ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ಆಗ್ಕೀ ಕಫಪಿತ್ತಘ್ನೋ ಶುಕ್ರಲಾ ಚ ತಥಾ ಸ್ಮೃತಾ । ಅತಸೀ ಪಿತ್ತಲಾ ಜ್ಞೇಯಾ ಸಿದ್ಧಾರ್ಥಃ ಕಫವಾತಜಿತ್ ॥ ೧,೧೬೯.

ಆಗ್ಕಿ ಕಫ ಮತ್ತು ಪಿತ್ತವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ವೀರ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಅತಸಿ ಪಿತ್ತವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ, ಸಿದ್ಧಾರ್ಥ ಕಫ ಮತ್ತು ವಾತವನ್ನು ಜಯಿಸುತ್ತದೆ.

ಸಕ್ಷಾರಮಧುರಸ್ನಿಗ್ಧೋ ಬಲೋಷ್ಣಪಿತ್ತಕೃತ್ತಿಲಃ । ಬಲಘ್ನಾ ರೂಕ್ಷಲಾಃ ಶೀತಾ ವಿವಿಧಾಃ ಸಸ್ಯಜಾತಯಃ ॥ ೧,೧೬೯.

ಎಳ್ಳು ಉಪ್ಪು, ಸಿಹಿ, ಸ्नेಹಯುಕ್ತ, ಬಲವರ್ಧಕ, ಉಷ್ಣ, ಪಿತ್ತವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ವಿವಿಧ ಧಾನ್ಯಗಳು ಕರಕಸ, ತಂಪಾಗಿದ್ದು, ಬಲವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ.

ಚಿತ್ರಕೇಙ್ಗುದಿನಾಲೀಕಾಃ ಪಿಪ್ಪಲೀಮಧುಶಿಗ್ರವಃ । ಚವ್ಯಾಚರಣನಿರ್ಗುಣ್ಡೀತರ್ಕಾರೀಕಾಶಮರ್ದಕಾಃ ॥ ೧,೧೬೯.

ಚಿತ್ರಕ, ಎಂಗುಡಿ, ನಾಳಿಕಾ, ಪಿಪ್ಪಲಿ, ಮಧುಶಿಗ್ರು, ಚವ್ಯ, ಚರಣ, ನಿರ್ಗುಂಡಿ, ತರಕಾರಿ, ಕಾಶಮರ್ದಕ ಇವುಗಳೂ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

ಸಬಿಲ್ವಾಃ ಕಫಪಿತ್ತಘ್ನಾಃ ಕ್ರಿಮಿಘ್ನಾ ಲಘುದೀಪಕಾಃ । ವರ್ಷಾಭೂಮಾರ್ಕರೌ ವಾತಕಫಘ್ನೌ ದೋಷನಾಶನೌ ॥ ೧,೧೬೯.

ಬಿಲ್ವ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ಹಣ್ಣುಗಳು ಶ್ಲೇಷ್ಮ ಮತ್ತು ಪಿತ್ತವನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡುತ್ತವೆ, ಕ್ರಿಮಿಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತವೆ, ಹಗುರವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಜೀರ್ಣಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ. ಮಳೆಗಾಲದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಬಿಸಿಲಿನಲ್ಲಿ ಇವು ವಾತ ಮತ್ತು ಶ್ಲೇಷ್ಮವನ್ನು ದೂರಮಾಡಿ, ದೋಷಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತವೆ.

ತಿಕ್ತರಸಃ ಸ್ಯಾದೇರಣ್ಡಃ ಕಾಕಮಾಚೀ ತ್ರಿದೋಷಹೃತ್ । ಚಾಙ್ಗೇರೀ ಕಫವಾತಘ್ನೀ ಸರ್ಷಪಃ ಸರ್ವದೋಷದಮ್ ॥ ೧,೧೬೯.

ಎರಂಡೆ, ಕಾಕಮಾಚಿ ಮತ್ತು ಕಾಕಮಾಚಿಯ ಹಣ್ಣುಗಳು ಕಹಿಯಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಮೂರು ದೋಷಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡುತ್ತವೆ. ಚಾಂಗೆರಿ ಶ್ಲೇಷ್ಮ ಮತ್ತು ವಾತವನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡುತ್ತದೆ, ಸಾಸಿವೆ ಎಲ್ಲ ದೋಷಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ.

ತದ್ವದೇವ ಚ ಕೌಸ್ಮಸುಮ್ಭಂ ರಾಜಿಕಾ ವಾತಪಿತ್ತಲಾ । ನಾಡೀಚಃ ಕಫಪಿತ್ತಘ್ನಃ ಚುಚುರ್ಮಧುರಶೀತಲಃ ॥ ೧,೧೬೯.

ಅದೇ ರೀತಿ ಕೌಸ್ಮಸುಂಭ ಮತ್ತು ರಾಜಿಕಾ ವಾತ ಮತ್ತು ಪಿತ್ತವನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡುತ್ತವೆ. ನಾಡೀಚ ಶ್ಲೇಷ್ಮ ಮತ್ತು ಪಿತ್ತವನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡುತ್ತದೆ, ಸೌತೆಕಾಯಿ ಸಿಹಿಯಾಗಿದ್ದು ಶೀತಲವಾಗಿದೆ.

ದೋಷಘ್ನಂ ಪದ್ಮಪತ್ರಞ್ಚ ತ್ರಿಪುಟಂ ವಾತಕೃತ್ಪರಮ್ । ಸಕ್ಷಾರಃ ಸರ್ವದೋಷಘ್ನೋ ವಾಸ್ತುಕೋ ರೋಚನಃ ಪರಃ ॥ ೧,೧೬೯.

ಪದ್ಮದ ಎಲೆ ಮತ್ತು ತ್ರಿಪುಟ ದೋಷಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ತ್ರಿಪುಟ ವಾತವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ವಾಸ್ತುಕ ಉಪ್ಪು ಹೊಂದಿದ್ದು ಎಲ್ಲ ದೋಷಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿ ಜೀರ್ಣಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.

ತಣ್ಡುಕೀಯೋವಿಪಹರಃ ಪಾಲಙ್ಕ್ಯಾಶ್ಚ ತಥಾಪರೇ । ಮೂಲಕಂ ದೋಷಕೃಚ್ಛಾಮಂ ಸ್ವಿನ್ನಂ ವಾತಕಫಾಪದಮ್ ॥ ೧,೧೬೯.

ತಂಡುಕೀ ಮತ್ತು ವಿಪಹರ, ಹಾಗೆಯೇ ಪಾಲಂಕ್ಯ ಮತ್ತು ಇತರ ಮೂಲಕಾಂಡಗಳು ದೋಷಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ದೇಹವನ್ನು ಕ್ಷೀಣಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಬೇಯಿಸಿದರೆ ವಾತ ಮತ್ತು ಶ್ಲೇಷ್ಮವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ.

ಸರ್ವದೋಷಹರಂ ಹ್ಯದ್ಯಂ ಕಣ್ಠ್ಯಂ ತತ್ಪಕ್ವಮಿಷ್ಯತೇ । ಕರ್ಕೋಟಕಂ ಸವಾರ್ತಾಕಂ ಪದೋಲಂ ಕಾರವೇಲ್ಲಕಮ್ ॥ ೧,೧೬೯.

ಎಲ್ಲದರಲ್ಲಿ ಅದ್ಯವು ದೋಷಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಅತ್ಯುತ್ತಮ, ಬೇಯಿಸಿದರೆ ಕಂಠಕ್ಕೆ ಹಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕರ್ಕೋಟಕ, ವಾರ್ತಾಕ, ಪದೋಲ ಮತ್ತು ಕಾರವೇಳಕ ಕೂಡ ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ.

ಕುಷ್ಠಮೇಹಜ್ವರಶ್ವಾಸಕಾಸಪಿತ್ತಕಫಾಪಹಮ್ । ಸರ್ವದೋಷಹರಂ ಹೃದ್ಯಂ ಕೂಷ್ಮಾಣ್ಡಂ ಬಸ್ತಿಶೋಧನಮ್ ॥ ೧,೧೬೯.

ಕುಷ್ಮಾಂಡ ಚರ್ಮರೋಗ, ಮೂತ್ರದ ಸಮಸ್ಯೆ, ಜ್ವರ, ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆ, ಕೆಮ್ಮು, ಪಿತ್ತ ಮತ್ತು ಶ್ಲೇಷ್ಮವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಹಿತಕರವಾಗಿದ್ದು ಎಲ್ಲ ದೋಷಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿ ಮೂತ್ರಾಶಯವನ್ನು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

ಕಲಿಙ್ಗಾಲಾಬುನೀ ಪಿತ್ತನಾಶಿನೀ ವಾತಕಾರಿಣೀ । ತ್ರಪುಷೋರ್ವಾರುಕೇ ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಲೇ ಪಿತ್ತವಾರಣೇ ॥ ೧,೧೬೯.

ಕಲಿಂಗ ಮತ್ತು ಆಲಬುನಿ ಪಿತ್ತವನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡಿ ವಾತವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ. ತ್ರಪುಷ ಮತ್ತು ಉರ್ವಾರುಕ ವಾತ ಮತ್ತು ಶ್ಲೇಷ್ಮವನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡಿ ಪಿತ್ತವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತವೆ.

ವೃಕ್ಷಾಮ್ಲಂ ಕಫವಾತಘ್ನಂ ಜಮ್ಬೀರಂ ಕಫವಾತನುತ್ । ವಾತಘ್ನಂ ದಾಡಿಮಂ ಗ್ರಾಹಿ ನಾಗರಙ್ಗಫಲಂ ಗುರು ॥ ೧,೧೬೯.

ವೃಕ್ಷಾಮ್ಲ ಶ್ಲೇಷ್ಮ ಮತ್ತು ವಾತವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಜಂಬೀರ ಕೂಡ ಶ್ಲೇಷ್ಮ ಮತ್ತು ವಾತವನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡುತ್ತದೆ. ದಾಳಿಮ ವಾತವನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡಿ ಬಂಧನಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದು, ನಾಗರಂಗ ಹಣ್ಣು ಭಾರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಕೇಶರಂ ಮಾತುಲುಙ್ಗಂ ಚ ದೀಪನಂ ಕಫವಾತನುತ್ । ವಾತಪಿತ್ತಹರೋ ಮಾಷಸ್ತ್ವಕ್ಸ್ನಿಗ್ಧೋಷ್ಣಾನಿಲಾಪಹಃ ॥ ೧,೧೬೯.

ಕೇಶರ ಮತ್ತು ಮಾತುಲುಂಗ ಜೀರ್ಣಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ ಶ್ಲೇಷ್ಮ ಮತ್ತು ವಾತವನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡುತ್ತವೆ. ಮಾಷ ವಾತ ಮತ್ತು ಪಿತ್ತವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿ, ಎಣ್ಣೆಯುಳ್ಳದು, ಬಿಸಿ ಸ್ವಭಾವದದು ಮತ್ತು ವಾತವನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಸರಮಾಮಲಕಂ ವೃಷ್ಯಂ ಮಧುರಂ ಹೃದ್ಯಮಮ್ಲಕೃತ್ । ಭುಕ್ತಪ್ರರೋಚಕಾ ಪುಣ್ಯಾ ಹರೀತಕ್ಯಮೃತೋಪಮಾ ॥ ೧,೧೬೯.

ಸರಮಾಮಲಕ ವೀರ್ಯವರ್ಧಕ, ಸಿಹಿಯಾಗಿದ್ದು ಹಿತಕರ ಮತ್ತು ಹಸಿವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಹರೀತಕಿ ಪುಣ್ಯವಂತ ಮತ್ತು ಅಮೃತಕ್ಕೆ ಸಮಾನ ಎಂದು ಹೊಗಳಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಊಟದ ನಂತರ ಹಸಿವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಸ್ತ್ರಂಸನೀ ಕಫವಾತಘ್ನೀ ಹ್ಯಕ್ಷಸ್ತದ್ವತ್ತ್ರಿದೋಷಜಿತ್ । ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಹರಂ ತ್ವಮ್ಲಂ ಸ್ತ್ರಂಸನಂ ತಿನ್ತಿಡೀಫಲಮ್ ॥ ೧,೧೬೯.

ಸ್ತ್ರಂಸನಿ ಶ್ಲೇಷ್ಮ ಮತ್ತು ವಾತವನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅಕ್ಷ ಕೂಡ ಮೂರು ದೋಷಗಳನ್ನು ಜಯಿಸುತ್ತದೆ. ತಿಂಟಿಡಿ ಹಣ್ಣು ಹುಳಿ, ವಾತ ಮತ್ತು ಶ್ಲೇಷ್ಮವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿ, ವಿಸರ್ಜನೆಗೆ ಸಹಾಯಮಾಡುತ್ತದೆ.

ದೋಷಲಂ ಲಕುಚಂ ಸ್ವಾದು ಬಕುಲಂ ಕಫವಾತಜಿತ್ । ಗುಲ್ಮವಾತಕಫಶ್ವಾಸಕಾಸಘ್ನಂ ಬೀಜಪೂರಕಮ್ ॥ ೧,೧೬೯.

ಲಕುಚ ದೋಷಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದು ಸಿಹಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಬಕುಲ ಶ್ಲೇಷ್ಮ ಮತ್ತು ವಾತವನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡುತ್ತದೆ. ಬೀಜಪೂರಕ ಗ್ಯಾಸು, ವಾತ, ಶ್ಲೇಷ್ಮ, ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆ ಮತ್ತು ಕೆಮ್ಮನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ.

ಕಪಿತ್ಥಂ ಗ್ರಾಹಿ ದೋಷಘ್ನಂ ಪಕ್ವಂ ಗುರು ವಿಷಾಪಹಮ್ । ಕಫಪಿತ್ತಕರಂ ಬಾಲಮಾಪೂರ್ಣಂ ಪಿತ್ತವರ್ಧನಮ್ ॥ ೧,೧೬೯.

ಕಪಿತ್ಥ ಬಂಧನಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದು ದೋಷಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಹಣ್ಣು ಹಣ್ಣಾಗಿ ಹೋದರೆ ಭಾರವಾಗಿದ್ದು ವಿಷವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಹಸಿರು ಹಣ್ಣು ಶ್ಲೇಷ್ಮ ಮತ್ತು ಪಿತ್ತವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ, ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಹಣ್ಣಾದರೆ ಪಿತ್ತವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಪಕ್ವಾಮ್ರಂ ವಾತಕೃನ್ಮಾಂಸಶುಕ್ರವರ್ಣಬಲಪ್ರದಮ್ । ವಾತಘ್ನಂ ಕಫಪಿತ್ತಘ್ನಂ ಗ್ರಾಹಿ ವಿಷ್ಟಮ್ಭಿ ಜಾಮ್ಬವಮ್ ॥ ೧,೧೬೯.

ಪಕ್ವ ಆಮ್ರ ವಾತ, ಮಾಂಸ, ವೀರ್ಯ, ವರ್ಣ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಜಾಂಬವ ವಾತ, ಶ್ಲೇಷ್ಮ ಮತ್ತು ಪಿತ್ತವನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡಿ ಬಂಧನಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದು ಬದ್ಧಕೋಷ್ಠವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.

ತಿನ್ದುಕಂ ಕಫವಾತಘ್ನಂ ಬದರಂ ವಾತಪಿತ್ತಹೃತ್ । ವಿಷ್ಟಮ್ಭಿ ವಾತಲಂ ಬಿಲ್ವಂ ಪ್ರಿಯಾಲಂ ಪವನಾಪಹಮ್ ॥ ೧,೧೬೯.

ತಿಂಡುಕ ಶ್ಲೇಷ್ಮ ಮತ್ತು ವಾತವನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡುತ್ತದೆ. ಬದರ ವಾತ ಮತ್ತು ಪಿತ್ತವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಬಿಲ್ವ ಬದ್ಧಕೋಷ್ಠ ಮತ್ತು ವಾತಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಿಯಾಲ ವಾತವನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡುತ್ತದೆ.

ರಾಜಾದನಫಲಂ ಮೋಚಂ ಪನಸಂ ನಾರಿಕೇಲಜಮ್ । ಶುಕ್ರಮಾಂಸಕರಾಣ್ಯಾಹುಃ ಸ್ವಾದುಸ್ನಿಗ್ಧಗುರೂಣಿ ಚ ॥ ೧,೧೬೯.

ರಾಜಾದನ ಹಣ್ಣು, ಮೊಚ, ಪನಸ ಮತ್ತು ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ವೀರ್ಯ ಮತ್ತು ಮಾಂಸವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ, ಸಿಹಿಯಾಗಿದ್ದು ಎಣ್ಣೆಯುಳ್ಳದು ಮತ್ತು ಭಾರವಾಗಿವೆ.

ದ್ರಾಕ್ಷಾಮಧೂಕಖರ್ಜೂರಂ ಕುಙ್ಕುಮಂ ವಾತರಕ್ತಜಿತ್ । ಮಾಗಧೀ ಮಧುರಾ ಪಕ್ವಾ ಶ್ವಾಸಪಿತ್ತಹರಾ ಪರಾ ॥ ೧,೧೬೯.

ದ್ರಾಕ್ಷಿ, ಮಧೂಕ, ಖರ್ಜೂರ ಮತ್ತು ಕುಂಕುಮ ವಾತ ಮತ್ತು ರಕ್ತದ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತವೆ. ಪಕ್ವ ಮಾಗಧಿ ಸಿಹಿಯಾಗಿದ್ದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ, ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆ ಮತ್ತು ಪಿತ್ತವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ.

ಆರ್ದ್ರಕಂ ರೋಚಕಂ ವೃಷ್ಯಂ ದೀಪನಂ ಕಫವಾತಹೃತ್ । ಶುಣ್ಠೀಮರಿಚಪಿಪ್ಪಲ್ಯಃ ಕಫವಾತಜಿತೋ ಮತಾಃ ॥ ೧,೧೬೯.

ಹಸಿವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು, ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುವುದು, ಜಠರಾಗ್ನಿಯನ್ನು ಉರಿಯಿಸುವುದು, ಮತ್ತು ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಹಾಗೂ ವಾತವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಗುಣ ಹಸುವಿನ ಶುಂಠಿಗೆ ಇದೆ. ಒಣ ಶುಂಠಿ, ಮೆಣಸು ಮತ್ತು ಹಿಪ್ಪಲಿ ಕೂಡ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಮತ್ತು ವಾತವನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಅವೃಷ್ಯಂ ಮರಿಚಂ ವಿದ್ಯಾದಿತಿ ವೈದ್ಯಕಸಂಮತಮ್ । ಗುಲ್ಮಶೂಲವಿಬನ್ಧಘ್ನಂ ಹಿಙ್ಗುವಾತಕಫಾಪಹಮ್ ॥ ೧,೧೬೯.

ಮೆಣಸು ಶಕ್ತಿವರ್ಧಕವಲ್ಲ ಎಂದು ವೈದ್ಯರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಅದು ಹೊಟ್ಟೆಯ ಗಡ್ಡೆ ಮತ್ತು ನೋವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಹಿಂಗು ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಮತ್ತು ವಾತವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಯವಾನೀಧನ್ಯಕಾಜಾಜ್ಯಃ ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮನುದಃ ಪರಮ್ । ಚಕ್ಷುಷ್ಯಂ ಸೈನ್ಧವಂ ವೃಷ್ಯಂ ತ್ರಿದೋಷಶಮನಂ ಸ್ಮೃತಮ್ ॥ ೧,೧೬೯.

ಒಮಂ, ಕೊತ್ತಂಬರಿ ಮತ್ತು ಜೀರಿಗೆ ವಾತ ಮತ್ತು ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ನಿವಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ. ಸೈಂಧವ ಲವಣ ಕಣ್ಣುಗಳಿಗೆ ಹಿತ, ಶಕ್ತಿವರ್ಧಕ ಮತ್ತು ಮೂರು ದೋಷಗಳನ್ನು ಸಮಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

ಸೌವರ್ಚಲಂ ವಿಬನ್ಧಘ್ನಮುಷ್ಣಂ ಹೃಚ್ಛೂಲನಾಶನಮ್ । ಉಷ್ಣಂ ಶೂಲಹರಂ ತೀಕ್ಷ್ಣಂ ವಿಡಙ್ಗಂ ವಾತನಾಶನಮ್ ॥ ೧,೧೬೯.

ಸೌವರ್ಚಲ ಲವಣವು ಮಲಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ, ದೇಹವನ್ನು ಬಿಸಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹೃದಯದ ನೋವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ವಿದಂಗವು ಬಿಸಿ, ನೋವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವದು, ತೀಕ್ಷ್ಣ ಮತ್ತು ವಾತವನ್ನು ಹಾಳು ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ರೋಮಕಂ ವಾತಲಂ ಸ್ವಾದು ರೋಚನಂ ಕ್ಲೇದನಂ ಗುರು । ಹೃತ್ಪಾಣ್ಡುಗಲರೋಗಘ್ನಂ ಯವಕ್ಷಾರೋಽಗ್ನಿದೀಪನಃ ॥ ೧,೧೬೯.

ರೋಮಕ ಲವಣವು ವಾತವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು, ಸಿಹಿ, ಹಸಿವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು, ತೇವವನ್ನು ನೀಡುವುದು ಮತ್ತು ಭಾರವಾಗಿದೆ. ಯವಕ್ಷಾರವು ಹೃದಯದ ಕಾಯಿಲೆ, ಪಾಂಡುರೋಗ ಮತ್ತು ಗಂಟಲು ಕಾಯಿಲೆಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿ ಜಠರಾಗ್ನಿಯನ್ನು ಉರಿಯಿಸುತ್ತದೆ.

ದಹನೋ ದೀಪನಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣಃ ಸರ್ಜಿಕ್ಷಾರೋ ವಿದಾರಣಃ । ದೋಷಘ್ನಂ ನಾಭಸಂ ವಾರಿಲಘು ಹೃದ್ಯಂ ವಿಷಾಪಹಮ್ ॥ ೧,೧೬೯.

ಸರ್ಜಿಕ್ಷಾರವು ದೇಹವನ್ನು ಬಿಸಿ ಮಾಡುವುದು, ಜಠರಾಗ್ನಿಯನ್ನು ಉರಿಯಿಸುವುದು, ತೀಕ್ಷ್ಣ ಮತ್ತು ಒಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಗುಣವಿದೆ. ಇದು ದೋಷಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ, ಹಗುರವಾಗಿದೆ, ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಹಿತ ಮತ್ತು ವಿಷವನ್ನು ದೂರಮಾಡುತ್ತದೆ.

ನಾದೇಯಂ ವಾತಲಂ ರೂಕ್ಷಂ ಸಾರಸಂ ಮದುರ ಲಘು । ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಹರಂ ವಾರ್ಪ್ಯಂ ತಾಡಾಗಂ ವಾತಲಂ ಸ್ಮೃತಮ್ ॥ ೧,೧೬೯.

ನದಿಯ ನೀರು ವಾತವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು, ಒಣ, ಶುದ್ಧ, ಸಿಹಿ ಮತ್ತು ಹಗುರವಾಗಿದೆ. ಇದು ವಾತ ಮತ್ತು ಶ್ಲೇಷ್ಮವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಕೆರೆಯ ನೀರು ವಾತವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಸೇವನೆಗೆ ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲ.

ರೌಚ್ಯಮಗ್ನಿಕರಂ ರೂಕ್ಷಂ ಕಫಘ್ನಂಲಘು ನೈರ್ಝರಮ್ । ದೀಪನಂ ಪಿತ್ತಲಂ ಕೌಪಮೌದ್ಭಿದಂ ಪಿತ್ತನಾಶನಮ್ ॥ ೧,೧೬೯.

ನೈಋಜರ ನೀರು ಹಸಿವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು, ಜಠರಾಗ್ನಿಯನ್ನು ಉರಿಯಿಸುವುದು, ಒಣ, ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ನಿವಾರಕ ಮತ್ತು ಹಗುರವಾಗಿದೆ. ಬಾವಿಯ ನೀರು ಜಠರಾಗ್ನಿಯನ್ನು ಉರಿಯಿಸಿ ಪಿತ್ತವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮಳೆಯ ನೀರು ಪಿತ್ತವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ.