ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ದಕ್ಷಿಣೇ ಚ ಪುಟೇ ವಾಯುರ್ಹಿತೋ ಭೋಜನಮೈಥುನೇ । ಖಡ್ಗಹಸ್ತೋ ಜಯೇದ್ಯುದ್ಧೇ ರಿಪೂನ್ಕಾಮಸಮನ್ವಿತಃ ॥ ೧,೨೦೦.

ಬಲ ನಾಸಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಾಯು ಹರಿದರೆ ಊಟ ಮತ್ತು ಸಂಭೋಗ ಶುಭಕರ. ಖಡ್ಗ ಹಿಡಿದವನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಶತ್ರುಗಳನ್ನೂ ಕಾಮವನ್ನೂ ಜಯಿಸುತ್ತಾನೆ.

ವಾಮೇವ ಗಮನಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಸರ್ವಕಾರ್ಯೇಷು ಭೂಷಿತಮ್ । ವಾಯುರ್ವಹತಿ ತತ್ರಸ್ಥಃ ಪ್ರಶ್ರೋ ಭೂತಸ್ಯ ಶೋಭನಃ ॥ ೧,೨೦೦.

ಎಡಭಾಗಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದು ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅತ್ಯುತ್ತಮ. ಅಲ್ಲಿ ವಾಯು ಹರಿದರೆ ಫಲ ಶುಭಕರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಮಾಹೇನ್ದ್ರೇ ವಾರುಣೇ ವಾತೇ ಕೋಽಪಿ ದೋಷೋ ನ ಜಾಯತೇ । ಅನಾವೃಷ್ಟಿರ್ದಕ್ಷವಾಹೇ ವೃಷ್ಟಿಃ ಸ್ಯಾದ್ವಾಮವಾಹಕೇ ॥ ೧,೨೦೦.

ಮಹೇಂದ್ರ, ವರुण ಮತ್ತು ವಾತ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವ ದೋಷವೂ ಉಂಟಾಗದು. ಬಲಭಾಗಕ್ಕೆ ವಾಯು ಹರಿದರೆ ಬರಬರುತ್ತದೆ, ಎಡಭಾಗಕ್ಕೆ ಹರಿದರೆ ಮಳೆ ಬರುತ್ತದೆ.

ಶ್ರೀಗರುಡಮಹಾಪುರಾಣಮ್ ೨೦೧ ಧನ್ವನ್ತರಿರುವಾಚ । ಹಯಾಯುರ್ವೇದಮಾಖ್ಯಾಸ್ಯೇ ಹಯಂ ಸರ್ವಾರ್ಥಲಕ್ಷಣಮ್ । ಕಾಕತುಣ್ಡಃ ಕೃಷ್ಣಜಿಹ್ವೋ ವೃಕ್ಷಾಸ್ಯಶ್ಚೋಷ್ಣತಾಲುಕಃ ॥ ೧,೨೦೧.

ಧನ್ವಂತರಿ ಹೇಳಿದನು: ನಾನು ಕುದುರೆಗಳ ಆಯುರ್ವೇದವನ್ನು ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಕುದುರೆಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಕಾಗೆಯ ಮೂಗು, ಕಪ್ಪು ನಾಲಿಗೆ, ಮರದಂತೆ ಬಾಯಿಯು, ಬಾಯಿಯೊಳಗೆ ಉರಿ ಇರುವವನು.

ಕರಾಲೋ ಹೀನದನ್ತಶ್ಚ ಶೃಙ್ಗೀ ವಿರಲದನ್ತಕಃ । ಏಕಾಣ್ಡಶ್ಚೈವ ಜಾತಾಣ್ಡಃ ಕಞ್ಚುಕೀ ದ್ವಿಖುರೀ ಸ್ತನೀ ॥ ೧,೨೦೧.

ಭಯಾನಕ ಮುಖ, ಕಡಿಮೆ ಹಲ್ಲು, ಕೊಂಬು, ವಿರಳ ಹಲ್ಲು, ಒಂದು ವೃಷಣ, ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ ವೃಷಣ ಇರುವವನು, ಆವರಣವಿರುವವನು, ಎರಡು ಕಳುಗಳು, ಸ್ತನಗಳು ಇರುವವನು.

ಮಾರ್ಜಾರಪಾದೋ ವ್ಯಾಘ್ರಾಭಃ ಕುಷ್ಠವಿದ್ರಧಿಸನ್ನಿಭಃ । ಯಮಜೋ ವಾಮನಶ್ಚೈವ ಮಾರ್ಜಾರಃ ಕಪಿಲೋಚನಃ ॥ ೧,೨೦೧.

ಬೆಕ್ಕಿನ ಕಾಲು, ಹುಲಿ ಹೋಲಿಕೆಯ ರೂಪ, ಕುಷ್ಠರೋಗ ಅಥವಾ ಪುಂಡರೋಗ ಇರುವವನಂತೆ, ಯಮನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ, ಕುಡಿದ, ಬೆಕ್ಕಿನಂತೆ, ಕಪ್ಪು ಕಣ್ಣುಗಳಿರುವವನು.

ಏತದ್ದೋಷೀ ಹಯಸ್ತ್ಯಾಜ್ಯ ಉತ್ತಮೋಽಶ್ವಸ್ತುರುಷ್ಕಜಃ । ಮಧ್ಯಮಃ ಪಞ್ಚಹಸ್ತಶ್ಚ ಕನೀಯಾಂಶ್ಚ ತ್ರಿಹಸ್ತಕಃ ॥ ೧,೨೦೧.

ಈ ದೋಷಗಳು ಇರುವ ಕುದುರೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು. ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕುದುರೆ ತುರುಷ್ಕ ಜಾತಿಯದು. ಮಧ್ಯಮವಾದುದು ಐದು ಕೈಗಳಷ್ಟು ಉದ್ದ, ಚಿಕ್ಕದು ಮೂರು ಕೈಗಳಷ್ಟು ಉದ್ದ.

ಅಸಂಹತಾ ಯೇ ಚ ವಾಹಾ ಹ್ರಸ್ವಕರ್ಣಾಸ್ತಥೈವ ಚ । ಶಬಲಾಭಾಃ ಪ್ರಭಾವೇಷು ನ ದೀನಾಶ್ಚಿರಜೀವಿನಃ ॥ ೧,೨೦೧.

ಸರಿಯಾದ ಆಕಾರವಿಲ್ಲದ ಕುದುರೆಗಳು, ಚಿಕ್ಕ ಕಿವಿಯಿರುವವುಗಳು, ಕಲೆಗಳಿರುವವುಗಳು ದುರ್ಬಲವಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅವು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಬಾಳುತ್ತವೆ.

ರೇವನ್ತಪೂಜನಾದ್ಧೋಮಾದ್ರಕ್ಷ್ಯಾಶ್ಚ ದ್ವಿಜಭಾಜೇನಾತ್ । ಸರಲಂ ನಿಮ್ಬಪತ್ರಾಣಿ ಗುಗ್ಗುಲಂ ಸರ್ಷಪಾನ್ಘೃತಮ್? ॥ ೧,೨೦೧.

ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಹೋಮ ಮಾಡುವಾಗ, ನಿಂಬೆ ಎಲೆ, ಗುಗ್ಗುಲು, ಸಾಸಿವೆ ಎಣ್ಣೆ ಮತ್ತು ತುಪ್ಪವನ್ನು ಬಳಸಬೇಕು.

ತಿಲಞ್ಚೈವ ವಚಾಂ ಹಿಗುಂ ಬಧ್ನೀಯಾದ್ವಾಜಿನೋ ಗಲೇ । ಆಗನ್ತುಜಂ ದೋಷಜನ್ತು ವ್ರಣಂ ದ್ವಿವಿಧಮೀರಿತಮ್ ॥ ೧,೨೦೧.

ಕುದುರೆಗಳ ಗಂಟಲಿಗೆ ಎಳ್ಳು, ವಚಾ ಮತ್ತು ಹಿಂಗನ್ನು ಕಟ್ಟಬೇಕು; ಹೊರಗಿನ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗುವ ಗಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಒಳಗಿನ ದೋಷಗಳಿಂದಾಗುವ ಗಾಯಗಳು ಎರಡು ವಿಧವಾಗಿವೆ.

ಚಿರಪಾಕಂ ವಾತಜನ್ತು ಶ್ಲೇಷ್ಮಜಂ ಕ್ಷಿಪ್ರಪಾಕಕಮ್? । ಕಣ್ಠದಾಹಾತ್ಮಕಂ ಪಿತ್ತಾಚ್ಛೋಣಿತಾನ್ಮನ್ದವೇದನಮ್ ॥ ೧,೨೦೧.

ವಾತದಿಂದಾಗುವ ಗಾಯಗಳು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಗುಣವಾಗುತ್ತವೆ, ಶ್ಲೇಷ್ಮದಿಂದಾಗುವವು ಬೇಗ ಗುಣವಾಗುತ್ತವೆ; ಪಿತ್ತದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಗಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಗಂಟಲಲ್ಲಿ ಸುಡುವುದು ಮತ್ತು ರಕ್ತದಿಂದ ಸೌಮ್ಯವಾದ ನೋವು ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.

ಆಗನ್ತುಜನ್ತು ಶಸ್ತ್ರಾದ್ಯೈರ್ದುಷ್ಟವ್ರಣವಿಶೋಧನಮ್ । ಏರಣ್ಡಮೂಲಂ ದ್ವಿನಿಶಂ ಚಿತ್ರಕಂ ವಿಶ್ವಭೇಷಜಮ್ ॥ ೧,೨೦೧.

ಬಾಹ್ಯ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾದ ಗಾಯಗಳಿಗೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಆಯುಧಗಳಿಂದಾದ ಗಾಯಗಳಿಗೆ, ಕೆಟ್ಟ ಗಾಯವನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಲು ಎರುಂಡೆ ಬೇರು, ಚಿತ್ರಕ ಮತ್ತು ಇತರ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ದಿನದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಾರಿ ಬಳಸಿ ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಬೇಕು.

ರಸೋನಂ ಸೈನ್ಧವಂ ವಾಪಿ ತಕ್ರಕಾಞ್ಜಿಕಪೋಷಿತಮ್ । ತಿಲಸಕ್ತುಕಪಿಣ್ಡಿಕಾ ದಧಿಯುಕ್ತಾ ಸಸೈನ್ಧವಾ । ನಿಮ್ಬಪತ್ರಯುತಂ ಪಿಣ್ಡಂ ವ್ರಣಶೋಧನರೋಪಣಮ್ ॥ ೧,೨೦೧.

ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಕಲ್ಲು ಉಪ್ಪು ಅಥವಾ ಅವುಗಳನ್ನು ಬೆರೆಸಿದ ಮೊಸರು, ಎಳ್ಳಿನ ಹಿಟ್ಟು ಮೊಸರು ಮತ್ತು ಉಪ್ಪಿನೊಂದಿಗೆ, ನಿಂಬೆ ಎಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಾಡಿದ ಹಿಟ್ಟನ್ನು ಗಾಯವನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಲು ಮತ್ತು ಗುಣಪಡಿಸಲು ಬಳಸಬೇಕು.

ಪಟೋಲಂ ನಿಮ್ಬಪತ್ರಞ್ಚ ವಚಾ ಚಿತ್ರಕಮೇವ ಚ । ಪಿಪ್ಪಲೀಶೃಙ್ಗವೇರಞ್ಚ ಚೂರ್ಣಮೇಕತ್ರ ಕಾರಯೇತ್ ॥ ೧,೨೦೧.

ಪಟೋಲ, ನಿಂಬೆ ಎಲೆ, ವಚಾ, ಚಿತ್ರಕ, ಪಿಪ್ಪಲಿ ಮತ್ತು ಶುಂಠಿಯನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಪುಡಿಯಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕು.

ಏತತ್ಪಾನಾತ್ಕ್ರಿಮಿಶ್ಲೇಷ್ಮಮನ್ದಾನಿಲವಿನಾಶನಮ್ । ನಿಮ್ಬಪತ್ರಂ ಪಟೋ ಲಞ್ಚ ತ್ರಿಫಲಾ ಖದಿರಂ ತಥಾ ॥ ೧,೨೦೧.

ಇದನ್ನು ಕುಡಿಯುವುದರಿಂದ ಕ್ರಿಮಿ, ಶ್ಲೇಷ್ಮ ಮತ್ತು ದುರ್ಬಲವಾದ ವಾತವಾಯು ನಿವಾರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ; ನಿಂಬೆ ಎಲೆ, ಪಟೋಲ, ತ್ರಿಫಲಾ ಮತ್ತು ಖದಿರ ಕೂಡ ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು.

ಕ್ವಾಥಯಿತ್ವಾ ತತೋ ವಾಹಂ ಸೃತರಕ್ತಂ ವಿಚಕ್ಷಣಃ । ತ್ರ್ಯಹಮೇವ ಪ್ರಿದಾತವ್ಯಂ ಹಯಕುಷ್ಠೋಪಶಾನ್ತಯೇ ॥ ೧,೨೦೧.

ಈ ಎಲ್ಲಾ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಕುದಿಸಿ, ರಕ್ತ ಹರಿಯುತ್ತಿರುವ ಕುದುರೆಗಳಿಗೆ ಮೂರು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ನೀಡಿದರೆ ಕುದುರೆ ಕುಷ್ಠರೋಗ ಶಮನವಾಗುತ್ತದೆ.

ಸವ್ರಣೇಷು ಚ ಕುಷ್ಠೇಷು ತೈಲಂ ಸರ್ಷಪಜಂ ಹಿತಮ್ । ಲಶುನಾದಿಕಷಾಯಶ್ಚ ಪಾನಭುಕ್ತ್ಯುಪಶಾನ್ತಯೇ ॥ ೧,೨೦೧.

ಗಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಕುಷ್ಠರೋಗಗಳಿಗೆ ಸಾಸಿವೆ ಎಣ್ಣೆ ಉಪಯುಕ್ತ; ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಹೂಳಿಗಳ ಕಷಾಯವನ್ನು ಕುಡಿಸಿ ಉಪಶಮನವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು.

ಮಾತುಲುಙ್ಗರಸೋಪೇತಂ ಮಾಂಸೀನಾಂ ರಸಕೇನ ವಾ । ಸದ್ಯೋ ದದ್ಯಾತ್ತತ್ರ ನಸ್ಯಮನ್ಯೈರ್ವಾತೈಃ ಸುಸಂಯುತೈಃ ॥ ೧,೨೦೧.

ಮೂಗಿನ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಾಗಿ, ಮಾವಿನ ಹಣ್ಣಿನ ರಸ ಅಥವಾ ಮಾಂಸೀ ರಸವನ್ನು ಇತರ ವಾತದೊಂದಿಗೆ ಕೂಡಲೇ ಹಾಕಬೇಕು.

ಪಲದ್ವಯಂ ಪ್ರಥಮೇಽಹ್ನಿ ಏಕೈಕಪಲವೃದ್ಧಿತಃ । ಯಾವದ್ದಿನಾನಿ ಪೂರ್ಣಾನಿ ಪಲಾನ್ಯಷ್ಟಾದಶೋತ್ತಮೇ ॥ ೧,೨೦೧.

ಮೊದಲನೇ ದಿನ ಎರಡು ಪಲಾ ನೀಡಬೇಕು, ನಂತರ ಪ್ರತಿದಿನ ಒಂದು ಪಲಾ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಾ ಹೋದರೆ ಕೊನೆಯ ದಿನ ಹದಿನೆಂಟು ಪಲಾ ಆಗುತ್ತದೆ.

ಅಧಮೇಽಷ್ಟಪಲಾನಿ ಸ್ಯುರ್ಮಧ್ಯಮೇ ಸ್ಯುಶ್ಚತುರ್ದಶ । ಶರನ್ನಿದಾಘಯೋರ್ನೈವದೇಯಂ ನೈವ ತು ದಾಪಯೇತ್ ॥ ೧,೨೦೧.

ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಪಲಾ, ಮಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಪಲಾ ನೀಡಬೇಕು; ಶರದೃತುವಿನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಕೊಡಬಾರದು.

ತೈಲೇನ ವಾತಿಕೇ ರೋಗೇ ಶರ್ಕರಾಜ್ಯಪಯೋನ್ವಿತೈಃ । ಕಟುತೈಲೈಃ ಕಫೇ ವ್ಯೋಷೈಃ ಪಿತ್ತೇ ಚತ್ರಿಫಲಾಮ್ಬುಭಿಃ ॥ ೧,೨೦೧.

ವಾತದ ಕಾಯಿಲೆಗೆ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಸಕ್ಕರೆ, ತುಪ್ಪ ಮತ್ತು ಹಾಲಿನೊಂದಿಗೆ ಬಳಸಬೇಕು; ಶ್ಲೇಷ್ಮಕ್ಕೆ ಕಹಿ ಎಣ್ಣೆ ಮತ್ತು ಮಸಾಲೆ; ಪಿತ್ತಕ್ಕೆ ತ್ರಿಫಲಾ ನೀರನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು.

ಶಾಲಿಷಷ್ಟಿಕದುಗ್ಧಾಶೀ ಹಯೋ ಹಿನ ಜುಗುಪ್ಸಿತಃ । ಪಕ್ವಜಮ್ಬೂನಿಭೋ ಹೇಮವರ್ಣೋಽಶ್ವೋ ನ ಜುಗುಪ್ಸಿತಃ ॥ ೧,೨೦೧.

ಅಕ್ಕಿ, ಶಷ್ಠಿಕ ಮತ್ತು ಹಾಲು ತಿನ್ನುವ ಕುದುರೆ ಹೀನವಾದದು, ಅದನ್ನು ತಪ್ಪಬೇಕು; ಹಣ್ಣಿನಂತೆ ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ಹೊಳೆಯುವ ಕುದುರೆ ಉತ್ತಮ, ಅದನ್ನು ತಪ್ಪಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ.

ಅರ್ಧಪ್ರಹರಣೇ ಧುರ್ಯೇ ಗುಗ್ಗುಲುಂ ಪ್ರಾಶಯೇದ್ಧಯಮ್ । ಭೋಜಯೇತ್ಪಾಯಸಂ ದುಗ್ಧಂ ಸತ್ವರಂ ಸುಸ್ಥಿರೋ ಹಯಃ ॥ ೧,೨೦೧.

ಅರ್ಧ ಪ್ರಹರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜೂತಿಗೆ ಕಟ್ಟಿದ ಕುದುರೆಗೆ ಗುಗ್ಗುಲು ಕೊಡಬೇಕು; ಹಾಲಿನ ಪಾಯಸವನ್ನು ಬೇಗನೆ ತಿನ್ನಿಸಿ, ಅದು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ವಿಕಾರೇ ಭೋಜನೇ ದುಗ್ಧಂ ಶಾಲ್ಯನ್ನಂ ವಾತಲೇ ದದೇತ್ । ಕರ್ಷಮಾಂಸರಸೈಃ ಪಿತ್ತೇ ಮಧುಮುದ್ಗರಸಾಜ್ಯಕೈಃ ॥ ೧,೨೦೧.

ವೈಕಲ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾತದ ಕುದುರೆಗಳಿಗೆ ಹಾಲು ಮತ್ತು ಅಕ್ಕಿ ನೀಡಬೇಕು; ಪಿತ್ತದ ಕುದುರೆಗಳಿಗೆ ಮಾಂಸ ರಸ, ತುಪ್ಪ, ಹುಣಸೆ ಮತ್ತು ಜೇನು ನೀಡಬೇಕು.

ಕಫೇ ಮುದ್ಗಾನ್ಕುಲತ್ಥಾನ್ವಾ ಕಟುತಿಕ್ತಾನ್ಕಫೇ ಹಯೇ । ಬಾಧಿರ್ಯೇ ವ್ಯಾಧಿತೇ ಗ್ರಾಸೇ ತ್ರಿದೋಷಾದೌ ತು ಗುಗ್ಗುಲುಃ ॥ ೧,೨೦೧.

ಶ್ಲೇಷ್ಮಕ್ಕೆ ಹುರುಳಿಕಾಯಿ, ಕುಳಿತುಕಾಳು ಅಥವಾ ಕಹಿ-ಕಹಿ ಆಹಾರ ನೀಡಬೇಕು; ಕಿವಿ ಕೆಟ್ಟಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ಕಾಯಿಲೆ ಇದ್ದರೆ, ಮೂರು ದೋಷಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದ ವ್ಯಾಧಿಗೆ ಗುಗ್ಗುಲು ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕು.

ಘಾಸೈರ್ದೂರ್ವಾ ಸರ್ವರೋಗೇ ಪ್ರಥಮೇಽಹ್ನಿ ಪಲಂ ದದೇತ್ । ವಿವರ್ಧಯೇತ್ತತಃ ಕರ್ಷಮೇಕಾಹ್ನಿ ಪಲಪಞ್ಚಕಮ್ ॥ ೧,೨೦೧.

ಎಲ್ಲಾ ರೋಗಗಳಿಗೆ ಮೊದಲನೆಯ ದಿನ ದೂರ್ವಾ ಹುಲ್ಲನ್ನು ಒಂದು ಪಳದಷ್ಟು ಕೊಡಬೇಕು. ನಂತರದ ದಿನ ಒಂದು ಕರ್ಷದಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ, ಮೂರನೇ ದಿನ ಐದು ಪಳದಷ್ಟು ಕೊಡಬೇಕು.

ಪಾನೇ ಚ ಭೋಜನೇ ಚೈವ ಅಶೀತಿಪಲಕಂ ಪರಮ್ । ಮಧ್ಯೇ ಷಷ್ಟಿಶ್ಚಾಧಮೇಷು ಚತ್ವಾರಿಂಶಚ್ಚ ಭೋಗಿಷು ॥ ೧,೨೦೧.

ಪಾನ ಮತ್ತು ಭೋಜನದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುಮಟ್ಟಿಗೆ ಎಂಭತ್ತು ಪಳವರೆಗೆ ಕೊಡಬಹುದು. ಮಧ್ಯಮರಿಗೆ ಅರವತ್ತು ಪಳ, ಕಡಿಮೆ ಶಕ್ತಿಯವರಿಗೆ ನಲವತ್ತು ಪಳ ಕೊಡಬೇಕು.

ವ್ರಣೇ ಕುಷ್ಠೇಷು ಖಞ್ಜೇಷು ತ್ರಿಫಲಾಕ್ವಾಥಸಂಯುತಮ್ । ಮನ್ದಾಗ್ನೌ ಶೋಥರೋಗೇ ಚ ಗವಾಂ ಮೂತ್ರೇಣ ಯೋಜಿತಮ್ ॥ ೧,೨೦೧.

ಗಾಯಗಳು, ಕುಷ್ಠರೋಗ ಮತ್ತು ಕುಂಟತನಕ್ಕೆ ತ್ರಿಫಲಾ ಕಷಾಯದಲ್ಲಿ ಕಲಸಿ ಕೊಡಬೇಕು. ಜೀರ್ಣಶಕ್ತಿ ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದಾಗ ಮತ್ತು ಉಬ್ಬು ರೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಹಸುವಿನ ಮೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಲಸಿ ಕೊಡಬೇಕು.

ವಾತಪಿತ್ತೇ ವ್ರಣೇ ವ್ಯಾಧೌ ಗೋಕ್ಷೀರಂ ಘೃತಸಂಯುತಮ್ । ದೇಯಂ ಕೃಶಾನಾಂ ಪುಷ್ಟ್ಯರ್ಥಂ ಮಾಂಸೈರ್ಯುಕ್ತಂ ಚ ಭೋಜನಮ್ ॥ ೧,೨೦೧.

ವಾತ, ಪಿತ್ತ, ಗಾಯ ಮತ್ತು ಬೇರೆ ರೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಹಸುವಿನ ಹಾಲಿನಲ್ಲಿ ತುಪ್ಪವನ್ನು ಕಲಸಿ ಕೊಡಬೇಕು. ಬಹಳ ದುರ್ಬಲರಾದವರಿಗೆ ಪೋಷಣೆಗೆ ಮಾಂಸವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಊಟ ಕೊಡಬೇಕು.