ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ಗುಲ್ಫಜಾನುಲಲಾಟಂ ಚ ಹನುರ್ಗಣ್ಡಸ್ತಥೈವ ಚ । ಭ್ರಷ್ಟಂ ಸ್ಥಾನಚ್ಯುತಂ ಯಸ್ಯ ಸ ಜಹಾತ್ಯಚಿರಾದಸೂನ್ ॥ ೧,೧೬೮.

ಯಾರಿಗಾದರೂ ಕಾಲುಮೂಳೆ, ಮೊಣಕಾಲು, ನಾಸಿಕ, ಹನಸು ಅಥವಾ ಬಗಲಿನ ಭಾಗಗಳು ಸ್ಥಳಚ್ಯುತವಾಗಿದ್ದರೆ, ಅವರು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

ವಾಮಾಕ್ಷಿಮಜ್ಜನಂ ಜಿಹ್ವಾ ಶ್ಯಾಮಾ ನಾಸಾ ವಿಕಾರಿಣೀ । ಕೃಷ್ಣೌ ಸ್ಥಾನಚ್ಯುತೌ ಚೋಷ್ಠೌ ಕೃಷ್ಣಾಸ್ಯಂ ಯಸ್ಯತಂ ತ್ಯಜೇತ್ ॥ ೧,೧೬೮.

ಯಾರ ಬಲದ ಕಣ್ಣು ಕುಳಿತುಹೋಗಿದ್ದರೆ, ಜಿಹ್ವೆ ಕಪ್ಪಾಗಿದ್ದರೆ, ಮೂಗು ವಿಕೃತವಾಗಿದ್ದರೆ, ತುಟಿಗಳು ಕಪ್ಪಾಗಿದ್ದು ಸ್ಥಳಚ್ಯುತವಾಗಿದ್ದರೆ, ಬಾಯಿಯೂ ಕಪ್ಪಾಗಿದ್ದರೆ, ಅಂಥವರಲ್ಲಿ ಆಶೆಯನ್ನು ಬಿಡಬೇಕು.

ಶ್ರೀಗರುಡಮಹಾಪುರಾಣಮ್ ೧೬೯ ಧನ್ವನ್ತರಿರುವಾಚ । ಹಿತಾಹಿತವಿಕೇಕಾಯ ಅನುಪಾನವಿಧಿಂ ಬ್ರುವೇ । ರಕ್ತಶಾಲಿ ತ್ರಿದೋಷಘ್ನಂ ತೃಷ್ಣಾಮೇದೋನಿವಾರಕಮ್ ॥ ೧,೧೬೯.

ಧನ್ವಂತರಿ ಹೇಳಿದರು: ಹಿತ-ಅಹಿತವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅನುಪಾನ ವಿಧಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಕೆಂಪು ಅಕ್ಕಿ ಮೂರು ದೋಷಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ, ದಾಹವನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಕೊಬ್ಬು ಹೆಚ್ಚಾಗದಂತೆ ತಡೆಯುತ್ತದೆ.

ಮಹಾಶಾಲಿ ಪರಂ ವೃಷ್ಯಂ ಕಲಮಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಪಿತ್ತಹಾ । ಶೀತ್ತೋ ಗುರುಸ್ತ್ರಿದೋಷಘ್ನಃ ಪ್ರಾಯಶೋ ಗೌರಷಷ್ಟಿಕಃ ॥ ೧,೧೬೯.

ಮಹಾಶಾಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಬಲವರ್ಧಕ. ಕಲಮ ಅಕ್ಕಿ ಕಫ ಮತ್ತು ಪಿತ್ತವನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಅದು ತಂಪಾಗಿದ್ದು, ಭಾರವಾಗಿದ್ದು, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಿಳಿ ಷಷ್ಟಿಕ ಅಕ್ಕಿಯೂ ಮೂರು ದೋಷಗಳನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

ಶ್ಯಾಮಾಕಃ ಶೋಷಣೋ ರೂಕ್ಷೋ ವಾತಲಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಪಿತ್ತಹಾ । ತದ್ವತ್ಪ್ರಿಯಙ್ಗುನೀವಾರಕೋರದೂಷಾಃ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಾಃ ॥ ೧,೧೬೯.

ಶ್ಯಾಮಾಕ ಅಕ್ಕಿ ಒಣಗಿಸುವುದು, ಕರಕಸವಾಗಿದ್ದು, ವಾತವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ, ಕಫ ಮತ್ತು ಪಿತ್ತವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ ಪ್ರಿಯಂಗು, ನಿವಾರ, ಕೊರಡುಷಾ ಕೂಡ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

ಬಹುವಾರಃ ಸಕೃಚ್ಛೀತಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಪಿತ್ತಹರೋ ಯವಃ । ವೃಷ್ಯಃ ಶೀತೋ ಗುರುಃ ಸ್ವಾದುರ್ಗೋಧೂಮೋ ವಾತನಾಶನಃ ॥ ೧,೧೬೯.

ಯವವನ್ನು ಪುನಃ ಪುನಃ ಉಪಯೋಗಿಸಿದರೆ ಮತ್ತು ಒಮ್ಮೆ ತಂಪಾಗಿಸಿದರೆ, ಅದು ಕಫ ಮತ್ತು ಪಿತ್ತವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅದು ಬಲವರ್ಧಕ, ತಂಪು, ಭಾರವಾದುದು ಮತ್ತು ಸಿಹಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಗೋಧಿ ವಾತವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ.

ಕಫಪಿತ್ತಾಸ್ತ್ರಜಿನ್ಮುದ್ಗಃ ಕಷಾಯೋ ಮಧುರೋಲಘುಃ । ಮಾಷೋ ಬಹುಬಲೋ ವೃಷ್ಯಃ ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಹರೋ ಗುರುಃ ॥ ೧,೧೬೯.

ಮುಡ್ಗ ಕಷಾಯ, ಸಿಹಿ, ಹಗುರವಾದುದು, ಕಫ ಮತ್ತು ಪಿತ್ತವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮಾಷ ಬಹಳ ಬಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ, ಬಲವರ್ಧಕ, ಭಾರವಾದುದು, ಪಿತ್ತ ಮತ್ತು ಕಫವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಅವೃಷ್ಯಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಪಿತ್ತಘ್ನೋ ರಾಜಮಾಷೋಽನಿಲಾರ್ತಿನುತ್ । ಕುಲತ್ಥಃ ಶ್ವಾಸಹಿಕ್ಕಾಹೃತ್ಕಫಗುಲ್ಮಾನಿಲಾಪಹಃ ॥ ೧,೧೬೯.

ರಾಜಮಾಷ ಬಲವರ್ಧಕವಲ್ಲ, ಆದರೆ ಕಫ ಮತ್ತು ಪಿತ್ತವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ವಾತದ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಕುಲತ್ತ ಶ್ವಾಸ, ಹಿಕ್ಕೆ, ಹೃದ್ರೋಗ, ಕಫ, ಗುಲ್ಮ, ವಾತವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ.

ರಕ್ತಪಿತ್ತಜ್ವರೋನ್ಮಾಥೋ ಶೀತೋ ಗ್ರಾಹೀ ಮಕುಷ್ಠಕಃ । ಪುಂಸ್ತ್ವಾಸೃಕ್ಕಫಪಿತ್ತಘ್ನಶ್ಚಣಕೋ ವಾತಲಃ ಸ್ಮೃತಃ ॥ ೧,೧೬೯.

ಮಕುಷ್ಟಕ ತಂಪಾಗಿದ್ದು, ಬಂಧಕವಾಗಿದೆ, ರಕ್ತಪಿತ್ತ, ಜ್ವರ, ಉನ್ಮಾದವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಚಣ ವಾತವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ, ವೀರ್ಯ, ರಕ್ತ, ಕಫ, ಪಿತ್ತದ ದೋಷಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಮಸೂರೋ ಮಧುರಃ ಶೀವ ಸಂಗ್ರಹೀ ಕಫಪಿತ್ತಹಾ । ತದ್ವತ್ಸರ್ವಗುಣಾಢ್ಯಶ್ಚ ಕಲಾಯಶ್ಚಾತಿವಾತಲಃ ॥ ೧,೧೬೯.

ಮಸೂರ ಸಿಹಿ, ತಂಪು, ಬಂಧಕವಾಗಿದೆ, ಕಫ ಮತ್ತು ಪಿತ್ತವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ ಕಲಾಯ ಎಲ್ಲ ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಬಹಳ ವಾತವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಆಗ್ಕೀ ಕಫಪಿತ್ತಘ್ನೋ ಶುಕ್ರಲಾ ಚ ತಥಾ ಸ್ಮೃತಾ । ಅತಸೀ ಪಿತ್ತಲಾ ಜ್ಞೇಯಾ ಸಿದ್ಧಾರ್ಥಃ ಕಫವಾತಜಿತ್ ॥ ೧,೧೬೯.

ಆಗ್ಕಿ ಕಫ ಮತ್ತು ಪಿತ್ತವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ವೀರ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಅತಸಿ ಪಿತ್ತವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ, ಸಿದ್ಧಾರ್ಥ ಕಫ ಮತ್ತು ವಾತವನ್ನು ಜಯಿಸುತ್ತದೆ.

ಸಕ್ಷಾರಮಧುರಸ್ನಿಗ್ಧೋ ಬಲೋಷ್ಣಪಿತ್ತಕೃತ್ತಿಲಃ । ಬಲಘ್ನಾ ರೂಕ್ಷಲಾಃ ಶೀತಾ ವಿವಿಧಾಃ ಸಸ್ಯಜಾತಯಃ ॥ ೧,೧೬೯.

ಎಳ್ಳು ಉಪ್ಪು, ಸಿಹಿ, ಸ्नेಹಯುಕ್ತ, ಬಲವರ್ಧಕ, ಉಷ್ಣ, ಪಿತ್ತವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ವಿವಿಧ ಧಾನ್ಯಗಳು ಕರಕಸ, ತಂಪಾಗಿದ್ದು, ಬಲವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ.

ಚಿತ್ರಕೇಙ್ಗುದಿನಾಲೀಕಾಃ ಪಿಪ್ಪಲೀಮಧುಶಿಗ್ರವಃ । ಚವ್ಯಾಚರಣನಿರ್ಗುಣ್ಡೀತರ್ಕಾರೀಕಾಶಮರ್ದಕಾಃ ॥ ೧,೧೬೯.

ಚಿತ್ರಕ, ಎಂಗುಡಿ, ನಾಳಿಕಾ, ಪಿಪ್ಪಲಿ, ಮಧುಶಿಗ್ರು, ಚವ್ಯ, ಚರಣ, ನಿರ್ಗುಂಡಿ, ತರಕಾರಿ, ಕಾಶಮರ್ದಕ ಇವುಗಳೂ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

ಸಬಿಲ್ವಾಃ ಕಫಪಿತ್ತಘ್ನಾಃ ಕ್ರಿಮಿಘ್ನಾ ಲಘುದೀಪಕಾಃ । ವರ್ಷಾಭೂಮಾರ್ಕರೌ ವಾತಕಫಘ್ನೌ ದೋಷನಾಶನೌ ॥ ೧,೧೬೯.

ಬಿಲ್ವ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ಹಣ್ಣುಗಳು ಶ್ಲೇಷ್ಮ ಮತ್ತು ಪಿತ್ತವನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡುತ್ತವೆ, ಕ್ರಿಮಿಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತವೆ, ಹಗುರವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಜೀರ್ಣಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ. ಮಳೆಗಾಲದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಬಿಸಿಲಿನಲ್ಲಿ ಇವು ವಾತ ಮತ್ತು ಶ್ಲೇಷ್ಮವನ್ನು ದೂರಮಾಡಿ, ದೋಷಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತವೆ.

ತಿಕ್ತರಸಃ ಸ್ಯಾದೇರಣ್ಡಃ ಕಾಕಮಾಚೀ ತ್ರಿದೋಷಹೃತ್ । ಚಾಙ್ಗೇರೀ ಕಫವಾತಘ್ನೀ ಸರ್ಷಪಃ ಸರ್ವದೋಷದಮ್ ॥ ೧,೧೬೯.

ಎರಂಡೆ, ಕಾಕಮಾಚಿ ಮತ್ತು ಕಾಕಮಾಚಿಯ ಹಣ್ಣುಗಳು ಕಹಿಯಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಮೂರು ದೋಷಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡುತ್ತವೆ. ಚಾಂಗೆರಿ ಶ್ಲೇಷ್ಮ ಮತ್ತು ವಾತವನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡುತ್ತದೆ, ಸಾಸಿವೆ ಎಲ್ಲ ದೋಷಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ.

ತದ್ವದೇವ ಚ ಕೌಸ್ಮಸುಮ್ಭಂ ರಾಜಿಕಾ ವಾತಪಿತ್ತಲಾ । ನಾಡೀಚಃ ಕಫಪಿತ್ತಘ್ನಃ ಚುಚುರ್ಮಧುರಶೀತಲಃ ॥ ೧,೧೬೯.

ಅದೇ ರೀತಿ ಕೌಸ್ಮಸುಂಭ ಮತ್ತು ರಾಜಿಕಾ ವಾತ ಮತ್ತು ಪಿತ್ತವನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡುತ್ತವೆ. ನಾಡೀಚ ಶ್ಲೇಷ್ಮ ಮತ್ತು ಪಿತ್ತವನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡುತ್ತದೆ, ಸೌತೆಕಾಯಿ ಸಿಹಿಯಾಗಿದ್ದು ಶೀತಲವಾಗಿದೆ.

ದೋಷಘ್ನಂ ಪದ್ಮಪತ್ರಞ್ಚ ತ್ರಿಪುಟಂ ವಾತಕೃತ್ಪರಮ್ । ಸಕ್ಷಾರಃ ಸರ್ವದೋಷಘ್ನೋ ವಾಸ್ತುಕೋ ರೋಚನಃ ಪರಃ ॥ ೧,೧೬೯.

ಪದ್ಮದ ಎಲೆ ಮತ್ತು ತ್ರಿಪುಟ ದೋಷಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ತ್ರಿಪುಟ ವಾತವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ವಾಸ್ತುಕ ಉಪ್ಪು ಹೊಂದಿದ್ದು ಎಲ್ಲ ದೋಷಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿ ಜೀರ್ಣಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.

ತಣ್ಡುಕೀಯೋವಿಪಹರಃ ಪಾಲಙ್ಕ್ಯಾಶ್ಚ ತಥಾಪರೇ । ಮೂಲಕಂ ದೋಷಕೃಚ್ಛಾಮಂ ಸ್ವಿನ್ನಂ ವಾತಕಫಾಪದಮ್ ॥ ೧,೧೬೯.

ತಂಡುಕೀ ಮತ್ತು ವಿಪಹರ, ಹಾಗೆಯೇ ಪಾಲಂಕ್ಯ ಮತ್ತು ಇತರ ಮೂಲಕಾಂಡಗಳು ದೋಷಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ದೇಹವನ್ನು ಕ್ಷೀಣಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಬೇಯಿಸಿದರೆ ವಾತ ಮತ್ತು ಶ್ಲೇಷ್ಮವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ.

ಸರ್ವದೋಷಹರಂ ಹ್ಯದ್ಯಂ ಕಣ್ಠ್ಯಂ ತತ್ಪಕ್ವಮಿಷ್ಯತೇ । ಕರ್ಕೋಟಕಂ ಸವಾರ್ತಾಕಂ ಪದೋಲಂ ಕಾರವೇಲ್ಲಕಮ್ ॥ ೧,೧೬೯.

ಎಲ್ಲದರಲ್ಲಿ ಅದ್ಯವು ದೋಷಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಅತ್ಯುತ್ತಮ, ಬೇಯಿಸಿದರೆ ಕಂಠಕ್ಕೆ ಹಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕರ್ಕೋಟಕ, ವಾರ್ತಾಕ, ಪದೋಲ ಮತ್ತು ಕಾರವೇಳಕ ಕೂಡ ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ.

ಕುಷ್ಠಮೇಹಜ್ವರಶ್ವಾಸಕಾಸಪಿತ್ತಕಫಾಪಹಮ್ । ಸರ್ವದೋಷಹರಂ ಹೃದ್ಯಂ ಕೂಷ್ಮಾಣ್ಡಂ ಬಸ್ತಿಶೋಧನಮ್ ॥ ೧,೧೬೯.

ಕುಷ್ಮಾಂಡ ಚರ್ಮರೋಗ, ಮೂತ್ರದ ಸಮಸ್ಯೆ, ಜ್ವರ, ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆ, ಕೆಮ್ಮು, ಪಿತ್ತ ಮತ್ತು ಶ್ಲೇಷ್ಮವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಹಿತಕರವಾಗಿದ್ದು ಎಲ್ಲ ದೋಷಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿ ಮೂತ್ರಾಶಯವನ್ನು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

ಕಲಿಙ್ಗಾಲಾಬುನೀ ಪಿತ್ತನಾಶಿನೀ ವಾತಕಾರಿಣೀ । ತ್ರಪುಷೋರ್ವಾರುಕೇ ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಲೇ ಪಿತ್ತವಾರಣೇ ॥ ೧,೧೬೯.

ಕಲಿಂಗ ಮತ್ತು ಆಲಬುನಿ ಪಿತ್ತವನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡಿ ವಾತವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ. ತ್ರಪುಷ ಮತ್ತು ಉರ್ವಾರುಕ ವಾತ ಮತ್ತು ಶ್ಲೇಷ್ಮವನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡಿ ಪಿತ್ತವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತವೆ.

ವೃಕ್ಷಾಮ್ಲಂ ಕಫವಾತಘ್ನಂ ಜಮ್ಬೀರಂ ಕಫವಾತನುತ್ । ವಾತಘ್ನಂ ದಾಡಿಮಂ ಗ್ರಾಹಿ ನಾಗರಙ್ಗಫಲಂ ಗುರು ॥ ೧,೧೬೯.

ವೃಕ್ಷಾಮ್ಲ ಶ್ಲೇಷ್ಮ ಮತ್ತು ವಾತವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಜಂಬೀರ ಕೂಡ ಶ್ಲೇಷ್ಮ ಮತ್ತು ವಾತವನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡುತ್ತದೆ. ದಾಳಿಮ ವಾತವನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡಿ ಬಂಧನಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದು, ನಾಗರಂಗ ಹಣ್ಣು ಭಾರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಕೇಶರಂ ಮಾತುಲುಙ್ಗಂ ಚ ದೀಪನಂ ಕಫವಾತನುತ್ । ವಾತಪಿತ್ತಹರೋ ಮಾಷಸ್ತ್ವಕ್ಸ್ನಿಗ್ಧೋಷ್ಣಾನಿಲಾಪಹಃ ॥ ೧,೧೬೯.

ಕೇಶರ ಮತ್ತು ಮಾತುಲುಂಗ ಜೀರ್ಣಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ ಶ್ಲೇಷ್ಮ ಮತ್ತು ವಾತವನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡುತ್ತವೆ. ಮಾಷ ವಾತ ಮತ್ತು ಪಿತ್ತವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿ, ಎಣ್ಣೆಯುಳ್ಳದು, ಬಿಸಿ ಸ್ವಭಾವದದು ಮತ್ತು ವಾತವನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಸರಮಾಮಲಕಂ ವೃಷ್ಯಂ ಮಧುರಂ ಹೃದ್ಯಮಮ್ಲಕೃತ್ । ಭುಕ್ತಪ್ರರೋಚಕಾ ಪುಣ್ಯಾ ಹರೀತಕ್ಯಮೃತೋಪಮಾ ॥ ೧,೧೬೯.

ಸರಮಾಮಲಕ ವೀರ್ಯವರ್ಧಕ, ಸಿಹಿಯಾಗಿದ್ದು ಹಿತಕರ ಮತ್ತು ಹಸಿವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಹರೀತಕಿ ಪುಣ್ಯವಂತ ಮತ್ತು ಅಮೃತಕ್ಕೆ ಸಮಾನ ಎಂದು ಹೊಗಳಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಊಟದ ನಂತರ ಹಸಿವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಸ್ತ್ರಂಸನೀ ಕಫವಾತಘ್ನೀ ಹ್ಯಕ್ಷಸ್ತದ್ವತ್ತ್ರಿದೋಷಜಿತ್ । ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಹರಂ ತ್ವಮ್ಲಂ ಸ್ತ್ರಂಸನಂ ತಿನ್ತಿಡೀಫಲಮ್ ॥ ೧,೧೬೯.

ಸ್ತ್ರಂಸನಿ ಶ್ಲೇಷ್ಮ ಮತ್ತು ವಾತವನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅಕ್ಷ ಕೂಡ ಮೂರು ದೋಷಗಳನ್ನು ಜಯಿಸುತ್ತದೆ. ತಿಂಟಿಡಿ ಹಣ್ಣು ಹುಳಿ, ವಾತ ಮತ್ತು ಶ್ಲೇಷ್ಮವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿ, ವಿಸರ್ಜನೆಗೆ ಸಹಾಯಮಾಡುತ್ತದೆ.

ದೋಷಲಂ ಲಕುಚಂ ಸ್ವಾದು ಬಕುಲಂ ಕಫವಾತಜಿತ್ । ಗುಲ್ಮವಾತಕಫಶ್ವಾಸಕಾಸಘ್ನಂ ಬೀಜಪೂರಕಮ್ ॥ ೧,೧೬೯.

ಲಕುಚ ದೋಷಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದು ಸಿಹಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಬಕುಲ ಶ್ಲೇಷ್ಮ ಮತ್ತು ವಾತವನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡುತ್ತದೆ. ಬೀಜಪೂರಕ ಗ್ಯಾಸು, ವಾತ, ಶ್ಲೇಷ್ಮ, ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆ ಮತ್ತು ಕೆಮ್ಮನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ.

ಕಪಿತ್ಥಂ ಗ್ರಾಹಿ ದೋಷಘ್ನಂ ಪಕ್ವಂ ಗುರು ವಿಷಾಪಹಮ್ । ಕಫಪಿತ್ತಕರಂ ಬಾಲಮಾಪೂರ್ಣಂ ಪಿತ್ತವರ್ಧನಮ್ ॥ ೧,೧೬೯.

ಕಪಿತ್ಥ ಬಂಧನಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದು ದೋಷಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಹಣ್ಣು ಹಣ್ಣಾಗಿ ಹೋದರೆ ಭಾರವಾಗಿದ್ದು ವಿಷವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಹಸಿರು ಹಣ್ಣು ಶ್ಲೇಷ್ಮ ಮತ್ತು ಪಿತ್ತವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ, ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಹಣ್ಣಾದರೆ ಪಿತ್ತವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಪಕ್ವಾಮ್ರಂ ವಾತಕೃನ್ಮಾಂಸಶುಕ್ರವರ್ಣಬಲಪ್ರದಮ್ । ವಾತಘ್ನಂ ಕಫಪಿತ್ತಘ್ನಂ ಗ್ರಾಹಿ ವಿಷ್ಟಮ್ಭಿ ಜಾಮ್ಬವಮ್ ॥ ೧,೧೬೯.

ಪಕ್ವ ಆಮ್ರ ವಾತ, ಮಾಂಸ, ವೀರ್ಯ, ವರ್ಣ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಜಾಂಬವ ವಾತ, ಶ್ಲೇಷ್ಮ ಮತ್ತು ಪಿತ್ತವನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡಿ ಬಂಧನಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದು ಬದ್ಧಕೋಷ್ಠವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.

ತಿನ್ದುಕಂ ಕಫವಾತಘ್ನಂ ಬದರಂ ವಾತಪಿತ್ತಹೃತ್ । ವಿಷ್ಟಮ್ಭಿ ವಾತಲಂ ಬಿಲ್ವಂ ಪ್ರಿಯಾಲಂ ಪವನಾಪಹಮ್ ॥ ೧,೧೬೯.

ತಿಂಡುಕ ಶ್ಲೇಷ್ಮ ಮತ್ತು ವಾತವನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡುತ್ತದೆ. ಬದರ ವಾತ ಮತ್ತು ಪಿತ್ತವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಬಿಲ್ವ ಬದ್ಧಕೋಷ್ಠ ಮತ್ತು ವಾತಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಿಯಾಲ ವಾತವನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡುತ್ತದೆ.