ್ಫಲ ಎಂದು, ಶ್ರೀಪರ್ಣ ಎಂಬುದನ್ನು ಕೂಡಾ ಹಾಗೆ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಶಲ್ಲಕಿ, ಗಜಭಕ್ಷ್ಯ, ಪತ್ರಿ ಮತ್ತು ಸುರಭಿಸ್ರವ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನೂ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಧಾತ್ರೀಮಾಮಲಕೀಂ ವಿದ್ಯಾದಕ್ಷಶ್ಚೈವ ವಿಭೀತಕಃ । ಪಥ್ಯಾಭಯಾ ಚ ವಿಜ್ಞೇಯಾ ಪೂತನಾ ಚ ಹರೀತಕೀ ॥ ೧,೨೦೪.

ಧಾತ್ರೀ ಎಂಬುದನ್ನು ಆಮಲಕಿಯಾಗಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು, ವಿಭೀತಕವನ್ನು ಅಕ್ಷ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಪಥ್ಯಾ ಎಂಬುದು ಅಭಯ, ಪೂತನಾ ಎಂಬುದು ಹರೀತಕಿ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ತ್ರಿಫಲಾ ಫಲಮೇವೋಕ್ತಾ ತಚ್ಚ ಜ್ಞೇಯಂ ಫಲತ್ರಿಕಮ್ । ಉದಕೀರ್ಯೋ ದೀರ್ಘವೃನ್ತಃ ಕರಞ್ಜಶ್ಚೇತಿ ಕೀರ್ತಿತಃ ॥ ೧,೨೦೪.

ತ್ರಿಫಲಾ ಎಂಬುದು ಹಣ್ಣುಗಳ ತ್ರಯ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಉಡಕೀರ್ಯ, ದೀರ್ಘವೃಂತ ಎಂಬುದನ್ನು ಕರಂಜ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಯಷ್ಟೀ ಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಯಂ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ಮದುಕಂ ಮಧುಯಷ್ಟಿಕಾ । ಧಾತಕೀ ತಾಮ್ರಪರ್ಣೋ ಸ್ಯಾತ್ಸಮಙ್ಗಾ ಕುಞ್ಜರಾ ಮತಾ ॥ ೧,೨೦೪.

ಯಷ್ಟಿ ಎಂಬುದನ್ನು ಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಯ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಮದುಕ ಎಂಬುದು ಮಧುಯಷ್ಟಿಕ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಧಾತಕಿ ಎಂಬುದು ತಾಮ್ರಪರ್ಣ, ಸಮಂಗ ಎಂಬುದನ್ನು ಕುಂಜರ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಸಿತಂ ಮಲಯಜಂ ಶೀತಂ ಗೋಶೀರ್ಷಂ ಸಿತಚನ್ದನಮ್ । ವಿದ್ಯಾದ್ರಕ್ತಂ ಚನ್ದನಂ ಚ ದ್ವಿತೀಯಂ ರಕ್ತಚನ್ದನಮ್ ॥ ೧,೨೦೪.

ಸಿತ ಎಂಬುದು ಮಲಯಜ, ಅದು ತಂಪಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಗೋಶೀರ್ಷ ಎಂಬುದು ಬಿಳಿ ಚಂದನ. ರಕ್ತ ಎಂಬುದು ಚಂದನ, ಎರಡನೆಯದು ರಕ್ತಚಂದನ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಕಾಕೋಲೀ ಚ ಸ್ಮೃತಾ ವೀರಾ ವಯಸ್ಯಾ ಚಾರ್ಕಪುಷ್ಪಿಕಾ । ಶೃಙ್ಗೀ ಕರ್ಕಟಶೃಙ್ಗೀ ಚ ಮಹಾಘೋಷಾ ಚ ಕೀರ್ತಿತಾ ॥ ೧,೨೦೪.

ಕಾಕೋಳಿ ಎಂಬುದನ್ನು ವೀರ ಎಂದು, ವಯಸ್ಯ ಎಂಬುದನ್ನು ಅರ್ಕಪುಷ್ಪಿಕ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಶೃಂಗಿ, ಕರ್ಕಟಶೃಂಗಿ ಮತ್ತು ಮಹಾಘೋಷ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನೂ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ತುಗಾಕ್ಷೀರೀ ಶುಭಾ ವಾಂಶೀ ವಿಜ್ಞೇಯಾ ವಂಶಲೋಚನಾ । ಮೃದ್ವಿಕಾ ಚ ಸ್ಮೃತಾ ದ್ರಾಕ್ಷಾ ತಥಾ ಗೋಸ್ತನಿಕಾ ಮತಾ ॥ ೧,೨೦೪.

ತುಗಾಕ್ಷಿರಿ, ಶುಭವಾದ ವಾಂಶಿ ಎಂಬುದನ್ನು ವಂಶಲೋಚನ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಮೃದ್ವಿಕಾ ಎಂಬುದು ದ್ರಾಕ್ಷ ಎಂದು, ಗೋಸ್ತನಿಕ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಸ್ಯಾದುಶೀರಂ ಮೃಣಾಲಞ್ಚ ಸೇವ್ಯಂ ಲಾಮಜ್ಜಕಂ ತಥಾ । ಸಾರಞ್ಚ ಗೋಪವಲ್ಲೀ ಚ ಗೋಪೀ ಭದ್ರಾ ಚ ಕಥ್ಯತೇ ॥ ೧,೨೦೪.

ಉಶೀರ ಮತ್ತು ಮೃಣಾಲ ಎಂಬುವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು, ಸೇವ್ಯ ಮತ್ತು ಲಾಮಜ್ಜಕ ಕೂಡಾ. ಸಾರ, ಗೋಪವಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಗೋಪಿ ಭದ್ರ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನೂ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ದನ್ತೀ ಕಟಙ್ಕಟೇರೀ ಚ ಜ್ಞೇಯಾ ದಾರುನಿಶೇತಿ ಚ । ಹರಿದ್ರಾ ರಜನೀ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಪೀತಿಕಾ ರಾತ್ರಿನಾಮಿಕಾ ॥ ೧,೨೦೪.

ದಂತಿ ಮತ್ತು ಕಟಂಕಟೇರಿ ಎಂಬುವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು, ದಾರುನಿಶ ಕೂಡಾ. ಹರಿದ್ರಾ ಎಂಬುದನ್ನು ರಜನಿ, ಪೀತಿಕೆಯನ್ನು ರಾತ್ರಿನಾಮಿಕಾ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ವೃಕ್ಷಾದನೀ ಛಿನ್ನರುಹಾ ನೀಲವಲ್ಲೀ ರಸಾಮೃತಾ । ವಸುಕೋಟಶ್ಚ ವಿಜ್ಞೇಯೋ ವಾಶಿರಃ ಕಾಮ್ಪಿಲ್ಲೋ ಮತಃ ॥ ೧,೨೦೪.

ವೃಕ್ಷಾದನಿ, ಚಿನ್ನರುಹ, ನೀಲವಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ರಸಾಮೃತ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನೂ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ವಸುಕೋಟ ಎಂಬುದು, ವಾಶಿರ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಾಂಪಿಲ್ಲ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಪಾಷಾಣಭೇದಕೋಽರಿಷ್ಟೋ ಹ್ಯಸ್ಮಭಿತ್ಕುಟ್ಟಭೇದಕಃ । ಘಣ್ಟಾಕಃ ಶುಷ್ಕಕೋ ಜ್ಞೇಯೋ ವಚೋಽಥ ಸೂಚಕೋ ಮತಃ ॥ ೧,೨೦೪.

ಪಾಷಾಣಭೇದಕ, ಅರಿಷ್ಟ ಮತ್ತು ಕುಟ್ಟಭೇದಕ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನೂ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಘಂಟಾಕ ಮತ್ತು ಶುಷ್ಕಕ, ವಚ ಮತ್ತು ಸೂಚಕ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಸುರಸೋ ಬೀಜಕಶ್ಚೈವ ಪೀತಶಾಲೋಽಭಿಧೀಯೇತ । ವಜ್ರವೃಕ್ಷೋ ಮಹಾವೃಕ್ಷಃ ಸ್ನುಹೀ ಸ್ನುಕ್ಚ ಸುಧಾ ಗುಡಾ ॥ ೧,೨೦೪.

ಸುರಸ ಮತ್ತು ಬೀಜಕ, ಪೀತಶಾಲ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನೂ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ. ವಜ್ರವೃಕ್ಷ, ಮಹಾವೃಕ್ಷ, ಸ್ನುಹಿ, ಸ್ನುಕ, ಸುಧಾ ಮತ್ತು ಗುಡ ಎಂಬುವುಗಳೂ ಸೇರಿವೆ.

ತುಲಸೀಂ ಸುರಸಾಂ ವಿದ್ಯಾದುಪಸ್ಥೇತಿ ಚ ಕಥ್ಯತೇ । ಕುಠೇರಕೋಽಪ್ಯರ್ಜುನಕಃ ಪರ್ಣೋ ಸೌಗನ್ಧಿಪರ್ಣಿಕ್ರಃ ॥ ೧,೨೦೪.

ತುಳಸಿಯನ್ನು ಸುರಸ ಎಂದು, ಉಪಸ್ಥ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕುಠೇರಕ, ಅರ್ಜುನಕ, ಪರ್ಣ ಮತ್ತು ಸೌಗಂಧಿಪರ್ಣಿಕ್ರ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನೂ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ನೀಲಶ್ಚ ಸಿನ್ಧುವಾರಶ್ಚ ನಿರ್ಗುಣ್ಡೀತಿ ಸುಗನ್ಧಿಕಾ । ಜ್ಞೇಯಾ ಸುಗನ್ಧಿಪರ್ಣೋತಿ ವಾಸನ್ತೀ ಕುಲಜೇತಿ ಚ ॥ ೧,೨೦೪.

ನೀಲ ಮತ್ತು ಸಿಂಧುವಾರ, ನಿರ್ಗುಂಡಿ ಎಂಬುದು ಸುಗಂಧಿ. ಸುಗಂಧಿಪರ್ಣೋತಿ, ವಾಸಂತಿ ಮತ್ತು ಕುಲಜ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನೂ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

ಕಾಲೀಯಕಂ ಪೀತಕಾಷ್ಠಂ ಕತಕಾಖ್ಯಃ ಪುನಃ ಸ್ಮೃತಃ । ಗಾಯತ್ರೀಖದಿರೋ ಜ್ಞೇಯಸ್ತದ್ಭೇದಃ ಕನ್ದರೋ ಮತಃ ॥ ೧,೨೦೪.

ಕಾಳೀಯಕ ಎಂಬುದು ಹಳದಿ ಮರ, ಅದನ್ನು ಕಟಕ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಗಾಯತ್ರೀ ಖದಿರ ಎಂಬುದು ಕೂಡ ಇದೆ, ಅದರ ಬೇರೆ ರೂಪವನ್ನು ಕಂದರ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಇನ್ದೀ ವರಂ ಕುವಲಯಂ ಪದ್ಮಂ ನೀಲೋತ್ಪಲಂ ಸ್ಮೃತಮ್ । ಸೌಗನ್ಧಿಕಂ ಶತದಲಮಬ್ಜಂ ಕಮಲಮುಚ್ಯತೇ ॥ ೧,೨೦೪.

ಇಂದೀವರ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದದು, ಕುವಲಯ ಎಂದರೆ ನೀಲಿ ತಾವರೆ, ಪದ್ಮ ಎಂದರೆ ತಾವರೆ, ನೀಲೋತ್ಪಲ ಎಂದೂ ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ. ಸೌಗಂಧಿಕ, ಶತದಳ, ಅಬ್ಜ ಮತ್ತು ಕಮಲ ಎಂಬುವು ಕೂಡ ತಾವರೆಗೂ ಹೆಸರುಗಳಾಗಿವೆ.

ಅಜವರ್ಣೋ ಭವೇದೂರ್ಜೋ ವಾಜಿಕರ್ಣೋಽಶ್ವಕರ್ಣಕಃ । ಶ್ಲೇಷ್ಮಾನ್ತಕಸ್ತಥಾ ಶೇಲುರ್ಬಹುವಾರಶ್ಚ ಕಥ್ಯತೇ ॥ ೧,೨೦೪.

ಅಜವರ್ಣ ಎಂಬುದು ಊರ್ಜ ಎಂದು, ವಾಜಿಕರ್ಣ ಎಂಬುದು ಅಶ್ವಕರ್ಣಕ ಎಂದು, ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಂತಕ, ಶೇಲೂರು ಮತ್ತು ಬಹುವಾರ ಎಂಬುವುಗಳೂ ಕೂಡ ಹೇಳಲಾಗಿವೆ.

ಸುನನ್ದಕಃ ಕಕುದ್ಭದ್ರಂ ಛತ್ರಾಕೀ ಛತ್ರಸಂಜ್ಞಕಾ । ಕಬರೀ ಕುಮ್ಭಕೋ ಧೃಷ್ಟಃ ಕ್ಷುದ್ವಿಧೋ ಧನಕೃತ್ತಥಾ ॥ ೧,೨೦೪.

ಸುನಂದಕ, ಕಕುದ್ಭದ್ರ, ಛತ್ರಾಕಿ ಮತ್ತು ಛತ್ರಸಂಜ್ಞಕ; ಕಬರಿ, ಕುಂಭಕ, ಧೃಷ್ಠ, ಕ್ಷುದ್ವಿಧ ಮತ್ತು ಧನಕೃತ ಎಂಬುವುಗಳೂ ಕೂಡ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ.